Uzasadnienie
W skardze na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. Stowarzyszenie [...]" w Z. (dalej zwane stowarzyszeniem) zawarło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z treści formularza PPPr wynika, że stowarzyszenie prowadzi działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony przyrody oraz opiniuje przedsięwzięcia i inwestycje na terenie Gminy Z. pod kątem ich zgodności z zasadami ochrony przyrody. Wartość majątku Stowarzyszenia wynosi 365 zł. Wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym w [...] Banku, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 200 zł.
Postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia Stowarzyszenie złożyło sprzeciw, w którym podniesiono, że postanowienie referendarza sądowego jest niesłuszne i krzywdzące, ze względu na fakt, że stan finansów stowarzyszenia nie pozwala na pokrycie wymaganych kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34).
W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzających do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, że z faktu, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym prowadzenia sporów sądowych. Stowarzyszenie nie może bowiem przerzucać obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie musi bowiem, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych.
Ponadto wskazać należy, że z § 13 statutu Stowarzyszenia wynika, że źródłem jego majątku mogą być dobrowolne składki członkowskie, dotacje i subwencje, darowizny i zapisy, dochody z działalności gospodarczej, dochody z ofiarności publicznej oraz dochody z majątku Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby członkowie stowarzyszenia w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem skutecznego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Jeżeli bowiem działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca powinien więc wziąć pod uwagę swój udział w przedmiotowym postępowaniu sądowym i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki.
W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro samo Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie owej działalności.
Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.