Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2000 r., nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] odmówił A. B. zgody na przeglądanie ksiąg stanu cywilnego, znajdujących się w zasobach tego Urzędu. Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji A. B. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odwołanie od tej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydało zaskarżone postanowienie, powołując (jako jego podstawę prawną) art.134 w zw. z art.144 K.p.a. Przede wszystkim uznano za oczywistą nieprawidłowość orzekanie przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w formie decyzji, skoro art.7 ust.1 pkt 3 w zw. z art.25 Prawa o aktach stanu cywilnego przewiduje formę postanowienia dla rozstrzygania w sprawie udostępnienia akt stanu cywilnego. Konsekwencją takiego ustalenia SKO była zakwalifikowanie środka prawnego wykorzystanego przez A. B. niejako odwołania, lecz -zażalenia. Z tego względu organ odwoławczy odwołał się do art.141 K.p.a., określającego zakres dopuszczalności wnoszenia zażalenia i doszedł do wniosku, że zażalenie przysługuje wyłącznie w przypadkach wyraźnie przewidzianych w ustawie. Ponieważ żaden przepis expressis verbis nie przewiduje prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wglądu do akt stanu cywilnego, więc w konsekwencji — organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność wnoszenia przez A. B. zażalenia.
W skardze do sądu administracyjnego A. B. dowodzi po pierwsze, że ma interes prawny w uzyskaniu dostępu do akt stanu cywilnego, a więc i interes prawny w domaganiu się rozpoznania jego skargi przez sąd administracyjny.
Skarżący odmiennie interpretuje przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego. Z milczenia na temat formy odmowy udostępnienia akt wnosi, że powinna to być decyzja, a w konsekwencji - środkiem prawnym przeciwko takiej decyzji powinno być odwołanie, które powinno być rozpoznane na ogólnej zasadzie art.127 K.p.a. Niedopuszczalność korzystania z toku instancji Skarżący ocenia jako sprzeczny z art.78 Konstytucji RP. Na rozprawie pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że ustalenie formy postanowienia dla orzekania w sprawie odmowy udostępnienia akt stanu cywilnego pozostaje w sprzeczności z art.51 ust.3 Konstytucji RP. [Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. ]
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i ponownie przytoczyło podstawowe motywy zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Przedmiotem postępowania sądowego wyłącznie prawo zaskarżenia odmowy udostępnienia akt stanu cywilnego.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie dopuszczalność zaskarżenia w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcia o odmowie udostępnienia akt stanu cywilnego stanu cywilnego. Zgodnie z ogólną regułą, że przed skierowaniem sprawy administracyjnej na drogę postępowania przed sądem administracyjnym musi być wyczerpany administracyjny tok instancji (art.52 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd w niniejszym orzeczeniu nie wypowiada się na temat prawa A. B. wglądu do interesujących go akt stanu cywilnego.
Rozstrzygnięcie w sprawie udostępnienia akt stanu cywilnego następuje w drodze postanowienia.
Niezależnie od oceny adekwatności terminologii zastosowanej w art.7 Prawa o aktach stanu cywilnego, nie ulega wątpliwości że art.7 ust. 1 pkt 3 ustawy przesądził, że w sprawach objętych art.25 ustawy organ orzeka w drodze postanowienia. Z faktu, że w art.25 Prawa o aktach stanu cywilnego nic nie mówi się o odmowie udostępnienia trudno wnosić, że przepis nie ma zastosowania do odmowy. Brak podstaw do przeprowadzania takiej wykładni prawa albowiem w prawie polskim nie obowiązuje zasada, że prawo jest w całości kazuistyczne i musi uregulować expressis verbis wszelkie odmiany stanu, jakiego przepis dotyczy. Ani orzecznictwo sądowe, ani literatura przedmiotu nie podważają reguły interpretacyjnej zgodnie z którą, ten sam przepis może być podstawą rozstrzygnięć zarówno uwzględniających żądanie strony, jak i - odmawiających takiej aprobaty.
Sąd przyjmuje za strony, jak i - odmawiających takiej aprobaty. Sąd przyjmuje za uzasadnione twierdzenie organu administracyjnego, że art.25 Prawa o aktach stanu cywilnego jest podstawą rozstrzygnięć zarówno pozytywnych, jak i odmownych. W konsekwencji prawidłowo organ odwoławczy uznał, że otrzymał do rozpoznania zażalenie od postanowienia organu I instancji.
Odmówienie A. B. prawa do wniesienia zażalenia było rozstrzygnięciem nieprawidłowym w świetle obwiązujących w tym zakresie przepisów ustawowych.
Na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi, (art. 141. § 1. K.p.a.). Nie ma podstaw do wykładni rozszerzającej, jaka zastosował organ. Wbrew wyraźnemu określeniu cyt. przepisu, że zasada braku zażalenia odnosi się tylko do tych postanowień, które wydawane są w toku postępowania — organ administracyjny przyjął nieprawidłowo, że żadne zażalenie nie może być wniesione bez wyraźnego, szczegółowego upoważnienia ustawowego. Tymczasem stan prawny jest odmienny.
Zarówno art.16 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.), obowiązujący w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, jak i obecnie obowiązujący art.3 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjmują generalną regułę, iż postanowienie kończące postępowanie administracyjne podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Do pewnego stopnia uznał to organ odwoławczy pouczając stronę o prawie wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wydanego przez siebie postanowienia i braku prawa do wniesienia zażalenia.
Uznanie, że odmowa udostępnienia akt, jako postanowienie kończące postępowanie administracyjne podlega kognicji sądu administracyjnego czyni oczywistym wymóg zachowania reguły z art.34 ustawy o NSA (obecnie - art.52 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, odmowa udostępnienia akt powinna być zaskarżona w administracyjnym toku instancji w drodze zażalenia.
W konsekwencji należy odnotować, że zarówno art.141 § 1 K.p.a.. jak i art.16 ust.2 pkt 2 w zw. z art.34 ustawy o NSA nakazywały Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] rozpoznanie zażalenia A. B. od rozstrzygnięcia (zatytułowanego "decyzja", ale w istocie będącego postanowieniem) Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] maja 2000 r., nr [...] odmawiającego A. B. prawa do przeglądania akt stanu cywilnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).
O kosztach orzeczona na podstawie art.97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.r.2002. nr 153, poz.1271, zm. Dz.U.r.2002, nr 240, poz.2052, Dz.U. r.2003, nr 171, poz.1663 i nr 192, poz.1873 i nr 124, poz. 1153) w zw. z art.55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.).