Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2004 r. znak: [...] na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2001, Nr 115, poz. 1229 ze zm.) i art.104 kpa Wójt Gminy N. odmówił nakazania M. O. i M. M. przywrócenia na nieruchomościach stanowiących ich własność stanu poprzedniego i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jakie powstają na nieruchomości (łące) wnioskodawczyni S. B. Wójt Gminy N. podał, że pismem z dnia [...] 2004 r. wysłanym pocztą za zwrotnym potwierdzeniem odbioru ustalił na dzień [...] 2004 r. termin rozprawy administracyjnej w sprawie zalewania gruntów ornych S. B. przez wody płynące z gruntów M. O. i M. M. W rozprawie wzięły udział wszystkie prawidłowo zawiadomione strony w osobach S. B., M. O. i M. M. Rozprawa przeprowadzona została przez upoważnionych przedstawicieli Urzędu Gminy w N. Po przedstawieniu zebranym przedmiotu rozprawy, stronom umożliwiono złożenie wyjaśnień, zgłoszenie żądań, propozycji, zarzutów oraz przedstawienie dowodów, które mogą wpłynąć na wyjaśnienie wszelkich okoliczności w sprawie stanowiącej przedmiot rozprawy.
Na podstawie przeprowadzonej w sprawie rozprawy administracyjnej oraz wizji lokalnych w terenie organ I instancji poczynił następujące ustalenia faktyczne. Przedmiot sprawy stanowiło uregulowanie stosunków wodnych w obrębie nieruchomości wnioskodawczyni S. B. oraz M. M. i M. O. S. B. żądała wykonania postanowień wcześniejszych rozstrzygnięć w sprawie naruszenia stosunków wodnych, a ponadto likwidacji, względnie skierowania w inną stronę 3 rowków położonych ukośnie w kierunku ogrodzenia pomiędzy posesjami M. O. i S. B., gdyż w ocenie wnioskodawczyni woda z jej pól położonych wyżej spływa wyłącznie po jej gruncie nie kierując się w stronę gruntów M. O. i M. M. W trakcie oględzin przeprowadzonych w terenie przy udziale zainteresowanych stron organ I instancji nie stwierdził, aby zmienione zostały stosunki wodne, gdyż niewielkie ilości wody opadowej płyną rowkiem wzdłuż działki S. B. Rowek jest głęboki na około 10 -12 cm i woda płynąca tym rowkiem nie czyni żadnych szkód. Stan ten nie zmienił się pomiędzy oględzinami jakie miały miejsce dnia [...] 2003 r. i [...] 2004 r.
Działka, której dotyczy wniosek S. B. porośnięta jest trawą i nie nosi żadnych oznak przekopywania czy też zmiany kierunku spływu wód. Oceniając tak poczynione ustalenia faktyczne organ I instancji stwierdził, iż przeprowadzone dowody nie dają wiarygodnych podstaw do przyjęcia, iż nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, spowodowana działaniem M. M. i M. O. Podsumowując ocenę dowodów organ I instancji uznał, iż S. B. nie wskazała żadnego widocznego i nie budzącego wątpliwości dowodu, świadczącego, iż M. O. i M. M. dokonały zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą na sąsiednich nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe Wójt Gminy N. orzekł jak w sentencji decyzji z dnia [...] 2004 r.
W dniu [...] 2004 r. odwołanie od powyższej decyzji wniosła S. B. Odwołująca podała, że oględziny miały miejsce w czasie kiedy nie padał deszcz. Odwołująca się twierdzi, iż w wyniku wykonania poprzedniej decyzji przez Urząd Rejonowy woda płynęła tak jak dawniej, lecz wykonany rowek został zasypany. Ponadto wykonano betonowy próg wystający ponad grunt, od którego woda się odbija płynąc na grunt odwołującej się. W końcowej części odwołania strona podnosi, iż M. O. przekopuje rowek na jej pole. Odwołująca się S. B. nie formułuje swoich żądań w odwołaniu, lecz z jego treści wynika, iż żąda uchylenia zaskarżonej decyzji i takiego uregulowania stosunków wodnych aby jej nieruchomości nie były zalewane.
Decyzją z dnia [...] 2004 r. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa oraz na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2001 r. Nr 115 poz. 1229 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ odwoławczy rozpatruje sprawę merytorycznie w jej całokształcie to oznacza, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu decyzji (wyrok NSA z 14.08.1987 r. do sygn. IV SA 385/87 opubl. PiŻ 1987 nr 43, wyrok NSA z 09,10.1992 r. do sygn. V SA 137/92 opubl. ONSA 1993 nr l, poz.22, Wspólnota 1993 nr 39 póz. 18).
W takim stanie rzeczy organ odwoławczy kontrolą instancyjną objął całe postępowanie, a nie tylko zarzuty podkreślone w odwołaniu. W pierwszej kolejności stwierdził, że należy zauważy, iż wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli stwierdzone zostanie, iż właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich.
Art. 29 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego zakazuje zmiany stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani też kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Aby zatem można było nałożyć na właściciela obowiązek wynikający z cyt. przepisu, należy ustalić czy nastąpiły zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich. Organ odwoławczy podał, że z materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, a w szczególności dwukrotnych wizji w terenie nie można przyjąć, iż nastąpiły zmiany stosunków wodnych na gruntach M. O. i M. M., spowodowane ich działaniem, mającym niekorzystny wpływ na nieruchomość S. B. Podczas oględzin dnia [...] 2003 r. przeprowadzonych po obfitych opadach organ prowadzący czynności dowodowe nie stwierdził zalewania nieruchomości wnioskodawczyni wodą spływającą z nieruchomości M. O. i M. M. Z adnotacji w protokole wynika, iż S. B. nie godzi się na te ustalenia, żądając przeprowadzenia oględzin w czasie powodzi.
Podczas następnych oględzin, przeprowadzonych dnia [...] 2004 r. wnioskodawczyni najpierw twierdzi, iż żąda wykonania wyroku NSA z [...] 1992 r. następnie zaś likwidacji lub zmiany kierunku odpływu wody twierdząc, iż woda z pól położonych wyżej płynie wyłącznie po jej gruncie, a nie kieruje się w stronę nieruchomości sąsiednich.
Podczas tych oględzin organ prowadzący postępowanie nie stwierdził żadnych szkód spowodowanych spływem wody pomimo, iż w poprzedzającą oględziny noc wystąpiły opady deszczu. Organ nie stwierdził również żadnych szkód przekopywania rowków lub zmiany kierunku spływu wody. Z ustaleniami tymi S. B. nie zgodziła się nie podpisując protokołów z oględzin.
W ocenie organu odwoławczego podjęte rozstrzygnięcie ma oparcie w materiale dowodowym. Wójt Gminy dokonał wnikliwej analizy zgromadzonych dowodów, a wyciągnięte wnioski są trafne i można przyjąć, iż nie nastąpiły zmiany stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich. Dlatego też zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu [...] 2005 r. wniosła S. B. Skarżąca podała, iż M. O. i M. M. zasypały rów, którym płynęła woda z ich pól i ulew źródeł, czym naraziły posiadłość skarżącej na zalewanie, co ma miejsce w czasie wiosennych roztopów. Skarżąca podnosi, iż poprzednia decyzja Urzędu Rejonowego nakazała udrożnienie rowu, lecz zobowiązane nie dostosowały się do tego. Po licznych, interwencjach Urząd Rejonowy nakazał wykonanie zastępcze nałożonego obowiązku, lecz ponownie M. M. udrożniony rów zasypała.
Ponadto cztery lata temu M. M. wykonała betonowy próg, który zmienił kierunek spływu wody. W dalszej części skargi skarżąca twierdzi, iż M. O. przekopywała rowki kierując wodę na nieruchomości skarżącej. Protokół z wizji w terenie sporządzony przez Urząd Gminy nie odzwierciedla stanu faktycznego, gdyż wizja miała miejsce w czasie kiedy nie padał deszcz. W tym stanie rzeczy skarżąca domaga się udzielenia jej pomocy i rozpatrzenia złożonej skargi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze organ odwoławczy podał, że skarżąca podnosi zarzuty dotyczące czynności egzekucyjnych mających na celu wykonanie obowiązków nałożonych inną decyzją. Tak, więc zarzuty oraz żądanie skarżącej S. B. winny być przedmiotem oceny w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku nałożonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego. Jeżeli chodzi o zarzuty mające związek z ostateczną decyzją, a dotyczące zmiany stosunków wodnych na gruncie w części nie objętej prawomocnym rozstrzygnięciem to z materiału dowodowego wynika, iż M. M. i M. O. nie zmieniły stanu wody na gruncie powodując niekorzystne zmiany na sąsiednich nieruchomościach. Przeprowadzone przez organ I instancji oględziny wykazały, iż żadna ze stron nie wykonała w terenie rowków odprowadzających wodę na nieruchomość skarżącej. W takim stanie rzeczy skoro strona, która zamierza wywodzić skutki prawna z określonych faktów, faktów tych nie udowodniła to brak jest podstaw do ich uwzględnienia w postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą o p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy o p.p.s.a.). Orzekanie, w myśl art.135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Przepisy ustawy przewidując jedynie uprawnienia kontrolne sądów administracyjnych nie dają im kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań orzeczniczych.
Wady postępowania administracyjnego, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art.151 p.p.s.a., skargę oddala.
Skarga jest uzasadniona.
Sąd dokonując takiej oceny przeprowadzonego postępowania administracyjnego uznał, że organy obu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły pełnego materiału dowodowego w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelną zasadą postępowania administracyjnego w myśl art. 7 k.p.a. jest ustalenie prawdy obiektywnej. Stosownie do tego przepisu w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Z zasady tej wynika m. in. rozwinięty w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwań oraz realizacji. Przepisy k.p.a. nie przewidują obowiązku strony wskazywania dowodów potrzebnych dla rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, natomiast przyznają jej w postępowaniu dowodowym prawo zgłaszania wniosków oraz uczestniczenia w czynnościach (ar.10 k.p.a., art. 78§ k.p.a. i art. 79 § 2 k.p.a.). Konsekwencją tych zasad jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Organ I instancji na podstawie ustaleń poczynionych na rozprawie przeprowadzonej dnia [...] 2004r. oraz oględzin nieruchomości dokonanych w dniu [...] 2003r. odmówił nakazania M. O. i M. M. przywrócenia na ich gruncie stanu poprzedniego i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jakie powstają na nieruchomości (łące) wnioskodawczyni S. B. Jednocześnie organ stwierdził, że "w trakcie wizji i panującej pogody bezdeszczowej nie ma możliwości potwierdzenia zarzutów Pani B. co do wykonania rowków w celu odprowadzenia wody na jej stronę oraz że ocenienie tego stanu jest niemożliwe wobec braku znajomości faktycznych".
Odnosząc się do stanowiska organu I instancji, jeżeli zachodziły wątpliwości dotyczące powyższych kwestii, to organ powinien był przeprowadzić aktualne oględziny, a nie opierać się na oględzinach z dnia [...] 2003, winien też przeprowadzić dowód z zeznań świadków oraz z opinii biegłego, który posiadając wiadomości specjalne dokonałby ustaleń w przedmiocie zmiany stosunków wodnych na gruncie i ich przyczyn. Organy obu instancji tego nie uczyniły, a więc nie mogły poczynić istotnych ustaleń faktycznych zmierzających do wyjaśnienia sprawy, a tym samym do zastosowania właściwych przepisów prawa.
Sąd nie jest władny do zastępowania organów administracji w ich kompetencjach orzeczniczych. Natomiast jest obowiązany do kontroli prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją administracyjną.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy administracji publicznej naruszyły przepisy art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art.107 k.p.a., gdyż w sposób wyczerpujący nie zebrały pełnego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonanie ocen prawnych będzie możliwe dopiero po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym ukierunkowanym na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy.
Organy rozpatrując ponownie sprawę powinny przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające w oparciu o naprowadzone wyżej okoliczności sprawy.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzeczenie w pkt. I sentencji wyroku wydano na podstawie cytowanego wyżej przepisu ustawy.