Uzasadnienie
IISA/Kr 3010/01
Decyzją z dnia 27 grudnia 2000r. Nr [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na podstawie art. 20 ust.3 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. zł 997 r. Nr 142, poz. 950 z późniejszymi zmianami) pozbawił I.M. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W jej uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że zmarły mąż w/wymienionej brał udział w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej podczas służby w Milicji Obywatelskiej i był to jedyny tytuł do nabycia przez niego uprawnień kombatanckich.
W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że zachodzą przesłanki z art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy zgodnie z którymi pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów nabyły uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponieważ uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie określone w art. 20 ust. 3 ustawy mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka na podstawie wymienionych przepisów pozbawieniu uprawnień podlegała też w/wymieniona.
We wniosku z dnia [....] 2001 r. o ponowne rozpoznanie sprawy nazwanym "odwołanie" I.M. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucając, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawą, a zwłaszcza art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach oraz art., 20 ust.3 oraz §2 ust.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień. I.M. podniosła, iż Kierownik Urzędu pozbawił ja uprawnień kombatanckich podczas gdy jej zmarły mąż uczestniczył w działalności konspiracyjnej na terenie ówczesnego województwa [....].
Decyzją z dnia 28 sierpnia 2001 r.. Nr [....] na podstawie art.!38§l pkt l w związku z art.!27§ 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 20 ust 3 i art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.z 1997 r. Nr 142, poz.950 z późn.zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dn. 27 grudnia 2000 r. Nr. [....] o pozbawieniu uprawnień wdowy po kombatancie wskazując, że uprawnienia wdów po kombatantach mają charakter pochodny, zależą zatem od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych, a skoro wyłączną podstawą uprawnień zmarłego męża była jego działalność w charakterze uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej w ramach działań MO to zgodnie z cyt. zasadą z art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy zachodzą przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Nadto wskazał, że okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące prowadzenia przez zmarłego męża wnioskującej działalności konspiracyjnej na terenie woj. [....] nie mogły być przedmiotem rozpoznania, gdyż stosownie do treści art. 22 ust. 3 cyt. ustawy wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 ustawy mogły być kierowane do Urzędu w określonym trybie do dnia 31 grudnia 1998 r.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego I.M. domagała się ponownego rozpoznania sprawy i ponownie przytoczyła argumenty uprzednio zgłoszone we wniosku z dnia [....] 2001 r.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie ponownie przytaczając okoliczności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji
Sąd zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art.97§l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.
Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi /art. 134 ustawy/.
Skarga jest zasadna.
Jakkolwiek słusznym jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż uprawnienia wdów po kombatantach mają charakter pochodny, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek określonych w art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych to do rozważenia w okolicznościach nin. sprawy pozostawały kwestie, które nie zostały ocenione należycie, a niektórych nawet nie zasygnalizowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Po pierwsze już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca wskazała, że jej zmarły mąż prowadził działalność konspiracyjną na terenie woj. [....].Tymczasem okoliczność ta nie była przedmiotem żadnego stosownego badania. Należy podkreślić, że w uchwale z dnia 4 marca 2002 r. opublikowanej w OPS 13/01 i ONSA z 2002 r. nr 4 póz. 132 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek /zarzut/ osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym nin. skargę w pełni pogląd ten podzielił. Na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy można bowiem zrekonstruować normę prawną, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli ma te uprawnienia z innych tytułów określonych w tej ustawie.
Oznacza to, że w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich powoływanie się przez taką osobę na inny określony w ustawie tytuł do tych uprawnień nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie uprawnień, o którym mowa w art. 22 ust. 3 omawianej ustawy.
Nadto wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn SK 4/02 /Dz.U.Nr 72 poz,658/ przepis art. 22 ust. 3 cyt. ustawy o kombatantach określający upływ terminu do składania wniosków do dnia 31 grudnia 1998 r. został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP i utracił moc z dniem 29 kwietnia 2003 r.
W tym stanie argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o niemożności odniesienia się do okoliczności wskazanych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie mogła zostać uznana za prawidłową.
Po wtóre do rozważenia pozostawała także kwestia czy zmarły mąż skarżącej, który pełnił służbę w MO m.in. w latach 1945-1956 mógłby je otrzymać nie tylko z tytułu działalności w tych latach w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, ale także z innego, wskazanego tu tytułu, a to wobec treści art. 25 ust. 2 pkt. l cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zgodnie z treścią którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: wymienione w art. 21 w ust. 2:a) w pkt l, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3 oraz b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach.
W wyroku z dnia 11 stycznia 2002 r. sygn.III RN 177/00 /OSNP 2002/9/201 Sąd Najwyższy stwierdzając, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach 1944-1956 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. w związku z art. l dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej, Dz. U. Nr 7, poz.
33) w uzasadnieniu wskazał, iż z uwagi na to, że Milicja Obywatelska która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz. 33), miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. l tego dekretu - była ona "prawnopubliczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego" to stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt l lub pkt 2 ustawy o kombatantach.
Przyjęcie tego poglądu prowadziłoby zatem w okolicznościach nin. sprawy do stwierdzenia, że poprzez sam fakt zatrudnienia w MO w okresie 1945-1956 zmarły małżonek skarżącej nie mógłby nabyć uprawnień kombatanckich z innego tytułu tj. w przypadku udowodnienia, że brał udział w konspiracji na obszarze woj. [....].Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym nin. sprawę przytoczonego poglądu nie podzielił. Zwrócił natomiast uwagę,iż w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. K 15/93 /OTK 1994/1/4/ Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że pozbawienie uprawnień kombatanckich osób zatrudnionych w MO zajmujących się utrzymaniem porządku, zwalczaniem przestępstw, ochroną bezpieczeństwa obywateli, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej nie jest zgodne z konstytucyjna zasadą równości.
Zd. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdzenie to jednoznacznie prowadzi do wniosku, że w przypadku osoby zatrudnionej w MO, która zgłosiła zarzut zachowania uprawnień z tytułów określonych w ustawie. np. z tytułu działalności konspiracyjnej okoliczność, że MO była publicznoprawną formacją służby bezpieczeństwa nie może automatycznie przesądzać o pozbawieniu uprawnień na podstawie art. 25 ust 2 pkt l a/ w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 a/ cyt. ustawy lecz w toku postępowania weryfikacyjnego winno być przedmiotem badania czy osoba zgłaszająca zarzut zachowania uprawnień z innego tytułu, która w okresie 1945-1956 była zatrudniona lub pełniła służbę w MO wykonywała zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, a udowodnienie tej okoliczności musiałoby prowadzić na podstawie cyt. przepisów do pozbawienia uprawnień czy też była zatrudniona w,MO jako zajmująca się utrzymaniem porządku, zwalczaniem przestępstw, ochroną bezpieczeństwa obywateli, a udowodnienie tej okoliczności oraz okoliczności dot. spełnienia, któregoś z warunków określonych w art. l ust. 2 cyt. ustawy musiałoby prowadzić do zachowania uprawnień kombatanckich.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności uznając, ze zachodzi potrzeba zbadania zgłoszonej już w toku postępowania weryfikacyjnego okoliczności dot. działalności konspiracyjnej zmarłego męża skarżącej na obszarze woj. [....] oraz dot. rodzaju zadań przez niego wykonywanych w ramach służby i zatrudnienia w MO w latach 1945-1956 orzeczono jak w sentencji wyroku na zasadzie art. 145 §1 pkt l a/ i b/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U.Nr 153 poz. 1270 ze zm./, a o kosztach postępowania na zasadzie art.200 tej ustawy.