Uzasadnienie
W dniu [...] 2003r. Międzywojewódzka Handlowa Spółka Inwalidów Spółka z o.o. w K. będąca następcą prawnym Międzywojewódzkiej Handlowej Spółdzielni Inwalidów w K. skierowała do Prezydenta Miasta S. wniosek o wydanie zarządzenia zwrotu opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w 2002r. uiszczonych w kwocie [...] przez Ekspozyturę Spółki w S., a to wobec treści art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (zwaną dalej ustawą o rehabilitacji - Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) w związku z art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (zwana dalej ustawą "alkoholową" - Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm.).
Pismem z dnia [...]2003r. Zn[...] Urząd Miejski w S. poinformował Spółkę, że Gmina nie dokona żądanego zwrotu, albowiem nie znajduje podstaw prawnych do dokonania zwrotu wpłaconych kwot. Nadto podano, że z uwagi na zapis w ustawie "alkoholowej" o celowym charakterze opłat - "opłaty te nie mieszczą się w pojęciu niepodatkowych należności budżetowych w rozumieniu art. 2 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa."
Pismo to skłoniło Spółkę do skierowania wezwania z dnia [...] 2003r. Prezydenta Miasta S. do usunięcia naruszenia prawa. W wezwaniu Spółka zakwestionowała prawidłowość dokonanej interpretacji opłaty podnosząc, że odmowa zwrotu jest sprzeczna ze wskazanymi przepisami ustawy o rehabilitacji, a nadto podniosła, że opłaty te są niepodatkową należnością budżetową, albowiem są dochodem gminy i przez nią są pobierane, są bezzwrotne, przymusowe i nieodpłatne, nie mają charakteru cywilnoprawnego, lecz - charakter publicznoprawny. Na poparcie swego stanowiska Spółka przywołano wyrok NSA z dnia 24 lutego 2000 r., SA/Bk 976/99.
Prezydent Miasta S. podtrzymał negatywne stanowisko w przedmiocie odmowy zwrotu przedmiotowych opłat, o czym poinformował Spółkę pismem z dnia [...] 2003r.,[...]. Na uzasadnienie stanowiska podał, że w związku ze zmianą treści art. 31 ustawy o rehabilitacji wprowadzonej ustawą z dnia 20 grudnia 2002r., a opublikowaną 23 stycznia 2003r. w Dz.U. Nr 7 - zwolnienie od opłaty następuje od dnia 1 lutego 2003r., co nie zmienia obowiązku uiszczenia opłat przed tą datą.
Pismem z dnia [...] 2003r. (nadanym w dniu [...] 2003r., a doręczonym Sądowi w dniu [...] 2003r.) Spółka zaskarżyła odmowę zwrotu zapłaconej w 2002r. opłaty za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych domagając się:
- 1) stwierdzenia bezskuteczności i niezgodności z prawem odmowy zwrotu opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych - czynności Prezydenta Miasta S. z dnia [...] 2003r.
- 2) orzeczenia, że skarżąca Spółka, jako zakład pracy chronionej korzysta z ustawowych uprawnień do zwolnienia z wymienionej opłaty i dlatego nie miała obowiązku wnoszenia za rok 2002 powyższej opłaty,
- 3) orzeczenia że Urząd Miasta w S. ma obowiązek zwrócić skarżącej wniesioną przez nią za 2002r. opłatę w wysokości [...] wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi za okres od dnia [...] 2002r. do dnia jej zwrotu,
- 4) zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi Spółka stwierdziła, że jest zakładem pracy chronionej. W roku 2002 jej poprzednik prawny wniósł do Urzędu Miasta opłaty za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, przewidziane przez art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w kwocie[...], których zwrotu zażądała w niniejszej sprawie powołując się na swe zwolnienie wprowadzone przez art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Strona skarżąca domaga się zwrotu opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu, gdyż jej zdaniem opłata ta jest niepodatkową należnością budżetową. Zdaniem skarżącej - prawo nie zawiera wprawdzie definicji niepodatkowych należności budżetowych, ale jest przyjęte, że należność ta ma charakter publicznoprawny. Opłaty są dochodami gminy i przez nią są pobierane, są świadczeniami pieniężnymi, ogólnymi, przymusowymi i bezzwrotnymi.
Obowiązek zapłacenia opłaty pozostaje w związku z wydaniem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, a niedokonanie opłaty w terminie powoduje wygaśnięcie zezwolenia. Na poparcie swego stanowiska Spółka przywołała też wyrok NSA z dnia 26 lutego 2001r., II SA/Kr 2112/00.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta S. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od strony skarżącej na rzecz Gminy S. kosztów postępowania. Zdaniem organu administracyjnego ustawa "alkoholowa" nie przewiduje zwolnień od opłat, a dopiero ustawa z 20.12.2002r. o zmianie ustawy o rehabilitacji wprowadza zwolnienie od tych opłat dla zakładów pracy chronionej, a ta ustawa nie działa wstecz. Nadto podkreślono, że poglądy NSA w tym zakresie nie mogą stanowić podstawy prawnej do zwrotu uiszczonych opłat.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przedmiotem sporu jest charakter opłat przewidzianych przez art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. nr 35, poz. 230 z późn. zm.) w brzmieniu w okresie od dnia 01.01.2002r. do 19.03.2003r. (w roku, za który pobrano opłatę do dnia czynności odmawiającej zwrotu opłaty) następującym: "W celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art.41 ust. 1 gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18."
W chwili obecnej publicznoprawny charakter tej opłaty nie budzi żadnych wątpliwości. Takiej kwalifikacji dokonał NSA w wyroku z dnia 24 lutego 2000r., SA/Bk 976/99, opubl. ONSA 2001r., Nr 2, poz.
- 83. Potwierdziła to uchwała składu pięciu sędziów NSA z dnia 6 maja 2003 r., FPK 11/2002, opubl. ONSA 2003r., Nr 3, poz.
- 92. Natomiast spór dotyczy zaliczenia tych opłat do niepodatkowych należności budżetowych, o jakich mowa w art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych obowiązującym w 2002r., za który pobrano opłatę. Zgodnie bowiem z treścią tego art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r.: Prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej jest zwolniony w stosunku do tego zakładu z niepodatkowych należności budżetowych.
Na temat zaliczenia tych opłat do niepodatkowych należności budżetowych przez pewien czas rysowały się dwa nurty w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z jednej strony można wymienić wyrok NSA z dnia 24 lutego 2000r., SA/Bk 976/99 opubl. ONSA 2001/2/83 oraz wyrok NSA z dnia 26 lutego 2001r., II SA/Kr 2112/00 (niepublikowany), gdzie dano wyraz przekonaniu, że opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu do 31 grudnia 2002 r. miały charakter niepodatkowych należności budżetu gminy w rozumieniu ówczesnego art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
W przeciwnym kierunku poszedł skład sędziowski NSA orzekający w dniu 1 października 2001r. w sprawie II SA 2540/00. Przesłanką wyroku w tej sprawie było stanowcze odrzucenie dopuszczalności zaliczenia spornej opłaty do niepodatowych należności budżetu gminy w rozumieniu powołanego art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jednakże pogląd ten, jako odosobniony i nieprzekonywujący, nie został podzielony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w tej sprawie.
Od 2002r. stanowisko zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych jest jednolite w zakresie uznania przedmiotowej opłaty za opłatę o charakterze publicznoprawnym będącą niepodatkową należnością budżetową w rozumieniu art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2002r. Jako przykład należy podać wyrok NSA z 25.11.2003r., sygn. II SA/Kr 2502/00, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 08.03.2005r., sygn. akt II SA/Kr 1512/02, którego stanowisko podzielił w pełni Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22.09.2005r., sygn. akt II GSK 167/05, a także wyrok NSA w W-wie z dnia 25.05.2004r. (GSK 93/04 i 95/04, opubl. LEX nr 147106 i ONSAiWSA 2004/2/45). Takie też stanowisko zajął Sąd w niniejszej sprawie.
Jest poza sporem, że przedmiotowa opłata nie jest podatkiem, natomiast należy przypomnieć, że niepodatkową należność budżetową zdefiniował art. 2 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Odwołanie się do powołanych przepisów Ordynacji podatkowej jest uzasadnione tym, że jedność systemu prawnego nakazuje domniemywać, że ustawodawca używa poszczególnych terminów zawsze w identycznym znaczeniu, chyba że w konkretnej ustawie poczyniono odmienne zastrzeżenia. W Ordynacji podatkowej zostały zdefiniowane niepodatkowe należności budżetowe, zaś ani w innych przepisach prawa finansowego, ani w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych takiej definicji ani innego zastrzeżenia nie zamieszczono.
W konsekwencji należało przyjąć w niniejszej sprawie, że do wykładni art. 31 ustawy o rehabilitacji zawodowej.... ma zastosowanie definicja niepodatkowych należności budżetowych zapisana w art. 2 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Sąd zwraca uwagę, że art. 31 ust.1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej... ma zastosowanie tylko do należności, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Art. 18 ust. 8 ustawy przewiduje, że konsekwencją nieuiszczenia opłaty w przepisanym terminie jest wygaśnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu z mocy samego prawa. To wygaśnięcie jest właśnie sankcją, która przesądza, że opłata pozbawiona jest charakteru dobrowolnego świadczenia; przeciwnie, z chwilą wydania zezwolenia na sprzedaż alkoholu - powstaje obowiązek zapłaty opłaty, a zwłoka w zapłacie nie rodzi roszczenia gminy o zapłatę, lecz skutkuje wygaśnięciem decyzji administracyjnej (zezwolenia na sprzedaż alkoholu).
Należy mieć na względzie także to, że celowy charakter opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu nie jest wystarczająca przesłanką, aby wykluczyć owe opłaty z należności budżetowych. W konsekwencji celowy charakter opłat za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu nie stanowi wystarczającej przesłanki dla ustalenia, że opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie stanowią należności budżetu gminy w rozumieniu art. 31 ustawy o rehabilitacji zawodowej...
Wojewódzki Sad Administracyjny podkreśla, że ani organ administracyjny, ani Sąd nie mają wpływu na treść ustawy i dlatego żaden z tych organów nie jest władny anulować zwolnienia przewidzianego w art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej.
Uwzględniając wszystkie powyższe ustalenia, należało stwierdzić, że opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w roku 2002r. należały do niepodatkowych należności budżetowych gminy w rozumieniu art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i dlatego zakład pracy chronionej z mocy powołanego przepisu był zwolniony z obowiązku uiszczania tej opłaty. Wynika z tego, że strona skarżąca, będąca zakładem pracy chronionej nie miała obowiązku ich uiścić, a w związku z tym przysługuje jej prawo do otrzymania zwrotu nienależnie wpłaconych przez nią opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu.
Mając powyższe na względzie należało skargę uwzględnić, a przeto Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 146 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł - jak w pkt I wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę (...) (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) w związku z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368) - jak w pkt II wyroku.