Uzasadnienie
W dniu 24 lipca 2018r. skarżąca A. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Dyrektora Zarządy Zlewni w K. z dnia 27 kwietnia 2018r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty stałej za usługi wodne.
Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na obecną sytuację finansową, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i opłacenia pełnomocnika z wyboru. Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Rodzina utrzymuje się z emerytur w łącznej wysokości 3902 zł. Skarżąca jest osobą ze stwierdzoną II grupą [...]. Zadeklarowała, że na zasadach współwłasności posiada mieszkanie o pow. 80 m2 w K., 0,93 ha nieruchomości rolnej wraz z domem i zabudowaniami gospodarczymi (nieczynny młyn) w miejscowości W. i las o pow. 1,93 ha. Oświadczyła, że posiada [...] zł oszczędności. Jako miesięczne zobowiązania podała koszty mediów, leczenia i rehabilitacji na łączną kwotę 1000 zł. Pozostałe utrzymanie pochłania kwotę około 2000 zł.
Postanowieniem z 13 września 2018r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, uznając, że skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny, wykazane koszty utrzymania i wyżywienia, przy dochodach przewyższających tę kwotę o prawie [...] zł, posiadanych oszczędnościach oraz nieruchomościach - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Sprzeciw od ww. postanowienia wniosła A. S., wskazując, że nałożona opłata to kwota [...]zł i konieczne jest korzystanie przez nią z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Brak "fachowej obrony" może przyczynić się do nieuwzględnienia zarzutów podniesionych w skardze. Wyzbycie się posiadanego majątku w celu opłacenia kosztów postępowania narazi skarżącą na poważne problemy finansowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Od wydanego rozstrzygnięcia nie przysługuje już zażalenie.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego zawartym w zaskarżonym postanowieniu.
Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę oświadczenie złożone w niniejszym postępowaniu sąd doszedł do wniosku, że prawo pomocy skarżącej nie przysługuje. Jak już wyżej wskazano, prawo pomocy zostało zarezerwowane dla osób najuboższych, a więc takich którzy mimo podjętego wysiłku nie są w stanie ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Skarżąca do takich osób nie należy. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, utrzymując się ze świadczeń emerytalnych w wysokości 3902 zł. Wykazana kwota nie jest może wysoka, jednak należy zwrócić uwagę, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego ją do korzystania z pomocy społecznej, przekraczając kwoty wynikające z ustawy z 8 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 930) nawet kilkukrotnie.
Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącej nie można również tracić z pola widzenia posiadanych przez nią nieruchomości w postaci 80-metrowego mieszkania w K., 0,93 ha nieruchomości rolnej wraz z domem i zabudowaniami gospodarczymi w miejscowości W. oraz lasu o pow. 1,93 ha. Pokaźny majątek skarżącej nie pozwala na zaliczenie jej do osób ubogich. Należy również wskazać, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem miesięczne, deklarowane koszty utrzymania oscylują wokół kwoty 3000 zł, co przy dochodzie w wysokości 3902 zł pozwala na wygenerowanie stałych oszczędności.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie, za podstawę biorąc art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.