Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 30 grudnia 2022 roku, znak: WS-VI.7S343.153.2022.MK utrzymująca w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia 18 listopada 2022 r. znak: GN.II.6821.1.23.2021.KG o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego prowadzonego z wniosku Pana M. C. w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] poł. w obr. [...]. ewid. N. H. m. K., w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...]. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...]. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. B..
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.
Pismem z 31 sierpnia 2020 r. (data wpływu do Prezydenta Miasta Krakowa: 2 września 2020 r.) Pan M. C. wystąpił do Prezydenta Miasta Krakowa Wydziału Geodezji Urzędu Miasta Krakowa z wnioskiem o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...] poł. w obr[...]. ewid. N. H. m. K..
Pismem z dnia 28 stycznia 2021 r. znak: GS-11.6821.171.2020.EW Prezydent Miasta Krakowa wyłączył się od załatwienia sprawy zwrotu działki nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. N. H. m. K., stanowiącej własność Gminy Kraków, a postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r. znak: WS-VI.7534.6.4.2021.BP Wojewoda Małopolski wyznaczył Starostę Krakowskiego do jej załatwienia.
W toku postępowania Starosta Krakowski, ustalił, że:
- 1) zgodnie z wykazem zmian gruntowych - równoważnikiem nr. ks. rob. [...] z 9 grudnia 1992 r. parcele katastralne: l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat[...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat. [...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat. [...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat. [...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli L. kat. [...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat. [...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat. [...]), l. kat. [...] (powstała z podziału parceli [...]) i l. kat. [...] (powstała z podziału parceli l. kat. [...]) b. gm. kat. B. utworzyły działkę nr [...] obr. [...]. ewid. N. H. m. K.,
- 2) zgodnie z orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 19 kwietnia 1961 r. nr USW.Wł/2/68/61, które stało się ostateczne z dniem 29 maja 1961 r. parcele katastralne: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy magazynu, pawilonu wystawowego i bocznicy kolejowej w B.,
- 3) zgodnie z sentencją orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 19 kwietnia 1961 r. nr USW.Wł/2/68/61 oraz wpisem zawartym:
- - w wykazie hipotecznym lwh [...] b. gm. kat. B. parcela l. kat. [...] stanowiła współwłasność: J. z P. O. w [...] + [...] cz., M. O. w [...] cz., Z. O. w [...] cz., M. z O. B. w [...] cz., A. O. w [...] cz., J. O. w [...] cz. i B. O. w [...] cz.,
- - w wykazie hipotecznym lwh [...] gm. kat. B. parcela l. kat[...] stanowiła własność S. K.,
- - w wykazie hipotecznym lwh [...] b. gm. kat.. parcela l. kat. [...] stanowiła współwłasność: P. A. w [...] cz. i P. R. w [...] cz.,
- - w wykazie hipotecznym lwh [...] b. gm. kat.. parcela l. kat. [...] stanowiła własność M. z K. S.,
- - w zamkniętym wykazie hipotecznym lwh [...] b. gm. kat. B. parcela l. kat. [...] stanowiła własność M. z R. N.,
- - w zamkniętej księdze wieczystej kw nr [...] parcela l. kat. [...] stanowiła własność W. C., s. A. i M. w całości,
- - w zamkniętym wykazie hipotecznym lwh [...] b. gm. kat. B. ciąg dalszy w kw nr [...] parcele: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] stanowiły własność S. R., s. J. i J..
Pismem z 31 maja 2022 r. organ I instancji zwrócił się do Wnioskodawcy z prośbą o uzupełnienie złożonego wniosku poprzez wykazanie za pomocą stosownych dokumentów posiadania interesu prawnego w niniejszym postępowaniu, tj. postanowienia właściwego sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po poprzednich właścicielach, tj. J. z P. O., M. O., Z. O., M. B., A. O., J. O., B. O., S. K., P. A., P. R., M. z K. S., M. z R. N., W. C. i S. R., nie otrzymując na powyższe żadnej odpowiedzi.
Ponadto organ I instancji wskazał, że przesłanką o kluczowym znaczeniu dla zapadłego rozstrzygnięcia, tj. umorzenia postępowania zwrotowego jako bezprzedmiotowego, było złożenie przedmiotowego wniosku o zwrot ww. z uchybieniem terminu wskazanego w przepisie art. 136 ust. 7 u.g.n., który stanowi, iż uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust.
- 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Powyższy przepis został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej, w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Jak wynika z załączonej do akt sprawy kopii orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr USW.Wł/2/68/61 z dnia 18 kwietnia 1961 r. (której zgodność z dokumentem złożonym do akt kw nr [...] została potwierdzona przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza IV Wydział Ksiąg Wieczystych w Krakowie), wywłaszczającego na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość zawnioskowaną do zwrotu, stało się ono ostateczne od 29 maja 1961 r. W związku z powyższym termin do złożenia wniosku o zwrot ww. nieruchomości miał zatem upłynąć 14 maja 2020 r. Mając jednak na uwadze, że ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020r., poz. 568), dodano przepis art. 15 zzr ust. 1 do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, wskutek czego w dniu 14 marca 2020 r. nastąpiło w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 wstrzymanie biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i zawieszenie tych terminów, które rozpoczęły swój bieg, a następnie przepisem art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) został uchylony ww. przepis art. 15 zzr, a terminy zaczęły swój dalszy bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy tj. od dnia 24 maja 2020 r., organ I instancji stwierdził, że upływ terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nastąpił w dniu 24 lipca 2020 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył pan M. C..
Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 30 grudnia 2022 roku, znak: WS-VI.7S343.153.2022.MK utrzymał w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z 18 listopada 2022 r.
Organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko organu I instancji co do istnienia podstaw do umorzenia postępowania, z tym jednak zastrzeżeniem, że organ I instancji powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2021 r., uznając jako datę wstrzymania biegu terminów 14 marca 2020 r. W orzecznictwie jako datę wstrzymania tych terminów wskazywano również dzień 31 marca 2021 r., wskutek czego za datę upływu terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. przyjmowano 7 lipca 2020 r.
Niezależnie jednak od przyjętego w tym zakresie stanowiska Wojewoda wskazał, że wniosek Pana M. C. z 31 sierpnia 2020 r. (data wpływu do Urzędu Miasta Krakowa: 2 września 2020 r.) bez wątpienia został złożony po upływie ustawowego terminu. Dodatkowo wskazał on, że powyższa okoliczność ma jednak drugorzędne znaczenie, skoro wnioskodawca nie wykazał, by w ogóle przysługiwało mu roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości.
Skargę na powyższą decyzję wniósł pan M. C., wskazując że nie zgadza się z decyzją Wojewody. Zaznaczył, że spełniony jest warunek wynikający z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i jest on właścicielem hipotecznym gospodarstwa rolnego na terenie N. H. i Gminy Z.. Wskazał też, że nie ma podstawy prawnej dla uznania, że złożył wniosek po terminie.
Wojewoda Małopolski w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi z powodu jej bezzasadności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja dotyczy umorzenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z powodu wniesienia wniosku po terminie.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 1899 ze zm.) – dalej jako "u.g.n." poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Ponadto stosownie do art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust.
- 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Wskazany przepis art. 136 ust. 7 u.g.n. został dodany przez art. 1 pkt.
- 1) lit. f) ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. poz. 801), która to ustawa weszła w życie z dniem 14 maja 2019 roku.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 roku w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 roku.
Na gruncie niniejszej sprawy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej rady Narodowej w Krakowie z dnia 18 kwietnia 1961 roku nr USW.Wł/2/68/61, którym wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość zawnioskowaną do zwrotu stało się ostateczne z dniem 29 maja 1961 roku.
Wobec tego zaktualizowała się dyspozycja art. 2 ustawy zmieniającej, określająca termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez 12 miesięcy od dnia wejścia jej w życie, tj. do dnia 14 maja 2020 r.
W dniu 8 marca 2020 r., w związku z zagrożeniem rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dalej powoływana jako "uCOVID-19". Ustawodawca zdecydował powołanym aktem prawnym wprowadzenie szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego, które miały stanowić uzupełnienie podstawowych regulacji. Z dniem 31 marca 2020 r. dokonano, na podstawie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) zmian w ww. ustawie z dnia 2 marca 2020 r. poprzez dodanie m.in. art. 15zzr ust. 1 w brzmieniu: w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem;
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki;
- 3) przedawnienia;
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie;
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony;
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
W powołanym przepisie ustawodawca określił więc, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 następuje wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i dokonuje się zawieszenia tych terminów, które rozpoczęły już bieg.
Powołany art. 15zzr ust. 1 został dodany do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, zmieniającej wskazaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., która w tym dniu weszła w życie. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 13 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 433) i obowiązywał od dnia 14 marca 2020 r. Odwołano go rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 490). Stan epidemii ogłoszono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).
W związku z tym z dniem 14 marca 2020 roku nastąpiło wstrzymanie, (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia z dnia 5 października 2021 roku, sygn. I OSK 456/21) wstrzymanie biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i zawieszenie tych terminów, które rozpoczęły swój bieg.
Następnie zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875) uchylono art. 15 zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r., a terminy zaczęły swój dalszy bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy to jest od dnia 24 maja 2020 r.
W związku z tym termin do złożenia wniosku upłynął z dniem 7 lipca 2020 roku.
Skarżący natomiast złożył wniosek w dniu 2 września 2020 roku (sam wniosek opatrzony jest datą 31 sierpnia 2020 roku). Nie budzi zatem wątpliwości, że został on złożony po terminie.
To z kolei uzasadniało umorzenie postępowania w niniejszej sprawie w oparciu o art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 2000 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.", zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Na marginesie i niezależnie trzeba także wskazać, że Skarżący nie wykazał, aby w ogóle przysługiwało mu roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, albowiem nie wykazał, że jest następcą prawnym wywłaszczonych osób.
Ze względu na powyższe, skarga na zasadzie art. 151 p.p.s.a. została oddalona.