Uzasadnienie
Decyzją z dnia z 10 sierpnia 2020 r. znak: [...] Prezydent Miasta K. orzekł: o umorzeniu postępowania prowadzonego w sprawie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Z.G., B.S., E.D., A.B., B.G., K.G., D.K., M.G., I.G., A.G., R.G. i P.G. ustalonego w kwocie 12 000 zł na rzecz spadkobierców O.G. na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r. znak: [...] za wywłaszczone decyzją Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 31 stycznia 1975 r. znak: [...] działki nr [...] i nr [...], obr. [...] (mały) P., stanowiące własność J.R., O.G., B.K. i D.M. - za udział przypadający z tytułu dziedziczenia po O.G. (pkt 1) oraz o umorzeniu postępowania prowadzonego w sprawie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Z.G., B.S., E.D., A.B., B.G., D.K., M.G., I.G., A.G., R.G. i P.G. ustalonego w kwocie 12 000 zł na rzecz spadkobierców J.R. na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r. znak: [...] za wywłaszczone decyzją Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 31 stycznia 1975 r. znak: [...] działki nr [...] i nr [...], obr. [...] (mały) P., stanowiące własność J.R., O.G., B.K. i D.M. - za udział przypadający z tytułu dziedziczenia po J.R..
Odwołania od ww. decyzji złożyli: Z.G., B.S., E.D., A.B., B.G., K.G., D.K., M.G., I.G., A.G., R.G. i P.G., zarzucając naruszenie przepisów art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezasadne przyjęcie, że zgodne z prawem jest pozbawianie spadkobiercy osoby wywłaszczonej możliwości nabycia prawa do odszkodowania jako innego prawa majątkowego o charakterze publicznym po śmierci osoby, której prawo to przysługiwało za życia; naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 28 KPA w zw. z art. 128 ust. l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. póz.
65) w zw. z art. 922 § 1 KC poprzez nieuzasadnione zawężenie kręgu osób uprawnionych do występowania w charakterze strony w postępowaniu o odszkodowanie, poprzez uznanie, że spadkobiercy właściciela nieruchomości wywłaszczonej nie są uprawnieni do uzyskania przyznanego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości po O.G. i po J.R., w sytuacji, gdy odszkodowanie to zostało już przyznane, ale nie zostało wypłacone ani osobom wywłaszczonym ani ich spadkobiercom; naruszenie zasady pewności prawa, wyrażonej w art. 8 § 2 KPA poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej wieloletniej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym i nieuzasadnione powołanie się na odosobnione orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2019 r., które to orzeczenia są wyjątkiem na tle jednolitej, utrwalonej linii orzeczniczej w zakresie przyznawania uprawnień spadkobiercom do składania roszczeń odszkodowawczych po śmierci osoby wywłaszczonej; naruszenie art. 107 § 3 KPA poprzez pominięcie w treści uzasadnienia decyzji dowodów, na których oparł się organ, a dotyczących możliwości wnioskowania, że odszkodowanie przyznane J.R. zostało zapłacone; naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 77 § l KPA polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieprawidłowe uznanie, iż zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający, aby uznać, iż ustalone odszkodowanie dla O.G. zostało wpłacone do depozytu sądowego
Wojewoda M. decyzją z dnia 20 października 2020 r., znak [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podkreślono, iż prawidłowym powodem umorzenia postępowania było zarówno stwierdzenie, iż wnioskodawcy, jako spadkobiercy osób wywłaszczonych, nie posiadają legitymacji procesowej do bycia stroną w postępowaniu o waloryzację odszkodowania ustalonego w decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r., jak i że odszkodowanie zostało już zapłacone.
W pierwszej kwestii wskazano, że O.G. zmarła 10 stycznia 1974 r. a J.R. zmarł 12 lipca 1985 r. lecz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewidują uprawnienia następców prawnych osób wywłaszczonych do ubiegania się o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. W wyrokach z 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 352/17, z 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 4191/18, z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 993/19 oraz z 29 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 740/19 Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem.
W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych (por. wyrok NSA z 11.12.2018 r, sygn. akt I OSK 4191/18). Na przykład z mocy przepisów szczególnych - przysługują spadkobiercom (prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości -art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. lub prawo do potwierdzenia rekompensaty - art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 2017 r. póz. 2097). Odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu. Prawo to nie przechodzi co do zasady na następców syngularnych ani uniwersalnych (wyrok NSA z dnia 27.02.2019 r. sygn. akt I OSK 875/17). Stąd wg organu w świetle obecnego brzmienia przepisu art. 128 ust. l oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz najnowszego orzecznictwa NSA wnioskodawcy będący spadkobiercami osób wywłaszczonych nie są uprawnieni do ubiegania się o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność, m. in. O.G. i J.R..
Natomiast w zakresie wskazania, że odszkodowanie zostało już zapłacone organ powołał się na ustalenia wynikające z pisma Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z 10 czerwca 1975 r. znak: [...] z którego wynika, że decyzja z 15 maja 1975 r. po uprawomocnieniu się została przekazana do realizacji, a wnioskodawcy nie wykazali żadnymi dowodami, że J.R. w latach 1975-1985 bezskutecznie starał się o wypłatę odszkodowania. Zatem pomimo braku bezpośredniego dowodu, ustalone na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r. znak: [...] odszkodowanie w kwocie 12 000 zł na rzecz J.R. zostało wypłacone osobie uprawnionej. Także z pisma Sądu Okręgowego z 2 lipca 2020 r. Nr Adm. [...]wynika, że w Sądzie Rejonowym w K. pod sygnaturą akt V Ns I 299/75 toczyło się postępowanie z wniosku Urzędu Miasta K. na rzecz O.G. o przyjęcie do depozytu sądowego kwoty 12000 zł tytułem odszkodowania, zakończone uwzględnieniem wniosku.
W tej sytuacji należało przyjąć, że decyzja Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r. znak: [...] w zakresie odszkodowania w kwocie 12 000 zł na rzecz O.G. została wykonana przez złożenie do depozytu sądowego. Skuteczne (ważne) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego miało (i ma również obecnie) takie same skutki jak spełnienie świadczenia, w tym przypadku odszkodowawczego. Dlatego też wykonanie zobowiązania odszkodowawczego (realizacja decyzji odszkodowawczej) mogła polegać także na złożeniu przez dłużnika (podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania), kwoty odszkodowania do depozytu sądowego (por. T. Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, Wydanie 2, str. 162-165).
W skardze Z.G., E.D., B.S., A.B., B.G., R.G., P.G., A.G., M.G., K.G., I.G. i D.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję zarzucono naruszenie:
- - art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezasadne przyjęcie, że zgodne z prawem jest pozbawianie spadkobiercy osoby wywłaszczonej możliwości nabycia prawa do odszkodowania jako innego prawa majątkowego o charakterze publicznym po śmierci osoby, której prawo to przysługiwało za życia;
- - art. 28 kpa w zw. z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz.
- 65) w zw. z art. 922 § 1 KC poprzez nieuzasadnione zawężenie kręgu osób uprawnionych do występowania w charakterze strony w postępowaniu o odszkodowanie, poprzez uznanie, że spadkobiercy właściciela nieruchomości wywłaszczonej nie są uprawnieni do uzyskania przyznanego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości po O.G. i po J.R., w sytuacji, gdy odszkodowanie to zostało już przyznane, ale nie zostało wypłacone ani osobom wywłaszczonym ani ich spadkobiercom;
- - art. 8 § 2 kpa poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej wieloletniej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym i nieuzasadnione powołanie się na odosobnione orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2019 roku, które to orzeczenia są wyjątkiem na tle jednolitej, utrwalonej linii orzeczniczej w zakresie przyznawania uprawnień spadkobiercom do składania roszczeń odszkodowawczych po śmierci osoby wywłaszczonej;
- - art. 77 § 1 kpa poprzez uznanie, że na skarżących ciąży ciężar dowodów w postępowaniu administracyjnym, podczas gdy z treści tego przepisu wynika wprost, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego ciąży na organie administracji publicznej, a nadto że przyjęcie uprawdopodobnienia istnienia okoliczności faktycznych na podstawie dowodów pośrednich może dotyczyć rozstrzygnięcia istoty sprawy, podczas kiedy uprawdopodobnienie może dotyczyć jedynie kwestii wpadkowych;
- - art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 kpa polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieprawidłowe uznanie, iż zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający, aby uznać, iż ustalone odszkodowanie dla O.G. i J.R. zostało wypłacone, w szczególności, że w pozostałych sprawach, prowadzonych pod numerami [...] i [...] nie ustalono, że takie odszkodowanie zostało wypłacone osobom wywłaszczonym ani wykazane ponad wszelką wątpliwość, że zostało złożone do depozytu sądowego;
- - art. 78 § 1 k.p.a., polegające na nie uwzględnieniu wniosku skarżących o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy na okoliczność aktualnej wartości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, pomimo że był to tak naprawdę jedyny możliwy dowód na tą okoliczność, mającą kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
- - art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a, poprzez zignorowanie przez organ odwoławczy, że organ I instancji zaniedbał obowiązku wskazania skarżącym przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co skutkować może wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
- - art. 105 k.p.a, albowiem postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, nie nastąpiło bowiem żadne zdarzenie, w wyniku którego skarżący utracili przymiot strony lub tez ich żądanie stało się bezprzedmiotowe;
- - art. 107 § 5 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie o całości żądania skarżących, albowiem organ zarówno I, jak i II instancji w ogóle się nie odniósł do żądania skarżących dotyczącego wypłaty odszkodowania należnego następcom prawnym M.R. starszego, ojca J.R. i O.G., a zawartego w piśmie wnioskodawców z dnia 27.07.2020 r
W uzasadnieniu podkreślono, iż fakty negatywne mogą być obalone za pomocą dowodów z faktów pozytywnych przeciwnych, których istnienie wyłącza twierdzoną okoliczność negatywną, a z których zaistnienia będzie możliwe wyprowadzenie logicznego i zgodnego z doświadczeniem życiowym wniosku, że inne fakty nie zaistniały. Zdaniem skarżących organ I instancji nie zebrał dostatecznie szerokiego materiału dowodowego, który dałby podstawę do stwierdzenia przez organ II instancji, że zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i regułami logicznego rozumowania, odszkodowanie to na pewno zostało J.R. wypłacone. Szczątkowy materiał dowodowy w tym zakresie jest niewystarczający do wysuwania tak daleko idących wniosków, stanowiących w dodatku rozstrzygnięcie istoty sprawy, a nie jedynie okoliczność uboczną. W toku postępowania wywłaszczeniowego O.G. była traktowana jako osoba nieznana z miejsca pobytu, co wynika wprost z decyzji ustalającej odszkodowanie.
Oczywistym jest zatem, że w tej sytuacji odszkodowanie dla niej nie zostało wypłacone. Równocześnie organ nie ustalił, że O.G. zmarła i że posiada spadkobierców ustawowych, w tym syna Z.G., wnioskodawcę w niniejszym postępowaniu, a więc jest sprawa oczywistą, że spadkobiercy O.G. nie mieli wiedzy ani o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym, ani tym bardziej, że odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego. Wątpliwym jest zatem, czy tok myślenia organu I i II instancji należy uznać za prawidłowy, że decyzja została wykonana, jeżeli spadkobiercy O.G. nie mieli możliwości podjęcia odszkodowania, albowiem nie zostali przez organ poinformowani. Równocześnie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie sposób przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że odszkodowanie to zostało rzeczywiście przekazane do depozytu sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, Sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sprawę rozpoznano i wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na podstawie powołanego przepisu Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, wyznaczając termin posiedzenia na 22 kwietnia 2021 r.
Skarga podlega oddaleniu.
Zarzuty skargi koncentrowały się z jednej strony na nieprawidłowym uznaniu podstaw do umorzenia postępowania z powodu zarówno stwierdzenia, iż wnioskodawcy, jako spadkobiercy osób wywłaszczonych, nie posiadają legitymacji procesowej do bycia stroną w postępowaniu o waloryzację odszkodowania, jak i nieprawidłowym ustaleniu, że odszkodowanie zostało już zapłacone. W taki bowiem dwutorowy sposób zostało sporządzone uzasadnienie zaskarżonej decyzji tj. po pierwsze organ uznał, że spadkobiercom zmarłych wywłaszczonych nie przysługuje prawo do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, a ponadto że wypłacono takie odszkodowanie podmiotom wywłaszczonym.
Pierwszy podany przez organ powód umorzenia postępowania, jako bezprzedmiotowego z racji nie posiadania przez spadkobierców (skarżących) legitymacji procesowej do bycia stroną w postępowaniu o waloryzację odszkodowania jest błędny. Wbrew stanowisku organu powołującego się na orzecznictwo NSA pogląd w tym przedmiocie nie jest jednoznacznie utrwalony, a ponadto przede wszystkim należy podkreślić, że wyrażony był w stanach faktycznych innych, niż stan faktyczny jaki występuje w niniejszej sprawie. Trzeba przypomnieć, że w kontrolowanej przez Sąd sprawie przedmiotowe odszkodowanie zostało już ustalone w decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r. znak: [...]. Przywołane natomiast orzecznictwo, dotyczy wniosków o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania, nie zaś o jego waloryzację. Rozważania te są zatem nieadekwatne do niniejszej sprawy, gdzie mamy do czynienia z odszkodowaniem ustalonym i skonkretyzowanym w ostatecznej decyzji administracyjnej.
Tego rodzaju roszczenie jest prawem majątkowym, które wchodzi w skład spadku i przechodzi na następców prawnych uprawnionego na zasadach ogólnych prawa spadkowego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lutego 2021r. sygn. II SA/Kr 1408/20).
Natomiast druga wskazana przez organy podstawa do umorzenia tj. wypłacenie odszkodowania, została wbrew zarzutom skargi, prawidłowo ustalona, co prowadzi do przyjęcia zasadności bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego i w efekcie oddalenia skargi. Materiał dowodowy zgromadzony w tym celu przez organy był w ocenie Sądu wystarczający do stwierdzenia, że odszkodowanie zostało wypłacone. W szczególności dotyczy to dokonanej kwerendy akt sprawy nr [...], w wyniku której ujawniono pismo Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z 10 czerwca 1975 r. skierowane do Stanowiska Pracy ds. Ekonomiczno-Finansowych, zawierające prośbę o wypłacenie ustalonych w decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z 15 maja 1975 r. kwot odszkodowania J.R., D.M. i B.K. w terminie określonym w art. 12 ust. 1 ustawy z 12 marca 1985 r. Ponadto w ww. piśmie zawarto prośbę, aby odszkodowanie należne spadkobiercom O.G. przekazać do depozytu sądowego.
Z kolei pismem z 2 lipca 2020 r. Nr Adm. [...] Sąd Okręgowy w K. poinformował, że w wyniku kwerendy posiadanych archiwalnych środków ewidencyjnych z lat 1975-1980 w zespole archiwalnym b. Sądu Rejonowego w K. odnaleziono zapis o sprawie V Ns I 299/75, z którego wynika, że pod ww. sygn. akt toczyło się postępowanie z wniosku Urzędu Miasta K. na rzecz O.G. o przyjęcie do depozytu sądowego kwoty 12 000 zł tytułem odszkodowania, a wniosek został uwzględniony. Akta sprawy zostały wybrakowane i zniszczone w roku 2003, a jedynym śladem po tym postępowaniu sądowym pozostał zapis w repertorium.
Zatem z tych dokumentów można wnioskować, że takie odszkodowanie zostało zapłacone co do J.R. bezpośrednio, kwerenda z lat 1975-85 nie potwierdziła przy tym, aby ubiegał się o zaległą wypłatę, natomiast w zakresie O.G.– do depozytu sądowego, a brak lub nie odnalezienie bezpośrednich dowodów zapłaty odszkodowania nie może oznaczać, że nie wypłacono odszkodowania. Nadto bezzasadne jest stanowisko skarżących, iż kwestię wypłaty odszkodowania administracyjnego, dokonanej kilkadziesiąt lat temu, należy oceniać pod kątem obecnie obowiązujących aktualnych standardów z kc., bez uwzględnienia przepisów obowiązujących w czasie wypłaty odszkodowania. Okoliczności ustalone i powołane przez organ są wystarczające do stwierdzenia spełnienia przesłanki że odszkodowanie wypłacono.
Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.