Uzasadnienie
A.R. syn P. i T., ur. 10.12.1929r. w miejscowości T. w dniu 11.10.2004r. złożył wniosek do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę oraz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, póz. 395 z późn. zm.) We wniosku podał, że w okresie od grudnia 1943r. do maja 1945r. przebywał na robotach przymusowych w wyniku deportacji "w głąb Niemiec do okupowanej Czechosłowacji, gdzie był zatrudniony u w gospodarstwie rolnym w miejscowości B. k. J., a dokładnie we wschodniej części miejscowości B. (B., B., B.), przez którą przepływa rzeka Olza. Do wniosku załączył m. in. zeznania świadka W.G. wraz z pismem Konsula Generalnego RP w Ostrawie, oświadczenie czeskiego świadka J.B. oraz kartę pobytu i potwierdzenie nr[...].
Decyzją z dnia [...].10.2004r. Nr[...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na podstawie art. l ust. l i art. 4 ust. l oraz art. 2 pkt.2 lit. "a" ustawy z w ustawie z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę oraz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku odmówił A.R. przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.
W uzasadnieniu organ przytoczył dyspozycję art. 2 pkt. 2 lit "a" w/w ustawy, stanowiącą że: Represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939r. na terytorium:
a.) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945", wskazując, że A.R. nie spełnia wskazanych w niej przesłanek.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.R. podniósł, że spełnia warunki do przyznania mu świadczenia w oparciu o art. 2 pkt. 2 lit "a" w/w ustawy ponieważ był deportowany do robót przymusowych i wykonywał prace w miejscowości B., w gospodarstwie bauera J.L., które było położone na wschód o rzeki Olzy, przecinającej B., tam też znajdowały się grunty orne, na których pracował. Następnie powołując się na Encyklopedię, Historię Polski/ Dzieje Polityczne t. 2, W-wa 1995 i Najnowszą Historie Polityczną Polski 1914-1939, str. 851-852 (brak bliższych danych bibliograficznych) podniósł, że tereny na których pracował, a więc miejscowość B., a w szczególności gospodarstwo, w którym był zatrudniony, znajdują się na wschód od Olzy, nie stanowią więc terenów Zaolzia, a tylko tereny Zaolzia należały do terytorium Polski przed 1.09.1939r.
W dniu 7.02.2005r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wydał decyzję Nr[...] na podstawie art. 127 § 3 i 138 § l pkt l ustawy z 14.06. 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego oraz art. 2, art. 4 ust. l,2 i 4 ustawy z dnia 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę oraz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w której utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję z dnia [...].10.2004 r. Nr [...].
W uzasadnieniu organ II instancji ponownie powołał treść art. 2 pkt. 2 lit. "a" w/w ustawy, wyjaśniając, że każda praca przymusowa wykonywana na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Na poparcie tego stanowiska powołał przykłady orzecznictwa NSA tj. uchwałę NSA z 12.10.1998r. PS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz nie publ. wyrok NSA z 29.02.2000r. sygn. akt IISA/kal091/98.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.R. uznał decyzje Kierownika Urzędu z dnia [...].02. 2005r. za niezgodną z treścią art. l i art. 2 ust. 2 lit. "a" w/w ustawy o świadczeniu pieniężnym.... oraz przepisów prawa postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 107 § 3 kpa i art. 2 Konstytucji RP i wniósł ojej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
A.R. podniósł, analogicznie jak w odwołaniu, że w przedmiotowej sprawie przynależność państwowa miejscowości B. nie jest bezsporna ponieważ zdaniem organu miejscowość ta znajdowała się na terytorium Polski w granicach sprzed 1 września 1939r. natomiast skarżący uważa, że znajdowała się ona poza tymi granicami. W związku z powyższym organ powinien wskazać dowody, na których się oparł się przyjmując, że m. B. znajdowała się na terytorium Polski w granicach sprzed 1.09.1939r., a tego organ nie uczynił.
Ponadto, zdaniem skarżącego, decyzja organu narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP ponieważ nie ma wątpliwości, że w czasie wojny pracował on przymusowo, co potwierdza m.in. zaświadczenie ZUS, Oddział w B. z 25.10.1999r. i postanowienie nr[...] z [...].04.1991r., w którym został uznany przez Stowarzyszenie Ofiar Wojny za uprawnionego do odszkodowania z tytułu szkód poniesionych w zw. z II wojna światową i jej następstwami.
W odpowiedzi na skargę Kierownika Urzędu wniósł o oddalenie skargi oraz, w oparciu o art. 119 § 2 ustawy z 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu Urząd wskazał motywy takie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uzupełniając, że nie neguje faktu ciężkiej pracy skarżącego a jedynie stwierdza, iż nie został spełniony warunek z art. 2 pkt. 2 lit "a" przedmiotowej ustawy, uprawniający do świadczenia pieniężnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do dyspozycji art. 2 pkt.2 lit "a" ustawy z....: prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy lub terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że sam fakt wykonywania pracy przymusowej, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do otrzymania świadczenia pieniężnego.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że A.R. w okresie od grudnia 1943r. do maja 1945r. przebywał na robotach przymusowych, na terenie gospodarstwa rolnego w miejscowości B. (B. k. J.) w okupowanej przez III Rzeszę Czechosłowacji, natomiast spornym jest czy ta miejscowość, względnie jej część, w której znajdowało się gospodarstwo, w którym skarżący wykonywał roboty przymusowe znajdowała się na terenach, które w okresie sprzed 1 września 1939r, należały do państwa polskiego. Kwestia ta jest decydująca dla uznania, że A.R. wykonywał roboty przymusowe w warunkach deportacji.
Organ, w obu swoich decyzjach (pierwszoinstancyjnej i ostatecznej) przyjął, że A.R. wykonywał pracę przymusową w miejscowości B. a miejscowość ta była położona na terytorium Polski sprzed 1.09.1939r. Tym samym organ uznał, że stosownie do postanowień a art. 2 ust.2 lit "a" w/w ustawy A.R. nie wykonywał pracy przymusowej w warunkach deportacji a więc nie spełnia on kryteriów do świadczenia pieniężnego w oparciu o przedmiotową ustawę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że kluczowa przesłanka dla obu decyzji, jaką jest położenie miejscowości, w której skarżący wykonywał roboty przymusowe, została przyjęta przez organ bez powołania się na konkretne materiały źródłowe. Organ w swojej pierwszej decyzji poprzestał jedynie na powołaniu treści art.2 ust. 2 lit "a" ustawy i ogólnym stwierdzeniu, że nie została spełniana w odniesieniu do A.R. wymagana przesłanka z w/w artykułu, a w decyzji ostatecznej dodatkowo wyjaśnił że nie każda przymusowa praca wykonywana w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego i wskazał na analogiczne stanowisko orzecznictwa NSA.
Sąd uznał, że co prawda położenie miejscowości w granicach politycznych określonego państwa można uznać za fakt powszechnie znany to jednak należy mieć na uwadze, że w przedmiotowej sprawie chodzi o małą miejscowość oraz o sytuację jaka miała miejsce kilkadziesiąt lat temu i w związku z tym wskazanie materiałów źródłowych, na których oparł się organ powinno mieć miejsce w uzasadnieniach podjętych decyzji, czego organ nie uczynił. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że organ powinien się również odnieść do istotnych okoliczności podnoszonych przez skarżącego, który z tymi ustaleniami się nie zgadza i twierdzi, że miejscowość B., w której pracował przymusowo, tylko w części znajdowała się na terytorium Polski sprzed l września 1939r. a dokładnie tereny położone na wschód od rzeki O., gdzie skarżący przebywał na robotach przymusowych, nigdy nie znajdowały się w granicach państwa polskiego. Jak ustalił Sąd organ nie uczynił, nie odniósł się również w do dowodów wskazanych przez skarżącego na poparcie swoich twierdzeń, mogących mieć istotne znaczenie dla ustalenia czy w przedmiotowym przypadku miała miejsce deportacja.
Stosownie do obowiązujących przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i 77 oraz art. 107 § 3 organ powinien zająć stanowisko wobec całości materiału dowodowego, właściwie go ocenić oraz jasno i wyczerpująco uzasadnić swoje stanowisko, a w szczególności wyjaśnić na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie to nie nastąpiło.
Wobec powyższego, stosownie do treści art. 145 § l pkt c. Ustawy o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dlatego też orzeczono jak w punkcie I wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy.