Uzasadnienie
W dniu 27 czerwca 2016r. skarżący złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu.
Skarżący domagają się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Wskazują, iż mieszkają wspólnie, matka z synem, rodzina utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w kwocie ok. [...] zł oraz renty rodzinnej po zmarłym mężu R. Ż.w wysokości [...]zł. Skarżąca podkreśla, iż jest osobą schorowaną, czekającą na operację kolan. W. Ż. natomiast jest rozwiedziony, łoży na 8 letnie dziecko po [...] zł alimentów miesięcznie. W 1999r. miał wypadek, w wyniku którego złamał kręgosłup, był kilka lat na rencie, po leczeniu sanatoryjnym i rehabilitacji – rentę mu odebrano.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód z prowadzonego przez W. Ż. gospodarstwa rolnego oraz renta rodzinna po zmarłym mężu R. Ż. Łącznie dochody rodziny wynoszą około 1850 zł. Skarżący wskazują na koszty utrzymania tj. wydatki na leki [...] zł oraz alimenty [...] zł.
Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom mieszkalny o pow. 100 m2, zabudowania gospodarcze, stodołę, stajnię oraz działkę budowlaną o pow. 0,23 ara. W. Ż. posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,53 ha. Ponadto wykazuje samochód terenowy w ½ części marki T. o wartości [...] zł, ciągnik rolniczy do prac polowych o wartości [...] zł. Nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności.
Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych w pełnej wysokości tj. wpisu sądowego w wysokości 100 zł jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu.
W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazali bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawców, brak innych, nie osiągających dochodu osób na utrzymaniu, brak szczególnych zobowiązań obciążających budżet domowy jak np. spłata kredytów, posiadany majątek, który zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych – w kontekście wymaganych obecnie kosztów - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należą. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych.
Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art.200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie pełnomocnika uznano, iż w obecnej sytuacji majątkowo – materialnej skarżących, przy możliwości dysponowania majątkiem i osiągania z tego tytułu korzyści, przy fakcie posiadania nieruchomości, która nie służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i może być spieniężona czy w inny sposób zagospodarowana aby przynosić dochody, przy braku wykazania jakichkolwiek dodatkowych obciążeń budżetu, braku osób nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, relacji kosztów ([...] zł) do zadeklarowanych dochodów (1850 zł) i wreszcie nieobligatoryjnym udziale pełnomocnika procesowego na obecnym etapie postepowania – uznano, iż przyznanie kwalifikowanego pełnomocnictwa procesowego jest aktualnie nieuzasadnione, a sytuacja finansowa skarżących nie kwalifikuje ich na obecnym etapie postępowania do takiej pomocy.
W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający zaś oceniając przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika bada jedynie sytuację materialną wnioskodawcy, a nie charakter, okoliczności sprawy, czy też potrzebę udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Zdaniem orzekającego, sytuacja materialno – finansowa skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy również w zakresie ustanowienia dla nich pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż na obecnym etapie postępowania jego udział nie jest obowiązkowy.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).