Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów E.T. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 48 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 5,47 ha. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż z powodu bardzo niskich dochodów nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Utrzymuje się jedynie z własnego niewielkiego gospodarstwa rolnego, z którego dochód z trudnością wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb. Dochód ten nie przekracza 100 zł miesięcznie.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Dochód z gospodarstwa rolnego w roku 2008 wyniósł jedynie [...] zł (z 0,42 ha przeliczeniowego). W swoim gospodarstwie skarżący nie prowadzi szczególnej produkcji, jedynie na potrzeby własne. W roku 2008, jak i obecnie skarżący nie pobierał żadnych zasiłków, nie miał również żadnych innych dochodów poza dochodami z gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca nie korzysta z dopłat z Unii Europejskiej. Nie posiada samochodu, maszyn rolniczych, ani żadnych rachunków bankowych. Potwierdzeniem wydatków ponoszonych przez skarżącego jest kopia wpłaty za energię elektryczną (około 50 zł miesięcznie) i opłata składki ubezpieczeniowej KRUS (293 zł kwartalnie).
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) instytucja przyznania prawa pomocy, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych.
Podkreślić należy, że co do zasady strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.
W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący uzyskuje bowiem dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego o areale 5,47 ha. Nie są to dochody wysokie, ale zauważyć należy, że przypadają one tylko na skarżącego (nie ma on bowiem nikogo na utrzymaniu).
Zaakcentować należy, że E.T. jest właścicielem majątku nieruchomego, w skład którego wchodzi dom wielkości 48 m² oraz nieruchomość rolna o areale 5,47 ha. Powyższe składniki majątku nawet jeśli nie przynoszą żadnych lub znaczących dochodów, mogą stanowić zabezpieczenie kredytu lub pożyczki, jeśli ich właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie.
W takiej zaś sytuacji niepodobna stwierdzić, że skarżący zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo to przysługuje bowiem, tak jak wskazano powyżej, jedynie tym podmiotom, których zarówno dochód jak i majątek nie pozwalają zdobyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Biorąc jednak pod uwagę fakt, że poza dochodami z gospodarstwa rolnego skarżący nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada żadnych oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, orzekający przychylił się do wniosku skarżącego w części i postanowił zwolnić go od kosztów sądowych w całości.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).