Uzasadnienie
Dnia 16 stycznia 2020 r. Ł. Ł. złożył do Prezydenta Miasta K. wniosek o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej danych odnoszących się do wydatków ponoszonych w latach 2010-2016 w przedszkolach, dla których organem prowadzącym było Miasto K.. We wniosku sprecyzowano informacje, o które wnosił Ł. Ł.. Dnia 17 lutego 2020 r. częściowo udzielono informacji, w części wskazano, że wygeneruje to koszt [...] złotych w związku z czym poinformowano Wnioskodawcę, że w terminie 14 dni powinien uiścić opłatę bądź powiadomić organ o wycofaniu wniosku. Pismem z dnia 3 kwietnia 2020 r. udostępniono pozostałe informacje wzywając jednocześnie do uiszczenia opłaty. W dniu 20 kwietnia 2020 r. Wnioskodawca wniósł skargę na tę czynność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. II SA/Kr 697/20 odrzucił skargę. W uzasadnieniu postanowienia WSA w Krakowie wskazał, że skargę wniesiono na pismo organu z dnia 3 kwietnia 2020 r., które – w ocenie Sądu – z pewnością nie ma znamion powiadomienia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Pismo to zostało wystosowane równolegle z udostępnieniem informacji publicznej i wskazuje na już poniesione koszty, a nie na koszty antycypowane. Oświadczenie organu zawarte w tym piśmie obiektywnie nie mogło rodzić żadnych skutków prawnych i – co również ważne – w zamyśle organu takich skutków prawnych rodzić nie miało. Organ odwołał się przecież do wcześniejszego pisma z dnia 17 lutego 2020 r. Pismo organu z dnia 3 kwietnia 2020 r. ma tak naprawdę cechy li tylko wezwania do zapłaty – wezwania do wykonania obowiązku wykreowanego wskutek podjętych wcześniej czynności – i jako takie nie może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Na powyższe postanowienie WSA w Krakowie Ł. Ł. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyniku rozpatrzenia zażalenia NSA na mocy postanowienia z dnia 24 marca 2022 r. sygn. III OSK 419/22 uchylił postanowienie WSA w Krakowie z dnia 4 sierpnia 2020 r. o odrzuceniu skargi.
W uzasadnieniu wyroku NSA wyraził pogląd, że niezachowanie wymogów wynikających z art. 15 ust. 1 i 2 u.d.i.p. przed udostępnieniem informacji publicznej, z uwagi na pozbawienie wnioskodawcy wskazanych tam uprawnień, skutkuje niemożliwością pobrania od wnioskodawcy opłaty na podstawie art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Jednocześnie podkreślono, że to właśnie pismo organu z dnia 3 kwietnia 2020 r. jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., pod warunkiem prawidłowego doręczenia powiadomienia o opłacie, ponieważ nakłada na stronę obowiązek określonego zachowania się, tzn. zapłaty ustalonej kwoty za udostępnienie informacji publicznej, a w razie jego wykonania wszczęcia postępowania egzekucyjnego. NSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ uchybił obowiązkowi prawidłowego doręczenia powiadomienia o wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej, przesłał bowiem powiadomienie na adres inny niż we wniosku, naruszył zatem art. 15 ust. 2 u.d.i.p.
Pismo z dnia 3 kwietnia 2020 r. jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. pod warunkiem prawidłowego doręczenia powiadomienia o opłacie ponieważ nakłada na stronę obowiązek określonego zachowania się.
Wobec uchylenia postanowienia o odrzuceniu skargi przed tut. Sądem zawisła sprawa ze skargi Ł. Ł. na pismo Prezydenta Miasta K. z 3 kwietnia 2020 r. Mając na uwadze treść art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, w pierwszej kolejności uwzględniono wskazania co do dalszego postępowania zawarte w rzeczonym wyroku NSA. NSA wskazał, że "w myśl art. 15 ust. 1 u.d.i.p., jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom.
W myśl zaś art. 15 ust. 2 u.d.i.p. podmiot obowiązany do udostępnienia informacji publicznej, w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, powiadomi wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. Powiadomienie o wysokości opłaty jest obligatoryjnym i wstępnym etapem postępowania, poprzedzającym samą czynność udostępnienia informacji, lecz jednocześnie jej niewarunkującym. Rozwiązanie z art. 15 ust. 2, z jednej strony, gwarantuje pewność działania podmiotu zobowiązanego, ale także nie wyłącza możliwości zmiany lub wycofania wniosku przez zainteresowanego. Z drugiej strony, powiadomienie umożliwia wnioskodawcy podjęcie decyzji o pokryciu kosztów, gdy zgadza się z ustaloną opłatą, jak również może odstąpić od żądania udostępnienia informacji bądź zmodyfikować (zmienić) wniosek w zakresie sposobu lub formy jej udostępnienia.
Ustawodawca pozostawił bowiem wnioskodawcy 14 dni na dokonanie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub też na wycofanie wniosku. Milczenie wnioskodawcy będzie prowadzić natomiast do udostępnienia informacji w sposób i w formie wskazanej pierwotnie we wniosku i będzie wiązać się z koniecznością opłacania kosztów określonych w powiadomieniu.
Dla zachowania gwarancji dla wnioskodawcy wskazanych w art. 15 ust. 2 u.d.i.p., w sytuacji żądania opłaty od wnioskodawcy wskazanej w art. 15 ust. 1 u.d.i.p., konieczne jest zachowanie chronologii podejmowania czynności określonych w art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Zatem w pierwszej kolejności organ powinien powiadomić wnioskodawcę o konkretnej wysokości żądanej opłaty, aby umożliwić wnioskodawcy podjęcie decyzji o: 1) pozostawieniu wniosku w pierwotnej jego wersji;
2) ewentualnej zmianie wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub 3) cofnięcia wniosku. W powiadomieniu tym organ powinien wskazać przyczyny powstania kosztów udostępnienia informacji publicznej i wyjaśnić sposób ustalenia ich wysokości. Następnie, w zależności od działań podjętych przez wnioskodawcę, organ podejmuje działania związane z realizacją wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wykładnia art. 15 ust. 1 i 2 u.d.i.p. prowadzi do wniosku, że organ ma nie tylko obowiązek powiadomienia wnioskodawcy o wysokości opłaty, ale i poinformowania wnioskodawcy o tym, że udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem nastąpi po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. Przy czym dla oceny prawidłowości działań organu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej kluczowe jest to, czy wnioskodawca został w sposób prawidłowy poinformowany o kosztach związanych z udostępnieniem informacji publicznej i możliwości zmiany swojego wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Tymczasem z akt niniejszej sprawy wynika, że organ uchybił obowiązkowi prawidłowego doręczenia powiadomienia o wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej i możliwości zmiany wniosku. Organ przesłał bowiem powiadomienie na adres inny niż wskazany we wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Tym samym nie poinformował skutecznie wnioskodawcy o uprawnieniach wynikających z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Taka zaś sytuacja stanowi naruszenie art. 15 ust. 2 u.d.i.p".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W szczególności w myśl art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a sąd jest właściwy w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Skarga na pismo Prezydenta Miasta K. z dnia 3 kwietnia 2020 r. o udostępnieniu informacji publicznej i wezwaniu do uiszczenia opłaty stanowi czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
W świetle wyroku NSA w Warszawie nie budzi wątpliwości, że wezwanie do uiszczenia opłaty zawarte w piśmie z dnia 3 kwietnia 2020 r., jako niespełniające wymogów prawem przepisanych (art. 15 ust. 2 u.d.i.p.) nie może być podstawą żądania opłaty. Jednocześnie konstatacja ta nie niweczy skutków udostępnienia informacji publicznej.
Zgodnie z art. 150 p.p.s.a. w sprawach skarg na akty i czynności niewymienione w art. 145-148 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynności. Stosownie do art. 152 § 1 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej (co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a zasądzając kwotę 200 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.