Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 września 2001 r. znak. [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania W. C. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2001 r. znak [...], którą orzeczono o odmowie wymeldowania J. C. z pobytu stałego przy ul. [...] w [...]. Decyzję organu odwoławczego oparto na przepisach art. 138 § 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2001 r. Nr 87, poz. 960).
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano następujące ustalenia faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia.
Zdaniem organu II instancji, odwołującego się do treści przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, nie zostały spełnione kumulatywne przesłanki wymeldowania, gdyż J. C. nie utracił uprawnień do lokalu przy ul. [...] w [...], chociaż lokal ten opuścił.
Organ odwoławczy za własne przyjął ustalenie organu I instancji, że J. C. nadal posiada samoistne uprawnienie do przebywania w lokalu, przydzielonym w czasie małżeństwa na warunkach lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu W C.. Wskazano, że co prawda Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] 1997 r. sygn. [...] orzeczono o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa W. C. i J. C. zawartego w 1970 r., to uprawnienie to trwa nadal, a strony winny uregulować stan prawny mieszkania spółdzielczego w stosownym postępowaniu. Organ odwoławczy przyjął za wykazane, że J. C. lokal opuścił i w nim nie mieszka.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosła W. C.. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa, skarżąca podnosiła, że były mąż od 4,5 roku nie mieszka, że nie opłacał należności za mieszkanie i Spółdzielnia w 1999 r. groziła eksmisją, a tylko dzięki skarżącej, która pokryła zaległości do tego nie doszło. Skarżąca podnosiła, że były mąż zamieszkuje w nieruchomości stron w Bliżynie przy ul. [...], a chce zabrać mieszkanie w [...]. Zdaniem skarżącej wymeldowanie pomoże w podziale majątku, do którego skarżący nie dąży. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, stojąc na stanowisku, że nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w postaci utraty uprawnień do przebywania w lokalu przez J. C..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Skargę wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie przed tą datą nie zostało zakończone. Zgodnie zatem z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270): sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną.
Na tej płaszczyźnie kontroli skarga jest uzasadniona.
W dacie wydania zaskarżonej decyzji Wojewody [...], przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek gminy lub urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Przepis art. 15 ust. 2 określał zatem w części pierwszej przesłanki, których kumulatywne spełnienie dawało podstawę do wymeldowania: utratę uprawnienia do przebywania w lokalu (art. 9 ust.
2) i opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania. Brak, którejkolwiek z tych przesłanek oznaczał brak, przesłanek stanu faktycznego do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 in princp, gdyż zarazem istnienie ustalonego nowego miejsca pobytu, wyłączało wymeldowanie na podstawie części II-giej tego przepisu.
Odmawiając wymeldowania organy obu instancji zajęły stanowisko, że zainteresowany J. C., którego dotyczyć ma wymeldowanie nie utracił uprawnienia do pobytu w lokalu.
W odniesieniu do przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, organ I instancji opisując starania J. C. o umożliwienie mu dostępu do mieszkania, ostatecznie przyjął, że "wobec powyższego trudno taką sytuację uznać za dobrowolność opuszczenia lokalu".
Organ odwoławczy z kolei skupiając się na utracie uprawnień do lokalu poprzestał na ustaleniu, że wobec trwania uprawnień do lokalu J. C. nie może być wymeldowany "chociaż go opuścił".
Przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) utracił moc z dniem 19 czerwca 2002 r. Z tym dniem opublikowany został bowiem (Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716), wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 r. sygn. K 20/01 (OTK-A 2002/3/34), stwierdzający niezgodność tego przepisu ze wskazanymi wyrokiem trybunału przepisami Konstytucji RP.
Mimo zatem, że przepis art. 9 ust. 2 utracił moc po wydaniu zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny, przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nie może nie uwzględnić okoliczności, że według aktualnie obowiązującego stanu prawnego, do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego na podstawie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy, niezbędne jest wyłączne spełnienie jednej tylko przesłanki określonej w tym artykule, a to przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się.
Z tych względów sytuacja prawna związana z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, przy ocenie zgodności z prawem decyzji w przedmiocie wymeldowania (odmowy wymeldowania), ciężar przesłanek faktycznych przesuwa na przesłankę faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania
Aktualne zaś nadal jest ukształtowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładające przesłankę opuszczenia mieszkania przez pojęcie dobrowolności tej czynności (pr. np. wyrok NSA z 2001.03.01 V SA 2950/00 - Lex Nr 80643, czy z 2002.08.22 V SA 108/00 Lex Nr 49954). Równocześnie orzecznictwo NSA wypracowało zasadę, że brak skorzystania z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu mimo przeszkód właściciela, może świadczyć o dobrowolności jego opuszczenia (por. wyrok NSA z 12.04.2001, V SA 3078/00 - Lex Nr 78937, z 2000.04.18 V SA 1424/99 - Lex Nr 79243). Z tego punktu widzenia organ odwoławczy nie dokonał żadnych ustaleń co do opuszczenia lokalu jako czynności faktycznej odzwierciedlającej podjętą bez przymusu wolę określonego zachowania się, a organ I instancji, przyjął ale w sposób niestanowczy, że zainteresowany nie opuścił lokalu dobrowolnie. Powyższe uwagi prowadzą do kontatacji, że zaskarżona decyzja zapadła z uchybieniami w zakresie wymaganych prawem materialnym ustaleń faktycznych niezbędnych do załatwienia sprawy w przedmiocie wymeldowania (art. 77 § 1 kpa - opuszczenie jako czynność dobrowolna, miejsca stałego pobytu, w którym nastąpiło zameldowanie), oraz oceny całokształtu zabranych dowodów (art. 80 kpa).
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania oparto na przepisie art. 200 powołanej ustawy. Wobec treści uchylonych decyzji brak było przesłanek do zastosowania przepisu art. 152 ustawy.