Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 14 lipca 2015 r. H.S. i K.N., (podpisanym jedynie przez H.S.) zwróciły się o stwierdzenie nieważności Aktu Własności Ziemi nr [...] wydanego w dniu 7 maja 1979 r. przez Naczelnika Gminy Ś. na rzecz J.C dla działek nr [...],[...],[...],[...] o łącznej powierzchni 1,73ha położonych w Ś., podając że w dacie wydania ww. aktu przedmiotowe działki były własnością O.F. której są spadkobierczyniami, zaś własność tej nieruchomości nie została ujawniona w księdze wieczystej. Podniosły przy tym, że w chwili obecnej J.C. nie żyje, zaś ze względów formalnych nie jest możliwe przeprowadzenie postępowania w przedmiocie nabycia spadku. Na uzasadnienie swojego wniosku strony przywołały również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 maja 2000 r., które w ich ocenie uznało za niezgodny z Konstytucją art. 63 u.g.n.r.
Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. (znak: [...]), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1014 z późn. zm. – dalej jako: u.g.n.r.), odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności opisanego wyżej uzgodnienia.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że kwestionowany w niniejszej sprawie Akt Własności Ziemi nr [...] wydany został przez Naczelnika Gminy Ś. na podstawie art. 1, art. 5 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm. – dalej jako: u.u.w.g.r.), a w związku z tym w sprawie miał zastosowanie art. 63 ust. 2 i 3 u.g.n.r. Organ podkreślił również, że przepis ten był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który – wbrew twierdzeniom H.S. i K.N m.in. w wyroku z dnia 15 maja 2000 r. (sygn. [...] – nie dopatrzył się niezgodności tego artykułu z Konstytucją RP, wskazując m.in. w ww. wyroku, że zainteresowane osoby dysponowały wystarczającą długim okresem (ponad 10 lat), by dochodzić swych praw oraz ewentualnie stosownego odszkodowania, zaś wprowadzone w 1991 r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość, jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych.
Tym samym wobec wykluczenia przez aktualnie obowiązujące przepisy, możliwości weryfikowania przez organy administracji, Aktów Własności Ziemi w trybach nadzwyczajnych, niedopuszczalne stało się zajmowanie oceną legalności decyzji uwłaszczeniowych (Aktów Własności Ziemi), a w związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. było zobowiązane odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności opisanego wyżej uzgodnienia.
Od ww. postanowienia w dniu 14 września 2015 r. H.S. i K.N. złożyły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (podpisany jedynie przez H.S.), wskazując że w ich ocenie kwestionowany przez nie Akt Własności Ziemi został wydany z rażącym naruszeniem obowiązującego w dacie jego wydania prawa. Podniosły również, że ich zdaniem niewłaściwe jest powoływanie się przez organ na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 maja 2000 r., który różnicując sytuacje stron dochodzących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych Aktem Własności Ziemi, narusza w ich ocenie konstytucyjną zasadę równości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. (znak: [...]), na podstawie art. 61a w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 123 i art. 144 k.p.a. oraz art. 63 ust. 1-3 u.g.n.r., uchyliło zaskarżone postanowienie i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że po rozpoznaniu wniosku H.S., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności Aktu Własności Ziemi nr [...] wydanego przez Naczelnika Gminy Ś. w dniu 7 maja 1979 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że uchylenie zaskarżonego postanowienia było konieczne z uwagi na błędne rozpoznanie przez poprzednio orzekający skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., wniosku K.N. o stwierdzenie nieważności ww. Aktu Własności Ziemi nr [...] podczas gdy nie udzieliła ona stosownego pełnomocnictwa do jej reprezentowania w sprawie H.S., jak również nie poparła ona tego wniosku oraz wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co obligowało organ do pozostawienie obu wniosków K.N. bez rozpoznania oraz reformatoryjnego rozpoznania wniosku H.S.
Organ podał, że kwestionowany przez skarżącą Akt Własności Ziemi nr [...] został wydany przez Naczelnika Gminy Ś. na podstawie art. 1, art. 5 i art. 12 u.u.w.g.r., a zgodnie z art. 63 ust. 2 u.g.n.r. nie jest obecnie możliwe wszczynanie i prowadzenie w trybie administracyjnym postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie przepisów u.u.w.g.r., co znajduje również potwierdzenie w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych. Tym samym, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., niedopuszczalne było uwzględnienie żądania H.S. o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. Aktu Własności Ziemi.
H.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w K. z dnia z dnia 22 grudnia 2015 r. (znak: [...]), wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że w jej ocenie zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, gdyż organ oparł się na niezgodnym z Konstytucją RP, art. 63 u.g.n.r. Skarżąca powołała się przy tym na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 maja 2000 r., które w jej ocenie uchyliło ww. przepis. Podkreśliła również, że ograniczenie jej prawa do dochodzenia prawa do nieruchomości na podstawie orzecznictwa do 10 lat jest niezgodne z konstytucyjnym prawem równości, gdyż takie ograniczenia czasowe nie są wprowadzone w przypadku osób domagających się zwrotu nieruchomości utraconych przed wojną. Skarżąca nie zgodziła się również z podważeniem przez organ jej prawa do występowania w sprawie w imieniu siostry K.N. która w piśmie z dnia 23 lipca 2015 r. zrzekła się praw spadkobiercy przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wskazał, że nie jest zasadny zarzut skarżącej o niekonstytucyjności zastosowanego art. 63 ust. 2 u.g.n.r. i jego wyeliminowaniu z obrotu prawnego, jako że nie został on derogowany z obowiązującego systemu prawnego, jak również jego niezgodności z Konstytucją RP nie dopatrzył się Trybunał Konstytucyjny – m.in. w orzeczeniu na które powołuje się skarżąca – badając dwukrotnie ww. przepis.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014, poz. 1647 z późn. zm.) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego wyżej przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r, poz. 270 z późn. zm. – dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy organ administracji publicznej prawidłowo zastosował art. 63 ust. 2 u.g.n.r.
W ocenie Sądu organ prawidłowo uznał, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności kwestionowanego przez skarżącą H.S., Aktu Własności Ziemi nr [...]. Wskazać bowiem należy, że akt ten został wydany przez Naczelnika Gminy S. w dniu 7 maja 1979 r. na podstawie art. 1 ust 1 i 2, art. 5 i art. 12 u.u.w.g.r. Zgodnie zaś z art. 63 ust. 2 u.g.n.r. do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a w związku z tym w przedmiotowej sprawie wystąpiła jedna z negatywnych przesłanek – o charakterze przedmiotowym, tj. niedopuszczalność wszczęcia postępowania na wniosek strony z innych uzasadnionych przyczyn (art. 61a § 1 in fine k.p.a.) – uniemożliwiająca wszczęcie postępowania nadzwyczajnego zgodnie z żądaniem strony.
Tym samym ustawodawca w sposób wyraźny wyłączył możliwość wzruszania w trybach nadzwyczajnych decyzji administracyjnych, w tym również Aktów Własności Ziemi, od dnia wejścia w życie u.g.n.r., tj. od 1 stycznia 1992 r., dlatego też w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym za niezasadne należało uznać zarzuty skarżącej odnośnie niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 63 ust. 2 u.g.n.r.
W kontekście podnoszonego przez skarżącą zarzutu niezgodności art. 63 u.g.n.r. z Konstytucją RP należy wskazać, że problemem tym dwukrotnie zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który nie dopatrzył się niezgodności z Konstytucją RP ww. przepisu, wskazując wręcz na konieczność ograniczenia w czasie dopuszczalności wzruszenia wskazanych decyzji administracyjnych dla zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych nabytych na drodze określonej u.u.w.g.r. (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2000 r., sygn. SK 13/98, LEX nr 39284; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99, LEX nr 40331).
Jako chybiony należało również uznać zarzut skarżącej H.S. dotyczący niezasadności podważenia przez organ jej prawa do występowania w sprawie w imieniu siostry K.N., jako że na żadnym etapie (w tym również w postępowaniu sądowym) nie dysponowała ona pełnomocnictwem do reprezentowania siostry w toczącym się postępowaniu, zaś sama K.N. – pomimo wezwania organu zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. – nie potwierdziła dokonanych przez skarżącą H.S. czynności, w następstwie czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zasadnie pozostawiło oba złożone wnioski bez rozpoznania w zakresie w jakim dotyczyły one K.N..
Mając zatem na uwadze wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.