Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł od skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 października 2013 r. w przedmiocie opłaty legalizacyjnej skarżąca E. M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku strona oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód brutto z emerytury wynosi 1.853 zł (netto 1.543,10 zł). W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 80 m² oraz udział ½ we własności mieszkania o powierzchni 43 m² zamieszkałego przez byłego męża. Skarżąca posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy E. M. podniosła, iż jest osobą samotną na emeryturze. Jej miesięczne dochody wynoszą 1.543,10 zł, dlatego kwota wpisu sądowego w wysokości 1.500 zł jest dla wnioskodawczyni zbyt wysoka. Strona jest inwalidką [...] grupy pozostającą w stałym leczeniu. Średnie koszty zakupu lekarstw wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Dom, w którym zamieszkuje jest obciążony hipoteką, a rata spłacanego zadłużenia wynosi 198 zł miesięcznie (pozostała do spłaty wartość kredytu wynosi 9.680 zł). Dom jest stary i wymaga ciągłych remontów.
Do wniosku strona załączyła zaświadczenie ZUS z dnia 7 lutego 2014 roku o wysokości świadczenia emerytalnego oraz plan spłaty zaciągniętego kredytu w [...].
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W ocenie orzekającego przedstawiona przez E. M. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zasadność wniosku skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawczyni.
Jak wynika z akt sprawy sytuacja materialna strony skarżącej nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym oraz stałymi miesięcznymi dochodami z emerytury w wysokości 1.542,10 zł, z których jest w stanie pokryć koszty własnego utrzymania i leczenia. Ponadto istotnym w sprawie jest fakt, że E. M. posiada oszczędności, których wysokość jest ponad sześciokrotnie wyższa niż wysokość wpisu sądowego – jedynego na obecnym etapie postępowania elementu kosztów sądowych. Posiadane środki finansowe w kwocie 10.000 zł pozwolą stronie pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej.
Orzekający uznał zatem, że skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.
Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.