Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący M. G. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o wypłatę zaległego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego syna M. za okres 10 miesięcy, w łącznej wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że w dniu [...] 2006r. otrzymał decyzję nr [...] z ww. Ośrodka Opieki Społecznej z której wynikało, że będzie otrzymywać od września 2006r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego syna M., ucznia [...] klasy gimnazjum w [...], który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym w dniu [...] 2005r.
Skarżący podniósł, że w [...] 2005 r po przedstawieniu w Ośrodku Pomocy Społecznej orzeczenia o niepełnosprawności syna, na podstawie tego orzeczenia otrzymał wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, jednak organ pomocy społecznej nie poinformował, że na syna również przysługuje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, który powinien być wypłacany od [...] 2005 do [...].2006. O tym dodatku skarżący dowiedział się dopiero z ww. decyzji otrzymanej w dniu [...].09.2006r.
Skarżący zarzucił, że organ pomocy społecznej powinien był udzielić stosownej informacji, a po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ewentualnie wezwać o uzupełnienie wniosku w zakresie dodatków do tego świadczenia. W postępowaniu swym organy powinny dbać o dobro osób, które starają się o świadczenia rodzinne i pomoc społeczną. Sytuacja finansowa i materialna rodziny skarżącego była znana organowi pomocy społecznej, gdyż wielokrotnie korzystała z pomocy tego organu w formie zasiłków celowych.
Skarżący podniósł, że spełnił wszystkie warunki dotyczące przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnoprawnego, a brak jego przyznania jest niedopatrzeniem organu pomocy społecznej.
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając na podstawie art.13 ust. 1, art. 23 ust.1 i ust. 5 pkt. 1, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych / Dz.U.Nr 228 póz. 2255 z późn.zm./ oraz § 2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02.06.2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne / Dz.U. z 2005r. Nr 105 póz. 881/ - decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pomocy społecznej wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się, na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka. Z kolei art. 23 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek uprawnionych osób.
W toku postępowania ustalono, że B. G. - żona skarżącego złożyła wniosek o świadczenia rodzinne w dniu [...].2005r. i decyzją nr [...] z dnia [...].2006 r zostały przyznane świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem. Kolejny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego został złożony dnia [...].2005r. i decyzją [...] przyznano świadczenie.
Wniosek o dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka nie był składany wcześniej i dlatego nie był wypłacany; dopiero w dniu [...].2006r. został złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku oraz do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzjami z dnia [...].2006 r zostały przyznane wnioskowane świadczenia.
Organ pomocy podniósł, że zgodnie z art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego i tak było w rozpatrywanej sprawie. Świadczenia były wypłacane zgodnie ze złożonymi wnioskami.
Od decyzji z dnia [...] r. skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił, że brak wypłaty świadczenia z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wynika z powodu zaniedbania i błędu podmiotu realizującego takie świadczenia, w tym przypadku Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Skarżący powtórzył dotychczasową argumentację, iż organ pomocy społecznej nie udzielił pełnej informacji o prawie do tego świadczenia, ani nie udostępnił druku wniosku o jego wypłatę. Pracownik tego Ośrodka powinien udzielić osobom zgłaszającym się pełnej informacji o przysługujących im świadczeniach i udostępnić wszelkie formularze. Zgodnie z § 11 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02.06.2005r w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881), formularze wniosków oraz innych dokumentów niezbędnych do przyznania prawa do świadczeń rodzinnych udostępnia podmiot realizujący świadczenia rodzinne. To Ośrodek Pomocy Społecznej powinien wiedzieć, co w związku z orzeczeniem o niepełnosprawności, syn skarżącego powinien otrzymywać.
Skarżący wyjaśnił, że jego rodzina jest uprawniona już od wielu lat do pobierania świadczeń rodzinnych(zasiłek rodzinny) ze względu na niski dochód w rodzinie i pomoc taka otrzymywał. Gdyby nie decyzja otrzymana w dniu [...].2006r., na mocy której przyznano dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, skarżący – jak stwierdził - nigdy by się nie dowiedział, że taki dodatek powinien otrzymywać już od [...] 2005r., tj. w dniu złożenia orzeczenia o niepełnosprawności syna.
Skarżący wskazał na art.31 ww. ustawy, zgodnie z którym, jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu.
Skarżący nie posiadał wiedzy na temat przysługujących mu prawa do spornego dodatku do zasiłku rodzinnego, dlatego wniósł, aby organ pomocy społecznej przyznał się do swojego błędu, wynikającego albo z braku wiedzy urzędnika, albo ze złej wewnętrznej organizacji pracy podmiotu realizującego te świadczenia.
Skarżący powtórzył swoje oświadczenie, że ze swej strony spełnił wszystkie warunki dotyczące otrzymania tego dodatku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówiło przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od [...] 2005r. do [...].2006r. w łącznej kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w ustalonym stanie faktyczny oraz prawnym, zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego syna skarżącego. Jednak zgodnie z art. 24 ust.1 ww. ustawy, przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych następuje od miesiąca w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego, przy czym art. 24 ust. 3 omawianej ustawy, stanowi,iż w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy świadczy o tym,że pierwszy wniosek o określenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego złożyła żona skarżącego w dniu [...].2006r., a postępowanie wszczęte tym wnioskiem zostało zakończone wydaniem w dniu [...]2006r. decyzji znak [...] o przyznaniu między innymi żądanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od [...]. 2006r. do [...]. 2007r.
W związku z wnioskiem skarżącego z dnia [...] 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za żądany przez skarżącego okres tj. od dnia [...].2005r. do [...] 2006r. w sytuacji, gdy w [...]2005r. nie wystąpił ze stosownym wnioskiem o określenie prawa do tego dodatku. Ustawa o świadczeniach rodzinnych wyraźnie stanowi, że ustalenie prawa i wypłata świadczeń rodzinnych, w tym dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, może nastąpić tylko na wniosek m.in. jednego z rodziców, a prawo jest przyznawane od momentu złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Odnosząc się do zarzutu odwołania o braku informacji, organ odwoławczy podniósł, że przepisy regulujące kwestie przyznania świadczeń rodzinnych, tak jak wszystkie pozostałe przepisy prawa obowiązujące w Rzeczpospolitej Polskiej są podawane do wiadomości publicznej, dlatego nawet, jeżeli organ nie poinformował skarżącego o wszystkich rodzajach świadczeń, o jakie może wystąpić, nie jest to okoliczność warunkująca przyznanie świadczenia za wskazany we wniosku okres, gdy skarżący mógł własnym działaniem uzyskać niezbędne informacje.
Niezależnie od powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art.24 ust.1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego przyznawany jest na okres zasiłkowy. Zarówno z rozstrzygnięcia, jak i z treści uzasadnienia aktu kończącego postępowanie organu l instancji nie wynika, do jakiego okresu odnosi się odmowa przyznania dodatku, o którym mowa w art. 13 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu l instancji i orzekło, iż w przedstawionym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają na przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres wskazany we wniosku.
Na powyższą decyzje wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący powtórzył dotychczasowe stanowisko w sprawie, iż dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługiwał mu i powinien go dostawać, zgodnie z obowiązującym przepisami.
Zła organizacja pracy organu pomocy społecznej i niewłaściwe przeszkolenie spowodowało wydanie krzywdzącej dla niego decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i również podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny y zważył, co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Dz 2002 r Nr 153, poz.1270).
Sądy administracyjne dokonują kontroli zaskarżonej decyzji oceniając, czy decyzja nie narusza prawa obowiązującego w dacie jej wydania oraz w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przed organami administracji publicznej.
Z kolei art.134 § 1 w/w ustawy stanowi, że sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony (wyrok WSA w Warszawie, z dnia 25.02.2004 r, syg.akt III S.A. 1456/02, Lex nr 113588).
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w zakresie niżej wskazanym.
W rozpatrywanej sprawie istota sporu dotyczy terminu, od kiedy skarżącemu należało ustalić prawo do dodatku do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Skarżący domagał się przyznania tego prawa od dnia [...].2005 r do dnia [...].2006 r, natomiast organy pomocy społecznej odmówiły skarżącemu przyznania tego prawa za wskazany okres.
Stanowisko organów zostano oparte na art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...).
Przytoczony przepis został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007 r, syg. Akt P/28/07 za nie zgodny z art.2 w związku z art.69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten dotyczył sprawy, w której przedmiotem rozstrzygnięcia był zasiłek pielęgnacyjny, jednak w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że sądy orzekające w sprawach innych zasiłków, mogą dokonać stosownej wykładni art.24 ust.2 ustawy wykorzystując art.8 Konstytucji RP (podkreślić należy, że uprawnień takich nie posiadają organy pomocy społecznej).
Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku zwrócił uwagę, że istotą jest to: 1/ czy miarodajna jest data osiągnięcia stopnia niepełnosprawności, wskazana w decyzji, której uzyskanie, jako urzędowe stwierdzenie istnienia podstawowej, materialnoprawnej przesłanki uprawniającej do zasiłku, jest koniecznym warunkiem wystąpienia o przyznanie zasiłku (co jest postępowaniem odrębnym wobec postępowania, w którym stwierdza się istnienie i stopień niepełnosprawności, 2/ czy też data wynikająca z art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał stwierdził, że przepis ten samodzielnie reguluje termin przyznania zasiłku, określając jego początek na miesiąc, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przez "prawidłowo wypełnione dokumenty" rozumie się także dostarczenie jako załączników dokumentów, do których wydania są zobowiązane organy administracji publicznej.
Mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, obejmuje dwa etapy: 1/ urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i 2/ przyznanie dodatku. Przyznanie dodatku, o którym wyżej mowa (decyzja wydana w drugim etapie) jest związane z istnieniem niepełnosprawności dziecka (do ukończenia 16 roku życia, a po ukończeniu 16 roku życia - z określonym stopniem niepełnosprawności) i jest przeznaczony na zniwelowanie skutków tego upośledzenia. W pierwszym etapie następuje wskazanie daty wystąpienia niepełnosprawności (lub określonego stopnia niepełnosprawności). Zgodnie z art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, data ta jest bez znaczenia dla daty początkowej uzyskania zasiłku i dodatków do tego zasiłku. wymogom rzetelnej legislacji.
Trybunał Konstytucyjny dokonując analizy obowiązujących w tym zakresie rozwiązań normatywnych stwierdził istnienie rozbieżności między bezwarunkowym unormowaniem ustawy i względnym unormowaniem rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy tj. Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02.06.2005 r w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r Nr 105, poz.881 ze zm.). Ustawową zasadą jest, że świadczenie przysługuje począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Tymczasem w rozporządzeniu znajduje się unormowanie przewidujące, że w wypadku, gdy przyczyną braku orzeczenia o niepełnosprawności jest nie wydanie go przez właściwy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w ustawowo określonym terminie i wnioskodawca może to udokumentować, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje od miesiąca, w którym taki wniosek został złożony (§ 12 ust.3 i 4 ww. Rozporządzenia z dnia 02.06.2005 r).
To unormowanie łagodzi rygoryzm art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, przynajmniej w tym zakresie, w jakim chodzi o opieszałość działania organów. Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyroku podniósł, że przepis zawarty w rozporządzeniu (§ 12 ust. 3 i 4) stworzył wyjątek od zasady przewidzianej w ustawie (w art. 24.ust.2).
Ustawa w art.2 pkt.1 statuuje dodatki do zasiłku rodzinnego jako świadczenia opiekuńcze, których przeznaczenie i cel określone zostały w art.13 tej ustawy. Celem dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jest częściowe pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka niepełnosprawnego. Orzeczenie o niepełnosprawności, wydane w trybie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej określa datę (okres) jej powstania. Oznacza to, że od tej pory osoba legitymująca się takim orzeczeniem ponosi zwiększone wydatki związane z jej niepełnosprawnością.
Rozpatrując niniejszą sprawę tut. Sąd podzielił argumentację Trybunału Konstytucyjnego zawartą w wyroku z dnia 23.10.2007 r. Art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można oceniać w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, zamieszczonej w dwóch różnych ustawach, która – łącznie w dwóch różnych postępowaniach – ma prowadzić do uzyskania decyzji przyznającej dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Mechanizm przyznawania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego stanowi pewną całość, stworzony przez oba postępowania, musi być traktowany jako jednolita procedura.
Art. 69 Konstytucji RP nakłada na władzę publiczną obowiązek pomocy osobom niepełnosprawnym w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy i komunikacji społecznej. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wskazał datę ustalającą wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia, stwierdzoną orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jako początek ochrony praw osoby niepełnosprawnej. Rozwiązanie przyjęte w art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzające bezwzględny termin ograniczający datę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, narusza wskazany art.69 i art.2 Konstytucji RP.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem toczącego się postępowania jest dodatek do zasiłku rodzinnego, a zatem dodatek do zasiłku rodzinnego - co do zasady - nie może być przyznany wcześniej, niż sam zasiłek.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny musi rozważyć, czy skarżący ma prawo uzyskać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego od daty przyznania po raz pierwszy zasiłku rodzinnego na syna M., mając na uwadze fakt, że jego niepełnosprawność datuje się od [...] r (co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności).
Końcowo należy nadmienić, że zgodnie z art.190 ust.3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywiera skutki (derogacja niekonstytucyjnego przepisu) od daty ogłoszenia wyroku w organie promulgacyjnym. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007 r, sygn. akt P/28/07, został ogłoszony w dniu 30.10.2007 r w Dzienniku Ustaw Nr 200, poz.1446.
Zgodnie z art.145a Kodeksu postępowania administracyjnego, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.
Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 b ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi– orzekł jak w sentencji.