Uzasadnienie
W dniu 30 marca 2016 r. wraz ze skargą skarżąca J. C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
Skarżąca zadeklarowała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1484,34 zł. Mieszka sama, w domu wybudowanym przed wojną, który stanowi własność jej syna, z prawem dożywocia na jej rzecz. Ponosi koszty utrzymania domu, w tym za energię elektryczną w kwocie [...] zł i za gaz [...] zł (co dwa miesiące). Ponadto wydatkuje około [...] zł miesięcznie na leki. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, że nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Nie wykazała również posiadania cennych ruchomości.
Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. referendarz sadowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie w punkcie I oddalił wniosek skarżącej od zwolnienie od kosztów sądowych, w punkcie II ustanowił dla skarżącej adwokata z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I wskazano, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych tj. wpisu sądowego w wysokości [...] zł w pełnej wysokości, w stosunku do deklarowanych dochodów i łącznych zadeklarowanych wydatków strony, jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu.
Biorąc pod uwagę w szczególności stałe źródło dochodu w formie świadczenia emerytalnego w wysokości 1484,34 zł w stosunku do wydatków miesięcznych rzędu [...] zł oraz wydatków na leki ok. [...] zł (skarżącej zostaje miesięcznie około 1000 zł), braku osób na utrzymaniu oraz nadzwyczajnych zobowiązań obciążających budżet domowy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych.
J. C. wniosła sprzeciw od punktu I ww. postanowienia. Wskazała, że kwota pozostała po uiszczeniu rachunków pozwala jedynie na skromne, codzienne wyżywienie, nie stać jej na wędliny czy owoce. Nie ma środków na zakup środków czystości, czy odzieży. Każdy dodatkowy wydatek oznacza ograniczenie wyżywienia i niezbędnych w jej wieku i stanie zdrowia leków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądai administracyjnymi (tj. DZ. U. z 2016 r., poz. 718), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez sąd w tej sprawie, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać.
Sąd po ponownym, dogłębnym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia, obok ustanowienia pełnomocnika z urzędu, również zwolnienie jej od kosztów sądowych. W ocenie sądu, oświadczenie o stanie majątkowym złożone na urzędowym formularzu było dostateczne dla ustalenia, że skarżąca nie posiada wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca jest osobą w podeszłym wieku (87 lat), samodzielnie ponosi wszelkie koszty utrzymania przedwojennego domu. W tej sytuacji uzyskiwana emerytura starczać może jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Obciążenie dodatkowymi kosztami sądowymi rodzi niebezpieczeństwo, że zadośćuczynienie temu obowiązkowi będzie miało miejsce kosztem zdrowia skarżącej, gdyż pozbawi ją możliwości zakupu niezbędnych leków, czy innych produktów pierwszej potrzeby.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.