Uzasadnienie
W dniu 1 grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek D. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Wnioskodawcy argumentowali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód wynosi ok. 3000 zł i stanowi go dochód S. P. z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł oraz świadczenie rentowe D. P. w wysokości ok. 700 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 196 m² i wartości ok. 200 tys. zł oraz niewykorzystywana nieruchomość rolna wielkości 0,37 ha. Jako przedmioty wartościowe skarżący wykazali dwa pojazdy mechaniczne: [...] i [...]. Jako miesięczne wydatki podali koszty utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości ok. 600 zł oraz czynsz najmu w wysokości 1.300 zł.
Postanowieniem z 13 stycznia 2016 r., referendarz sądowy oddalił wniosek skarżących o zwolnienie z kosztów sądowych.
D. P. i S. P. wnieśli sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, że w złożonym wniosku wykazali, że uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł spowoduje uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu, zważywszy, że ich łączny dochód miesięczny wynosi 1100 zł, co nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną przed 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 p.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu.
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżących oświadczeń, doszedł do przekonania, że nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych, które – co należy wyraźnie podkreślić – na obecnym etapie opiewają na kwotę 100 zł wpisu sądowego od wniesionej skargi. Zadeklarowane przez skarżących dochody wynoszą ok. 3000 zł miesięcznie. W sprzeciwie wskazano co prawda kwotę 1100 zł, ale należy przyjąć, że podana kwota stanowi budżet jakim dysponują skarżący po odliczeniu 1900 zł na które składają się koszty utrzymania oraz najmu. W pierwszej kolejności wypada zatem podnieść, że skarżący S. P., prowadzący działalność gospodarczą, dwukrotnie, tj. w piśmie z dnia 26 listopada 2015 r. oraz w oświadczeniu z 5 stycznia 2016 r. podał, że osiąga dochód w wysokości ok. 2300 zł miesięcznie. Dochód w rozumieniu przepisów podatkowych, stanowi różnicę pomiędzy przychodami a kosztami ich uzyskania.
Tym samym nie znajduje uzasadnienia, przy zestawieniu kosztów utrzymania podanie opłaty z tytułu najmu. Mimo braku wyraźnych informacji w tym zakresie, należy dojść do wniosku, że skoro potrzeby mieszkaniowe skarżących są zaspokojone, gdyż podsiadają dom o powierzchni 196 m2, to najem musi dotyczyć pomieszczenia, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza, polegająca na sprzedaży odzieży, a zatem stanowi koszt prowadzenia działalności gospodarczej. Nawet jednak gdyby uznać, że skarżący błędnie posługują się pojęciem dochodu to, w ocenie sądu, uiszczenie kwoty 100 zł nie może spowodować uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. Nie ulega wątpliwości, że kwota jaka pozostaje po dokonaniu niezbędnych opłat pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.