Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 413/20

Uzasadnienie

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta N. S. decyzją z 4 lipca 2016 r., na podstawie art.51 ust.1 pkt 2 w zw. z art.51 ust.7 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2016 r. poz.290) nakazał współwłaścicielkom budynku: M. Ł. i Z. Ł. zamurować cegłą pełną ceramiczną otwór okienny w poziomie parteru o wym. 109 x 160 cm oraz otwór okienny w poziomie 1 piętra budynku mieszkalno-usługowego położonego na działce nr [...] w obr[...] przy ul. [...] w N. S., które to otwory znajdują się w ścianie budynku zlokalizowanej w granicy z sąsiednią działką nr [...] w obr.[...] w N. S..

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez Z. Ł. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z 9 września 2016 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o braku podstaw do wydania nakazu zamurowania cegłą pełną ceramiczną otworów okiennych na poziomie parteru i w poziomie 1 piętra budynku mieszkalno-usługowego położonego na działce nr [...] w obr. [...] przy ul.[...] w N. S., w ścianie granicznej z działką nr [...].

Opisaną wyżej decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. P. i M. K., a Sąd wyrokiem z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. II SA/Kr 1404/16 uchylił zaskarżoną decyzję.

Po ponownym rozpoznaniu odwołania Z. Ł., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia 23 grudnia 2019 r., znak: [...], nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta N. S. z dnia 4 lipca 2016 r., znak: [...]

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem postępowania są roboty budowlane, polegające na wykonaniu dwóch otworów okiennych w ścianie budynku usługowo-mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w obr. [...] przy ul. [...] - [...] w N. S. w granicy z działką nr [...] w obr[...]. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie, PINB w N. S., skarżoną decyzją z dnia 4 lipca 2016 r., wydaną w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (aktualnie: t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późn. zm.; dalej: PrBud), nakazał zamurowanie wykonanych otworów okiennych.

W ocenie organu odwoławczego wydane rozstrzygnięcie jest prawidłowe.

Wykonane roboty budowlane stanowią przebudowę budynku mieszkalno-usługowego na działce nr [...] w obr. [...] w N. S. – w rozumieniu art. 3 pkt 7a ustawy Prawo budowlane. W wyniku wybicia dwóch otworów okiennych w ścianie granicznej budynku, nastąpiła zmiana parametrów użytkowych i technicznych budynku, ponieważ nastąpiła zmiana parametrów ściany oddzielenia przeciwpożarowego, jak również nastąpiła zmiana parametrów użytkowych istniejących lokali w budynku, w których pomieszczenia uzyskały bezpośredni dostęp do światła słonecznego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy Prawo budowlane, na zasadach ogólnych, wykonanie robót budowlanych, polegających na wybiciu otworów okiennych w ścianie oddzielenia pożarowego, wymagało uzyskania przez inwestora decyzji pozwolenia na budowę. Skutkiem braku takiej decyzji jest konieczność przeprowadzenia przez organy nadzoru budowlanego postępowania w oparciu o przepisy art. 50-51 ustawy Prawo budowlane, tzw. postępowania naprawczego. W ocenie MWINB w K., organ I instancji prawidłowo zastosował te przepisy do ustalonego stanu faktycznego w sprawie.

PINB w N. S. ustalił, że przedmiotowe otwory okienne wykonano w latach 1945-47 r. (przed 1945 r. do budynku przy ul. [...] przylegał budynek przy ul. [...], z kolei zgodnie z oświadczeniem S. C. oraz zgodnie z zeznaniem J. J. i I. P. okna w 1948 r. już istniały) (k-262 do k-263). W ocenie organu odwoławczego, powyższe ustalenie jest prawidłowe i wynika zarówno z zeznania świadków, którzy wskazują że w 1948 r. otwory okienne w ścianie granicznej budynku na działce nr [...] w obr. [...] w N. S. istniały (k-188, k-221), jak i z faktu, że do 1945 r., do ww. ściany granicznej przylegał bezpośrednio budynek, posadowiony na działce sąsiedniej - aktualnie dz. nr [...] w obr. [...] w N. S. (np. k-27). Ponadto ze zgromadzonych akt sprawy wynika, że właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej nie wydawał pozwolenia na wykonanie dwóch otworów okiennych.

Należy także wskazać, że prawidłowo PINB w N. S. ustalił, że w dacie wykonania robót budowlanych, polegających na wybiciu dwóch otworów okiennych obowiązywały przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (t. j. Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216), zgodnie z którymi dla uzyskania pozwolenia na wykonanie niżej wymienionych robót konieczne jest przedstawienie przez budującego właściwej władzy projektu (planu) do zatwierdzenia: (...) na przebudowę (...) istniejących budynków, przy których zostają zmieniane, dodawane lub usuwane części nośne lub konstrukcyjne tych budynków bądź części wpływające na bezpieczeństwo budynków od ognia (...) (por. art. 333 pkt b rozporządzenia z 16 lutego 1928 r.). A inwestor wykonanych w latach 1945-1947 robót budowlanych, takiego pozwolenia nie uzyskał.

Ponadto organ I instancji prawidłowo ustalił, że sąsiednia działka (tj. działka nr [...] w obr. [...] w N. S.), stanowi działkę budowlaną, ponieważ zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...] znajduje się częściowo w terenie przeznaczonym pod zabudowę usługową i mieszkaniową (B 17 U/M), a częściowo w terenie usług publicznych - kultura (B 16 UPk).

W takim przypadku, zgodnie z obowiązującymi przepisami § 232 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1422), w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego dopuszcza się wypełnienie otworów materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie, jeżeli powierzchnia wypełnionych otworów nie przekracza 10% powierzchni ściany (...) w związku z § 12 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r., zgodnie z którym, jeżeli z przepisów par.13, 19, 23, 36, 40, 60 i 271-273 lub przepisów odrębnych określających dopuszczalne odległości niektórych budowli od budynków nie wynikają inne wymagania, budynek na działce budowlanej należy sytuować od granicy tej działki w odległości nie mniejszej niż 1) 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z oknami lub drzwiami w stronę tej granicy 2) 3 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą bez okien i drzwi w stronę tej granicy - ściana budynku posadowiona w granicy działki nie może posiadać otworów okiennych.

W związku z powyższym, z uwagi na okoliczność, iż samowolnie wykonane roboty budowlane w postaci wybicia dwóch otworów okiennych, nie spełniają wymogów wynikających z przepisów techniczno-budowlanych, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa pożarowego budynku, prawidłowo PINB w N. S. skarżoną decyzją z dnia 4 lipca 2016 r. nakazał ich zamurowanie, celem doprowadzenia samowolnie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Dlatego organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu należy wskazać, że organ odwoławczy nie ustalił, by naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji, zarzucane PINB w N. S. w odwołaniu, miały wpływ na wynik sprawy. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia wskazanej wyżej normy prawa.

W ocenie organu odwoławczego, do takiego rodzaju uchybień nie doszło w postępowaniu przed organem I instancji. PINB w N. S. precyzyjnie wskazał, dlaczego odmówił przeprowadzenia niektórych środków dowodowych wskazanych przez stronę postępowania i dlaczego innym dowodom odmówił waloru dowodowego.

Ponadto organ odwoławczy zauważa, że dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego przy uwzględnieniu specyficznych okoliczności niniejszej sprawy, w tym rzutów parteru i piętra przedmiotowego budynku pochodzących najprawdopodobniej z okresu okupacji lub wcześniejszych (z uwagi na niemieckojęzyczne opisy), dokumentów z lat 1945-59, map i operatów geodezyjnych (w szczególności: k-82) oraz filmu przekazanego na nośniku CD tut. organ stwierdził, że przedmiotowe okna musiały zostać wykonane po II wojnie światowej, przed 1948 r.. Potwierdza ten fakt również pismo organu ochrony zabytków z dnia 7 czerwca 2016 r.

Należy także wyjaśnić, że organ odwoławczy podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia 12 września 2016 r., w którym odnosząc się do wniosku skarżącego o tłumaczenie dokumentów niemieckojęzycznych tut. organ stwierdza, iż jest to zbędne dla sprawy.

Ponadto należy wskazać, że analiza zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów prowadzi do wniosku, że właściciel nieruchomości był zobligowany do przeprowadzenia naprawy gruntownej budynku, na podstawie ustaleń komisyjnych rzeczoznawcy budowlanego i przedstawiciela Urzędu Kwaterunkowego, bez odrębnego projektu budowlanego. W tym czasie zatem mogła nastąpić korekta rozkładu lokali mieszkalnych przewidzianych m.in. pod kwaterunek, z wybiciem spornych okien. Pomieszczenia pośrednie na parterze i piętrze, w trakcie zewnętrznym przylegającym do klatki schodowej, posiadały bowiem wcześniej jedynie okno pośrednie na klatkę schodową, doświetloną oknem z podwórza, a zatem były praktycznie bez światła dziennego. Niemniej brak bezpośrednich dowodów (decyzji), potwierdzających legalność wykonanych okien.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z. Ł., zarzucając jej

1. 1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 153 p.p.s.a., polegające na całkowitym zignorowaniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lutego 2017 roku, sygn. akt II SA/Kr 1404/16 i na uchyleniu się od obowiązku ponownego rozpatrzenia całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz dokonania jego całościowej oceny celem ustalenia, czy otwory okienne powstały nielegalnie,
2. 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 15 k.p.a. w zw. art. 140 k.p.a., polegające na uchybieniu zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przejawiającym się w całkowitym uchyleniu się przez organ odwoławczy od rozważenia wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu,
3. 3) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 15 k.p.a., art. 32 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 79 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 136 § 1 k.p.a., polegające na całkowicie bezkrytycznym zaaprobowaniu oraz na bezrefleksyjnym powieleniu przez organ odwoławczy uchybień popełnionych uprzednio przez organ pierwszej instancji, a to:
4. - zaaprobowaniu pominięcia przez organ pierwszej instancji przy ustalaniu stanu faktycznego następujących dokumentów:
5. a) pisma A. S. z dnia 8 lipca 1947 roku,
6. b) pisma Prezydenta Miasta N. S. w dniu 8 lipca 1947 roku,
7. c) protokołu z dnia 12 lipca 1947 roku,
8. d) decyzji (nakazu) Zarządu Miejskiego w N. S. z dnia 17 sierpnia 1947 roku, znak: nr [...],
9. e) pisma Zarządu Miejskiego w N. S. z dnia 13 kwietnia 1948 roku, nr [...],
10. f) decyzji (nakazu) Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. S. Miejskiego Zarządu Architektoniczne - Budowlanego w N. S. numer [...], z dnia 25 listopada 1957 roku,
11. g) decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. S. Wydziału Architektury i Budownictwa numer A[...] z dnia 30 października 1959 roku,
12. h) pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. S. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 21 listopada 1959 roku, znak: [...], jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
13. - zaaprobowaniu przesłuchania przez organ pierwszej instancji w dniu 21 kwietnia 2016 roku świadka J. J. pod nieobecność pełnomocnika skarżącej, pomimo braku jego należytego zawiadomienia o terminie tej czynności oraz odmowy żądaniu skarżącej ponownego przesłuchania tego świadka z udziałem pełnomocnika, jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
14. - zaaprobowaniu odmowy żądaniu skarżącej wystąpienia do J. G. oraz do Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości w N. S. w celu pozyskania dokumentów na okoliczność realizacji robót budowlanych polegających na wybiciu otworów okiennych w ścianie budynku usługowo - mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...], obręb [...], przy ulicy [...] - [...] w N. S., jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
15. - zaaprobowaniu odmowy żądaniu skarżącej przetłumaczenia na język polski wszystkich znajdujących się w aktach sprawy dokumentów sporządzonych w języki niemieckim, jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
16. - zaaprobowaniu odmowy żądaniu skarżącej przeprowadzenia dowodu z nagrania budynku usługowo - mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...], obręb [...] przy ulicy [...] - [...] w N. S., na okoliczność istnienia okien w dacie wykonania nagrania oraz dowodu z opinii biegłego historyka na okoliczność daty nagrania filmu, a wszystko na okoliczność wybicia okien jeszcze przed nabyciem nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżącej,
17. - zaaprobowaniu zaniechania wystąpienia do Archiwum Narodowego w K. Oddziału w N. S. o nadesłanie dokumentacji dotyczącej przymusowego kwaterowania lokatorów w budynku usługowo – mieszkalnym zlokalizowanym o na działce nr [...], obręb [...], przy ulicy [...] [...] w N. S. oraz wybicia otworów okiennych w ścianie tego budynku, jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
18. - zaaprobowaniu zaniechania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego do spraw budownictwa, na okoliczność daty wybicia otworów okiennych w ścianie budynku usługowo - mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...], obręb [...], przy ulicy [...] - [...] w N. S., jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
19. - zaaprobowaniu zaniechania wystąpienia do Starostwa Powiatowego w N. S. Wydziału Geodezji i Budownictwa o udzielenie informacji, czy granica pomiędzy działką nr [...], a działką nr [...] uległa zmianom bądź powstała w wyniku podziału, jak również na nieprzeprowadzeniu tego dowodu w postępowaniu odwoławczym,
20. 4) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 15 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na całkowicie bezkrytycznym zaaprobowaniu oraz na bezrefleksyjnym powieleniu przez organ odwoławczy uchybień popełnionych uprzednio przez organ pierwszej instancji, a to niewyjaśnieniu stanu faktycznego oraz braku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, oraz ustaleniu na podstawie takiego niepełnego materiału dowodowego, że istotne w sprawie okoliczności zostały udowodnione, a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że:
21. - wykonanie otworów okiennych w ścianie budynku usługowo – mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...], obręb [...], przy ulicy [...] - [...] w N. S. nastąpiło bez uzyskania stosownego pozwolenia, a w każdym razie nielegalnie,
22. - przedmiotowe otwory okienne zostały wybite w latach 1945 - 1947,
23. - przedmiotowe otwory okienne znajdują się w granicy działek nr [...] i nr [...], a ściślej, znajdowały się w granicach istniejących w dacie ich powstania parcel gruntowych,
24. 5) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 11 k.p.a., art. 15 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na zaaprobowaniu oraz na bezrefleksyjnym powieleniu przez organ odwoławczy uchybień popełnionych uprzednio przez organ pierwszej instancji, a to niewyjaśnieniu skarżącej przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy,
25. 6) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji poprzez niewskazanie dowodów, na których oparł się organ odwoławczy oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
26. 7) naruszenie prawa materialnego, a to art. 196, art. 332, art. 333 i art. 334 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 roku o prawie budowlanym z zabudowaniu osiedli (tj. z 1939 roku, Dz. U. nr 34, póz. 216), powoływanego dalej jako "r.p.b.z.o.", poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy nie zostało jednoznacznie ustalone, czy wybicie otworów okiennych w ścianie budynku usługowo - mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...], obręb [...], przy ulicy [...] - [...] w N. S. nastąpiło w czasie obowiązywania tego aktu prawnego, jak również, czy wybicie tych otworów stanowiło naruszenie powyższych przepisów,
27. 8) naruszenie prawa materialnego, a to art. 196 p.b.z.o., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie także w odniesieniu do działek należących do tego samego właściciela,
28. 9) naruszenie prawa materialnego, a to art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. w zw. z art. 51 ust. 7 p.b. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której nie zostało wykazane, że sporne otwory zostały wykonane nielegalnie,
29. 10) naruszenie prawa materialnego, a to § 232 ust. 6 i § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. z 2019 r., poz. 1065 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", poprzez:
30. - ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ten akt prawny znajduje zastosowanie do robót budowlanych wykonanych przed jego wejściem w życie,
31. - niewłaściwe zastosowanie § 57 ust. 1 i 2, polegające na zaniechaniu rozważenia, czy po zamurowaniu spornych otworów okiennych pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi będą miały zapewnione oświetlenie dzienne, dostosowane do ich przeznaczenia, kształtu i wielkości, z uwzględnieniem warunków określonych w§ 13 oraz w ogólnych przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy, jak również, czy stosunek powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi będzie wynosić co najmniej 1:8,
32. - niewłaściwe zastosowanie § 232 ust. 1, polegające na zaniechaniu rozważenia możliwości wypełnienia spornych otworów materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie.

Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o:

1. 1) uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie:
2. 2) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu,
3. 3) dopuszczenie dowodu z dokumentów: postanowienia Sądu Rejonowego w N. S. z dnia 21 listopada 2017 roku, sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Okręgowego w N. S. z dnia 10 stycznia 2019 roku, sygn. akt [...] na okoliczność prawomocnego stwierdzenia przez Sąd Rejonowy w N. S. nabycia przez Z. Ł. i M. Ł. przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 2009 roku służebności gruntowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu po działce ewidencyjnej numer [...],
4. 4) dopuszczenie dowodu z dokumentu - pisma J. J. z dnia 20 lutego 2020 roku, na okoliczność sprzeczności nakazu zamurowania okien z zasadami humanitaryzmu, w każdym przypadku:
5. 5) zasądzenie od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).

Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 maja 2020 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) - dalej określanej jako "p.p.s.a." uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja podlega uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania. W szczególności nie wykonano wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. II SA/Kr 1404/16. Sąd nakazał: "Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy okoliczność, którą organ odwoławczy dokona również prawidłowej oceny dowodów z dokumentów z okresu 1947-1959 związanych z obowiązkiem odbudowy przedmiotowego budynku oraz zeznań świadków".

Tymczasem w zaskarżonej decyzji MWINB wskazania tego nie wykonał, stwierdzając jedynie: "(...) analiza zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów prowadzi do wniosku, że właściciel nieruchomości był zobligowany do przeprowadzenia naprawy gruntownej budynku, na podstawie ustaleń komisyjnych rzeczoznawcy budowlanego i przedstawiciela Urzędu Kwaterunkowego, bez odrębnego projektu budowlanego. W tym czasie zatem mogła nastąpić korekta rozkładu lokali mieszkalnych przewidzianych m.in. pod kwaterunek, z wybiciem spornych okien. Pomieszczenia pośrednie na parterze i piętrze, w trakcie zewnętrznym przylegającym do klatki schodowej, posiadały bowiem wcześniej jedynie okno pośrednie na klatkę schodową, doświetloną oknem z podwórza, a zatem były praktycznie bez światła dziennego. Niemniej brak bezpośrednich dowodów (decyzji), potwierdzających legalność wykonanych okien".

O ile ostatniego zdania nie sposób zakwestionować, o tyle samo w sobie stwierdzenie to nie daje podstaw do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji o nakazaniu zamurowania okien.

Niezależnie od szczegółowych ustaleń faktycznych trzeba mieć na względzie cały kontekst niniejszej sprawy, a w szczególności fakt, że od wykonania przedmiotowych robót budowlanych minęło ok. 70 lat – zatem nie może budzić wątpliwości, że nie zagrażają bezpieczeństwu budynku i przebywających w nim ludzi. Dodatkowo, jak wskazuje J. J. (k. 188) okna te stanowią jedyne źródło światła dziennego w kuchni. Trzeba też pamiętać, że roboty budowlane były wykonywane zaraz po wojnie i ramach odbudowy ze zniszczeń wojennych, kiedy to nie przywiązywano szczególnej wagi do poprzedzenia robót budowlanych uzyskaniem stosownych dokumentów. Mimo to w aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów (o których zresztą wspomina MWINB w cytowanym wyżej fragmencie zaskarżonej decyzji), z których wynika, że generalny remont budynku połączony ze zmianą konfiguracji mieszkań mógł również obejmować wybicie przedmiotowych okien.

W szczególności chodzi o następujące, znajdujące się w aktach dokumenty:

1. a) oszacowanie posiadłości [...] i [...] przy ul. [...] i [...] ([...] z 11 marca 1947 r.,
2. b) akt notarialny nr Rep [...] sprzedaży parceli budowlanej nr [...] (obecnie nr [...]),
3. c) wniosek A. S. z 8 lipca 1947 r. dotyczącego zezwolenia na przeprowadzenie całkowitego remontu kamienicy,
4. d) komisyjne oględziny budynku nr [...] z udziałem rzeczoznawcy budowlanego i przedstawiciela Urzędu Kwaterunkowego (protokół z 12 lipca 1947 r.),
5. e) decyzja z 17 sierpnia 1947 r. Zarządu Miejskiego w N. S.,
6. f) kosztorys wstępnego na roboty remontowe przy ul. [...] nr [...], sporządzony w dniu 5 sierpnia 1947 r., uwzględniający szeroki zakres robót budowlanych murarskich i instalacyjnych, w tym przemurowanie ściany pozostałej po zburzeniu budynku sąsiedniego,
7. g) decyzja Zarządu Miejskiego z 13 kwietnia 1948 r., skierowanej do właściciela M. P., wzywającej do wykonania gruntownego remontu,
8. h) decyzja nakazowa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 25 listopada 1957 r., Nr [...], dotycząca zakotwienia do konstrukcji budynku ściany ogniowej, należącej do wyburzonego w czasie działań wojennych budynku nr [...],
9. i) decyzja z 30 października 1959 r., nakazującej Miejskiemu Przedsiębiorstwu Remontowo- Budowlanemu zatrzymanie robót prowadzonych przy remoncie ściany ul. [...],
10. j) pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 21 listopada 1959 r.

W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski, iż z dokumentów tych wynika, iż bardzo zły stan techniczny budynku, a zwłaszcza jego ściany północno – zachodniej i nieekonomiczny rozkład pomieszczeń (k. 137, 115) spowodował konieczność gruntownego remontu po roku 1947. Istotne są tutaj zwłaszcza zapisy protokołu z 12 lipca 1947 r. i dołączonego do niego kosztorysu (k. 114 – 115), gdzie wskazano na konieczność "rozebrania murów ściany sąsiedniej". Również w piśmie z 13 kwietnia 1948 r., adresowanym do M. P. mowa jest o konieczności przystąpienia do remontu ściany szczytowej. Remont ten wykonywany był na podstawie wskazanych dokumentów i nie sposób uznać, że stanowił samowolę budowlaną.

Istnieją przy tym wątpliwości, czy wybicie okien nastąpiło w ramach tego legalnego remontu, czy też wcześniej – co oznaczałoby, że roboty te zostały wykonanie samowolnie. Za tą drugą wersją wydarzeń przemawiają zeznania świadka I. P. i J. J., natomiast pierwsza wersja wydaje się być odzwierciedleniem racjonalnego gospodarowania nieruchomością. Nie ulega wątpliwości, że w ramach remontu nastąpiła zmiana konfiguracji poszczególnych pomieszczeń na parterze budynku. W ramach tej zmiany rozmieszczenia mogła zaistnieć konieczność doświetlenia kuchni, co spowodowało wybicie przedmiotowego okna. Wprawdzie w żadnym w wymienionych dokumentów nie ma bezpośredniej informacji na temat istnienia bądź nieistnienia otworów okiennych w ścianie szczytowej i nie da się jednoznacznie ustalić tej daty, jednakże mało prawdopodobne jest, by okna zostały wybite przed remontem generalnym, kiedy ściana była w bardzo złym stanie technicznym (tak bardzo, że na czas remontu należało wykwaterować lokatorów) i nadal nie były usunięte pozostałości po ścianie zawalonego budynku sąsiedniego.

Odnosząc się do zeznań świadków trzeba stwierdzić, że I. P. zeznawał co do wydarzeń, które miały miejsce niemal 70 lat wcześniej i mimo stanowczego stwierdzenia, że w dacie zakupu nieruchomości (30 czerwca 1947 r.) przedmiotowe okna już istniały – może się mylić co do tej okoliczności. To samo można odnieść do zeznań świadka J. J., która oświadczyła, że mieszka w tej kamienicy od 1947 roku, kiedy to miała 8 lat i pamięta, że jak się wprowadziła to okna już istniały. Z uwagi na znaczny upływ czasu do tych zeznań należy podchodzić z dużą ostrożnością.

Z kolei świadek S. C. oświadczył (k. 189 akt administracyjnych), że okna istnieją od 1948 roku - co wskazuje raczej na ich wybicie w ramach remontu generalnego prowadzonego na podstawie wymienionych wcześniej dokumentów. Dodatkowo S. C. oświadczył również, iż znał dobrze M. P., który w latach 1948 – 1954 osobiście odgruzowywał przyległą do jego posesji działkę od strony synagogi i ul. [...] (zniszczenia po działaniach wojennych w roku 1945). Taka kolejność zdarzeń wydaje się racjonalna, skoro nabycie nieruchomości przez M. P. nastąpiło w 1947 roku, to w kolejnych latach nowy właściciel wykonywał czynności zmierzające do uporządkowania po zniszczeniach wojennych jego działki i odgruzowania działki sąsiedniej. Jak wynika z wymienionych wcześniej dokumentów, nowy właściciel zobowiązany był również do przeprowadzenia remontu budynku, który był w bardzo złym stanie technicznym. Przy uwzględnieniu tych okoliczności mało prawdopodobne wydaje się, by wybicie otworów okiennych nastąpiło przed uporządkowaniem tej sąsiedniej nieruchomości i by tego rodzaju roboty budowlane wykonywane były w ścianie grożącej zawaleniem. Bardziej racjonalna wydaje się taka wersja wydarzeń, że nastąpiło to dopiero w ramach omawianego wcześniej remontu generalnego, prowadzonego zgodnie z wymienionymi wcześniej dokumentami z roku 1947.

Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Przepis ten wszedł w życie po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W wyroku tym zwrócono uwagę – na tle zastosowania art. 5 § 2 k.p.k. – "za niedopuszczalne należy uznać tłumaczenie niewyjaśnionych wątpliwości na rzecz tylko jednej ze stron postępowania tj. współwłaścicielek nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...], jak to uczynił organ odwoławczy, bez rozważenia interesu pozostałych stron postępowania tj. współwłaścicieli działki nr [...]".

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę obecnie, w świetle treści przepisu art. 81a § 1 k.p.a. i po rozważeniu interesów obu stron postępowania należy przyjąć, że istnieją podstawy, by niedające się rozstrzygnąć wątpliwości co do daty powstania przedmiotowych otworów okiennych i w konsekwencji ich legalności rozstrzygnąć ostatecznie na korzyść skarżącej. Jak już wskazano – roboty te wykonano około 70 lat temu i brak po takim okresie dokumentów wskazujących na legalność robót nie może być interpretowany na niekorzyść obecnego właściciela nieruchomości. To właśnie na skarżącą nałożono w decyzji I instancji obowiązek, a zatem to ona jest stroną, o której mowa w cytowanym wyżej art. 81a § 1 k.p.a.

Z kolei właściciel działki sąsiedniej (nr [...]) w poprzednio składanej do WSA skardze zwracał uwagę, że ochronie powinien podlegać również jego interes, jako wyrażającego wolę zabudowy tej działki i przywrócenia tym samym centrum N. S. jej historycznie i urbanistycznie pożądanej zabudowy. Zwracał uwagę na "uzasadnione dobro publiczne jakim jest ład przestrzenny, ale również pojmowane abstrakcyjnie dobro jakim jest sam budynek nr [...] (...) naturalnym i pożądanym w takiej sytuacji jest więc przywrócenie pierwotnego wyglądu otoczenia budynku nr [...], nie zaś trwałe konserwowanie patologicznej, spowodowanej działaniami wojennymi sytuacji tj. istnienia >dziur w zabudowie< (...) celowym z punktu widzenia zasad współżycia społecznego byłoby rozstrzygnięcie zaistniałego konfliktu interesów poprzez zamurowanie spornych okien".

Z argumentacją taką nie można się zgodzić. Istniejąca obecnie sytuacja trwa od ok. 70 lat i trudno nazwać ją patologiczną. W tym kontekście warto przywołać pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia 7 czerwca 2016 r. (k. 249 akt administracyjnych), z którego wynika, że jego autor nie wnosi uwag konserwatorskich do prowadzonego postępowania, a w szczególności do zamurowania bądź pozostawienia przedmiotowych otworów okiennych. Wskazano przy tym, że pierwotnie do tej ściany dobudowany był budynek, będący elementem historycznej, pierzejowej zabudowy ul. [...].

Ze treści tego pisma nie wynika, Ze Konserwator widzi potrzebę powrotu do tej historycznej zabudowy, przeciwnie – brak jednoznacznego stanowiska co do zasadności przywrócenia stanu poprzedniego wskazuje, że istniejąca od siedmiu dekad sytuacja wrosła w lokalny krajobraz i stała się trwałą częścią istniejącego ładu przestrzennego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy winien ponownie rozpatrzeć cały zebrany materiał dowodowy z uwzględnieniem powyższych wskazań.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § w pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. jako naruszającą przepisy postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 997 zł składa się: kwota 500 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżących, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).