Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 maja 2017 r. referendarz sądowy - rozpoznając wniosek W. i A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych - orzekł o zwolnieniu skarżących w połowie od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi oraz o oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżących z tytułu emerytury ZUS w kwocie 1786 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 561 zł. Łącznie zatem dochody 2 osobowej rodziny wynoszą około 2 347 zł. Koszty utrzymania skarżących oszacowano na kwotę ok.1220 zł miesięcznie.
Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem przez skarżących, którzy podnieśli, że poniesione na gospodarstwo wydatki przewyższają dochody z niego płynące. Wskazali, że do ustalonej przez referendarza kwoty wydatków miesięcznych nie doliczono stałych wydatków ponoszonych w ciągu roku, wynoszących ok. 16000 zł (związanych z zakupem nawozów, paliwa, paszy, środków ochrony roślin, lekarstw dla zwierząt, wynajęciem maszyn rolniczych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Wniosek w niniejszej sprawie obejmował tylko zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy.
W ocenie Sądu, w realiach przedmiotowej sprawy słusznie zwolniono skarżących w ½ części od należnego wpisu sądowego (wynoszącego 300 zł). Przy comiesięcznym dochodzie dwuosobowej rodziny wynoszącym ok. 2347 zł, biorąc pod uwagę realne koszty utrzymania, oscylujące wokół kwoty ok. 1220 zł, konieczność poniesienia kosztów sądowych w wysokości 150 zł nie powinna spowodować uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Skoro, jak wskazują sami skarżący w sprzeciwie, gospodarowanie skromnymi dochodami nauczyło ich przezorności oraz takiego zarządzania środkami, aby można było ponieść większe wydatki (tj. np. jednorazowy koszt zakupu blachy na remont dachu w wysokości 4718 zł), zasadnym wydaje się przekonanie, że skarżący będą w stanie ponieść ciężar uiszczenia kwoty 150 zł z tytułu części należnego wpisu od skargi.
Okoliczność, że posiadana przez skarżących nieruchomość (4, 1146 ha użytków rolnych) nie przynosi realnego przychodu również nie może uzasadniać zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie szerszym, niż zrobił to referendarz sądowy. Nadto, biorąc pod uwagę wielkość nieruchomości rolnej, skarżący mogą ubiegać się o dopłaty unijne, skoro zaś tego nie robią, to fakt ten mnie może stanowić o ponoszeniu kosztów zainicjowanego przez niego postępowania przez Skarb Państwa.
W ocenie Sądu, twierdzenia zawarte w sprzeciwie pozostają gołosłowne. Skarżący nie udostępnili bowiem żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że wskazana przez referendarza kwota ich miesięcznych wydatków jest zaniżona. Powyższe ugruntowuje wątpliwości w kwestii rzeczywistego stanu majątkowego skarżących, który według twierdzeń skarżących jest zły, czemu przeczą dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i co nie zostało w żadne sposób uwiarygodnione.
W tej sytuacji, skoro z danych zawartych w formularzu wniosku nie wynika, aby skarżący byli osobami znajdującymi się na skraju ubóstwa i nie posiadali wystarczających zasobów materialnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a pomimo istniejących w tym zakresie możliwości (np. poprzez przesłanie dokumentów wraz ze sprzeciwem) nie przedłożyli jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wskazywaną w sprzeciwie sytuację materialną, należało przyjąć, że zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy w wymiarze co najwyżej częściowym.
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności należało uznać, że prawidłowe było zwolnienie skarżących w połowie od wpisu od skargi i oddalenie wniosku o prawo pomocy w pozostałym zakresie.
Wobec powyższego należało utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 245 § 1, 3-4 i art. 246 § 1 p.p.s.a.