Uzasadnienie
W dniu 7 maja 2012r. T. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 stycznia 2012r. wydaną w przedmiocie nakazu wykonania obowiązku.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na podeszły wiek, samotność, liczne schorzenia, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia wymaganych kosztów. Wskazuje, iż ma [...] lat, stan zdrowia wymaga comiesięcznych wydatków na lekarstwa i leczenie. Małżonka również jest osobą schorowaną.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż rodzina utrzymuje się z emerytur strony oraz małżonki w łącznej kwocie 1835 zł powiększonej o dodatek pielęgnacyjny w kwocie 163 zł, oraz dochodów małżonki z tytułu dopłat bezpośrednich z Unii Europejskiej do prowadzenia upraw w kwocie 8 068,04 zł (2011r.).
Skarżący dodaje, iż miesięcznie ponosi znaczne koszty utrzymania nieruchomości, koszty zakupu leków, koszty opału. Dołącza faktury VAT z aptek, odcinki emerytur. Przedstawia również decyzję w sprawie przyznania płatności bezpośredniej na 2011 rok oraz wyciąg z konta bankowego małżonki z saldem na dzień 25.06.2012r w wysokości 2 494,18 zł.
Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom parterowy, stajnie, dwie stodoły. Dodatkowo małżonka posiada dom drewniany 120 letni. Skarżący posiada nieruchomość rolną o pow. 3,7 ha. Dodatkowo małżonka dzierżawi nieruchomość rolną o pow. 4,6 ha. Jak wskazuje skarżący w uzupełnieniu swego wniosku o przyznanie prawa pomocy, posiadane nieruchomości to łąki, które musi uprawiać nawozami, żeby zebrać plon oraz zboża. Ponadto hoduje zwierzęta – jak oświadcza sprzedaje dwa buhaje rocznie.
Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Wykazuje jedynie 25 letni traktor i inne maszyny rolnicze, samochodu nie posiada.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych stałych dochodów rodziny z tytułu emerytur oraz dochodów z prowadzenia działalności rolniczej, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania, koszty leczenia potwierdzone licznymi fakturami z aptek, a także samą wysokość wpisu należnego na obecnym etapie postępowania - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść pełnych kosztów sądowych w formie aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi. Stąd też uznano, iż zwolnienie skarżącego z 2/3 części wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, które to koszty sądowe są wymagane na obecnym etapie postępowania, należy uznać za zasadne.
Odnosząc się natomiast do kwestii pełnego zwolnienia od kosztów sądowych, a także wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rodzina wnioskodawcy dysponuje bowiem stałym, pewnym dochodem z tytułu emerytur w łącznej wysokości 1835 zł powiększonej o dodatek pielęgnacyjny w wysokości 163 zł oraz dochodów z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, w tym dopłatami bezpośrednimi.
Skarżący i jego rodzina ma zatem stałą, potencjalną możliwość uzyskiwania środków finansowych z tytułu produkcji rolniczej. Ponadto, w dniu wezwania strony do uiszczenia wpisu sądowego, strona dysponowała kwotą ponad 4000 zł na rachunku bankowym co również ma znaczenie dal całokształtu oceny sytuacji bytowej wnioskodawcy.
Skarżący posiada także znaczny majątek nieruchomy – dom jednorodzinny, drugi dom drewniany, nieruchomości rolne własne o pow. 3,7 ha - nie można już zatem, choćby z tego tytułu uznać, iż należy on do osób ubogich, które w żaden sposób nie są w stanie ponieść choćby części kosztów sądowych. Posiadanie majątku wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, szczególnie w sytuacji, gdy majątek ten nie jest w całości zadłużony ani obciążony prawami osób trzecich, a strona może nim swobodnie dysponować, a on sam może przynosić jego właścicielowi pożytki.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie w części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu należy jednakże zaznaczyć, iż wyłożenie kosztów – choćby częściowe – przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy - a sytuacja finansowa strony - jak uznano – pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków finansowych dla zarówno poniesienia części kosztów sądowych, jak i ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy.
Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy w części od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).