Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Kr 45/1
Uzasadnienie
W dniu 5 grudnia 2016r. skarżący, działając przez swego profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 15 listopada 2016r. wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż prowadzi sieć handlowo usługową obejmująca placówkę handlową - dom weselny, zakład remontowo – budowlany, restaurację, z której osiąga dochód miesięczny ok. 3000 zł. Na utrzymaniu ma żonę oraz dwójkę dzieci w wieku szkolnym. Koszty utrzymania domu to kwota ok. 650 zł plus roczne koszty ubezpieczenia domu oraz podatku od nieruchomości. Koszty korepetycji dla dzieci wynoszą ok. 400 zł miesięcznie. Istotne znaczenie dla sytuacji finansowej skarżącego mają nie tyle jego procesy inwestycyjne co wymierzenie kary grzywny w wysokości 75000 zł i zajęcie rachunku bankowego.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącego z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w formie domu weselnego, restauracji oraz zakładu remontowo- budowlanego. Dochód ten został określony na kwotę ok. 3000 zł.
Zobowiązania miesięczne jakie podaje wnioskodawca to suma łącznie ok. 650 zł plus koszty korepetycji dla dzieci 400 zł oraz roczne koszty podatku, ubezpieczenia majątkowego i zakupu opału.
Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 140 m2 i wartości 250 tyś. zł, nieruchomość rolną o pow. 0,6 ha, samochód osobowy [...] z 2010r. i wartości 25 000 zł, małżonka zaś jest właścicielem gruntów rolnych o pow. 0,5 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności.
W odpowiedzi na wezwanie orzekającego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, iż nie korzysta z pomocy społecznej, aktualna strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 35 428,00 zł (nie przedstawił jednakże – mimo wezwania, żadnych dokumentów potwierdzających aktualne przychody i oświadczoną stratę z tego tytułu), małżonka nie osiąga żadnych dochodów, a obiekty, w których prowadzona jest działalność gospodarcza są własnością wspólną majątkową obydwojga małżonków. Skarżący dołącza natomiast zeznanie podatkowe za 2015r., z którego wynika, iż jego przychód w danym roku z tytułu działalności gospodarczej oraz innych źródeł wyniósł 1 143 040,03 zł przy kosztach 1 100 846,41 zł i dochodzie 42 193,62 zł. Przedstawił ponadto wyciąg z rachunku bankowego, zastrzegając jednocześnie, iż został on zajęty przez organy nadzoru budowlanego.
Ponadto w odrębnym piśmie z dnia [...] lutego 2017r. zatytułowanym
" Skarga na orzeczenie referendarza sądowego" pełnomocnik skarżącego wskazał, iż bezprawnym jest pytanie z jakich środków pokrywane są koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru, a także żądanie przedstawienia zeznania podatkowego za 2016r.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na postanowienie w kwocie 100 zł jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na postanowienie WINB w [...] bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu.
Należy na wstępie zaznaczyć, iż dane zwarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stąd też wystosowano do skarżącego wezwanie o uzupełnienie braków złożonego wniosku. Stosownie bowiem do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku.
Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi faktycznej sytuacji bytowej strony, poprzez niepoparte dokumentami oświadczenie o dochodzie strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak i informacji o oszczędnościach, majątku etc. W tym miejscu należy jednoznacznie stwierdzić, iż orzekający – wzywając skarżącego do przedstawienia zeznania podatkowego za 2015 i ew. 2016r. zdawał sobie doskonale sprawę, iż termin do składania oświadczeń majątkowych upływa dopiero z końcem kwietnia danego roku – dlatego też, było to wezwanie pod warunkiem ewentualnym. Możliwe było bowiem, iż skarżący w dacie składania czy uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy - już złożył takowe zeznanie, gdyż termin ten rozpoczyna się tak naprawdę od początku roku - i wtedy należałoby go przedstawić. W przypadku gdyby takiego zeznania jeszcze nie złożył – oczywistym było, iż wystarczy oświadczenie, że takowego zeznania za rok 2016r. jeszcze nie sporządzono, a zatem w tym zakresie spełnienie wezwania jest jeszcze niemożliwe. Wezwanie to nie miało zatem absolutnie założenia skrócenia dla skarżącego terminu ustawowego do złożenia zeznania podatkowego, jak to błędnie zinterpretował pełnomocnik skarżącego.
Analizując sytuację materialną skarżącego – w kontekście wysokości należnego wpisu sądowego w kwocie 100 zł - należy stwierdzić, iż skarżący będzie w stanie ponieść wymagane obecnie koszty. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości ok. 3000 zł przy jednoczesnym przychodach z firmy rzędu ponad 1 136 000 zł w 2015r., niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. szczególne koszty leczenia czy spłaty kredytu, majątek, który skarżący posiada tj. dom, samochód z 2010r, nieruchomość o pow. 0,6 ha, nieruchomość małżonki o pow. 0,5 ha, dom weselny, restauracje, zakład remontowo– budowlany, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych.
Skarżący wskazuje, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi aktualnie straty. Nie przedstawia jednakże żadnych dokumentów to popierających. Wykazana strata nie jest jednak jednoznaczna z brakiem faktycznym środków finansowych. Skarżący bowiem na bieżąco obraca znacznymi finansami, a dokonana analiza rachunku bankowego świadczy o stałym przepływie gotówki, również licznych wpływach na konto. Wykazana zaś strata jest tylko księgowym wynikiem bilansowym. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, w roku bilansowym 2015 firma przyniosła dochody określane na kwotę 35 428 zł przy jednoczesnym przychodzie rocznym rzędu 1 136 274,60 zł. Równocześnie skarżący deklaruje procesy inwestycyjne, które przeprowadza, a to z samej swej istoty wiąże się z kosztami i środkami, które musi zabezpieczać na ten cel.
Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu wszystkich członków rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania, zajęciu rachunku bankowego - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody wnioskodawcy przewyższają jego wysokość, a skarżący dysponuje ponadto majątkiem, który nie służy jedynie do zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych i może z niego czerpać pożytki (dom, dwie nieruchomości rolne, zabudowania restauracji, domu weselnego).
Ponadto skarżący korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, mimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny. Samo działanie przez profesjonalnego pełnomocnika samo z siebie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, powierzenie sprawy nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów - jednakże brana jest pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi w wysokości 100 zł, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).