Uzasadnienie
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].04.2001r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) - pozbawiono E. P. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w N. decyzją z dnia [...].02.1978r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...].06.1945r. do [...].09.1945r.
Orzekając w ten sposób ustalono na podstawie akt ZBoWiD, że w czasie zaliczonym do działalności kombatanckiej E. P. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej, a zatem uprawnienia uzyskał wyłącznie z uwagi na działalność w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. W myśl art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach (...) pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich, zaś takie stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Wystąpienie E. P. o przyznanie uprawnień z tytułu działalności w Batalionach [...] oraz udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią nie może zostać rozpatrzone ze względów formalnych, jako złożone po upływie ustawowego terminu.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem E. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę zaskarżonej decyzji. Wskazywał, że w maju 1945r. został wysłany na zachód Polski, w celu zasiedlenia terenów poniemieckich, tam też został wcielony do Milicji Obywatelskiej, ponieważ była to jedyna szansa na pracę. Na tych terenach działał Wehrwolf, bandy [...] oraz [...]. Nikt się nie zastanawiał, o jaką Polskę walczy. Skarżący podnosił, że odmówił podpisania umowy na trzyletnie zatrudnienie w MO. Jego zdaniem osobom takim jak on, w wieku 7.. lat, nie powinno się odbierać praw wcześniej nabytych. Walcząc na Ziemiach Zachodnich nie myślał, że utrwala władzę ludową, ale walczył z wrogiem narodu. Powoływał się też na zły stan swojego zdrowia.
W rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].07.2001r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. - utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia [...].04.2001r., Nr [...].
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia przedstawiono stan sprawy. Wyjaśniono, że działalność polegająca na służbie w MO i walce z Wehrwolfem nie może zostać uznana za działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, ponieważ MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Taki pogląd został wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy czym w okresie, którego przepis dotyczy, militaryzacji uległy jedynie Polskie Koleje Państwowe.
Wnosząc w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie -Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].07.2001r. Nr [...] E. P. podawał, że ma 7... lat, jest osobą schorowaną, po zabiegach operacyjnych, wymaga opieki innych osób. Podnosił, że pozbawianie go uprawnień jest nieludzkie i krzywdzące, a działanie polegające na odbieraniu praw wcześniej nabytych sprzeczne z Konstytucją RP. Wskazywał też, że czuje się przez to pokrzywdzony i upokorzony, ponieważ zawsze starał się służyć ojczyźnie -najpierw walcząc, a potem odbudowując kraj ze zniszczeń.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji, z analogiczną argumentacja.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.s.a.). Skarga podlega rozpoznaniu pomimo ujawnionego faktu śmierci E. P. w toku postępowania sądowoadministracyjnego, które jednak z tej przyczyny nie stało się bezprzedmiotowe. Uwzględniając treść art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. - zwana dalej ustawą), przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, a także treść art. 20 ust. 3 ustawy w brzmieniu poprzednio i aktualnie obowiązującym należy uznać, że w sytuacji śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie weryfikacyjne stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek (wdowa, wdowiec), któremu przysługuje uprawnienie (uprawnienie pochodne) do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku (§ 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia).
Stroną skarżącą po wydaniu w niniejszej sprawie postanowień o zawieszeniu i podjęciu zawieszonego postępowania sądowoadministracyjnego jest ostatecznie D. P. - jako następca prawny zmarłego męża, która pomimo pouczenie nie złożyła oświadczenia o cofnięciu skargi.
Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego w nich materiału i przebiegu postępowania skargę należy uwzględnić pomimo nieskuteczności podnoszonych w niej zarzutów.
Artykuł 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organ administracji w niniejszej sprawie stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia zachować miały jedynie osoby, które uczestniczyły w wojnie Domowej w [...] w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od [...].05.1945 r. do [...].06.1947r. W związku pojawiającym się w 25 ust. 2 pkt 2 nawiązaniem do uprawnień z tytułów określonych w ustawie, należy wskazać, że stosownie do unormowań w niej zwartych źródłem uprawnień kombatanckich jest: działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2, zrównana z nią działalność przewidziana w art. 2 i represje oznaczone w art.
4. Jak słusznie podkreślono w wyroku NSA w Warszawie z 18.12.2001r.V SA 1477/01 (zam. zb. LEX nr 121930), osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego. W uchwale NSA z dnia 4.03.2002 r. sygn. akt OPS 13/01 (ONSA 2002/4/132) eksponuje się trafnie, że - " Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. " W ślad za tym, w wyroku NSA z dnia 21.06.2002r. VSA 2541/01(ONSA 2003/3/100) podkreśla się, że - " Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) stanowi samodzielną podstawę prawną do orzekania przez organ administracji publicznej w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy i - jako przepis o charakterze szczególnym w porównaniu z art. 25 ust. 3 tej ustawy - jest stosowany niezależnie od weryfikacji. " W wyrok NSA z dnia 15.02.2002r. V SA 1532/01 (zam zb. LEX nr 121890) podnosi się, że " Postępowanie prowadzone na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach nie jest nowym postępowaniem w sprawie nadania uprawnień kombatanckich i nie zwalnia Kierownika Urzędu z obowiązku zbadania, czy weryfikowany prowadził działalność lub podlegał represjom określonym w art. 1 ust. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o kombatantach." Konsekwencją tych poglądów, które podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, jest obowiązek organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich wyjaśnienia przed wydaniem decyzji, w drodze postępowania dowodowego, czy inne tytuły - różne od utrwalania władzy ludowej, uzasadniają uprawnienia kombatanckie w wypadku twierdzeń, co do ich istnienia. Orzekając w mniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych bezzasadnie zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego - względnie odniesienia się do podstaw przyznania (zachowania) przez E. P. uprawnień kombatanckich, z tytułów wskazywanych w piśmie strony z dnia 10.01.2001r. W tymże piśmie mowa nie tylko o walce E. P. z Wherwolfem i innymi bandami podczas służby w MO, ale także o pełnieniu roli informatora Batalionów [...] w M. w latach 1944 -1945 oraz udziale wyżej wymienionego w walkach z bandami UPA na terenie L., M. i T. w okresie październik 1945r. - 1946r. Wskazane uchybienie przy wydaniu obu kontrolowanych decyzji przepisom art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a. należą do mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz stanowią dostateczną podstawę do ich uchylenie na podstawie art. 145 §1 pkt 1lit. " c" p.p.s.a.
Niezależnie od tego trzeba wskazać dodatkowo, że obowiązujący w dacie wydania obu kontrolowanych decyzji art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do treści którego nawiązano w decyzji z dnia [...].04.2001r. Nr [...], utracił moc z dniem 29.04.2003r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 15.04.2003r. sygn. akt SK 4)02 (Dz. U. Nr 72, poz. 658) stwierdzającego jego niezgodność z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz art. 19 i art. 30 Konstytucji. Wskazana okoliczność oznacza w istocie sprzeczność z Konstytucją orzeczeń wydanych na jego podstawie, co jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a k.p.a.
Bez znaczenie dla prawidłowości wydanych w sprawie decyzji pozostają okoliczności dotyczące wieku i stanu zdrowia E. P., czy tez fakt uprzedniego korzystania z uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej.
Uwzględniając jednak, że zaskarżona i poprzedzająca ja decyzja naruszają prawo z uprzednio wskazanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art.145 §1pkt 1 lit " b " i " c " p. p.s.a.