Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...].2006 r skarżąca W. K. zwróciła się do Burmistrza Miasta [...] o wypłatę dodatków do zasiłku rodzinnego tj. 1/ z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego (chodziło o różnicę między kwotą przyznaną 170, 00 zł, a żądana 250,00 zł) za okres od dnia [...].2004 r do dnia [...].2005 r.oraz z tytułu rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za ten sam okres.
Burmistrz Miasta [...], decyzją z dnia [...]. 2006 r. odmówił przyznania wyrównania dodatku z tytułu rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od [...].2004 r do dnia [...].2005 r oraz odmówił przyznania zwiększonego (z kwoty 170 zł do kwoty 250 zł) dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego za ten sam okres.
W uzasadnieniu wydanej decyzji Burmistrz podniósł, że zgodnie z art.24 ust.2 ustawy z dnia 28.11. 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm.), prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W poprzednim okresie zasiłkowym, po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności, skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i nie wnioskowała o zmianę decyzji w zakresie kwoty dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a zatem, nie ma podstaw prawnych do przyznania wyżej wymienionych świadczeń wstecz i wypłaty wyrównania. Świadczenia rodzinne, jak stwierdził Burmistrz, nie są przyznawane z urzędu i przez urzędników, tylko na wniosek osoby zainteresowanej.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że rozstrzygnięcie to jest nie zgodne z prawem. W dniu [...].2004 r skarżąca przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności swej córki i w konsekwencji otrzymała zasiłek pielęgnacyjny. Przedłożony dokument, zdaniem skarżącej, powinien spowodować weryfikację kwoty już przyznanego dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego.
Odnośnie dodatku z tytułu rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, to organ administracyjny powinien poinformować skarżącą o przysługujących jej prawach i wydać stosowny formularz wniosku o przyznanie należnych jej świadczeń rodzinnych. Skarżąca, jak twierdzi, już w [...] 2005 r zwracała uwagę na to, że nie otrzymuje dodatku z tytułu rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...].2007 r utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ww. ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionym dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Okoliczności warunkujące przyznanie żądanego przez skarżącą dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego określa art.13 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Stosownie do treści wskazanego przepisu prawa, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku: 1/ do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności; 2/ powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei ust.2 pkt 2 omawianego przepisu prawa stanowi, że dodatek przysługuje miesięcznie w wysokości: 70,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 roku życia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że z akt sprawy wynika, iż Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...].2004r. wydał Orzeczenie o niepełnosprawności znak [...], w którym zaliczył, córkę skarżącej N. K. ur. [...] r, do osób o niepełnosprawnych. Orzeczenie to miało charakter okresowy i jego ważność została określona do dnia [...].2005r.
Mając na uwadze powyższy stan faktyczny oraz wskazane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 13 ust.1 pkt 2),organ odwoławczy stwierdził, że zostały spełnione przesłanki warunkujące prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego.
Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy świadczy o tym,iż skarżąca wystąpiła z pierwszym wnioskiem o określenie prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w dniu [...] 2005r. Postępowanie wszczęte tym wnioskiem zostało zakończone decyzją z dnia [...].2005r.znak [...] o przyznaniu skarżącej między innymi żądanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od [...].2005r. do ostatniego dnia miesiąca w którym upływał termin obowiązywania wyżej opisanego orzeczenia zaliczającego córkę strony do osób niepełnosprawnych tj. do dnia [...].2005r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze potwierdziło, że akta sprawy zawierają również pisma skarżącej,które wpłynęły do Burmistrza Miasta [...] w dniu [...].2005r, [...].2005r. i [...].2006r. w których domagała się wypłaty dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego od dnia [...].2004r. do [...].2005r. oraz wnosiła o wypłatę kwoty 250 zł miesięcznie za okres od [...].2004r. do [...].2005r. tj. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, w związku z dostarczeniem przez nią przy składaniu wniosku o zasiłek pielęgnacyjny orzeczenia z dnia [...].2004r. o zaliczeniu jej córki N. K. do osób niepełnosprawnych.
Organ odwoławczy podniósł, że przepisy ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 23 ust.1, art. 24 ust.1 nie przewidują możliwości przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka za żądany przez skarżącą okres tj. od dnia [...].2004r. w sytuacji, gdy we [...] 2004r. nie wystąpiła ze stosownym wnioskiem o określenie prawa do tego dodatku. Ustawa o świadczeniach rodzinnych wyraźnie stanowi, iż ustalenie prawa i wypłata świadczeń rodzinnych w tym dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, może nastąpić tylko na wniosek m.in. jednego z rodziców, a prawo jest przyznawane od momentu złożenia wniosku z prawidłowymi wypełnionymi dokumentami.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących braku właściwej informacji, organ odwoławczy stwierdził, że przepisy regulujące przyznanie świadczeń rodzinnych, tak jak wszystkie pozostałe przepisy prawa obowiązujące w Rzeczpospolitej Polskiej, są podawane do wiadomości publicznej, dlatego nawet, jeżeli organ nie poinformował stronę, o jakie świadczenia może wystąpić, nie jest to okoliczność warunkujące przyznanie określonego świadczenia.
Odnośnie żądania skarżącej dotyczącego wypłaty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka niepełnosprawnego za okres od [...].2004r. do [...].2005r w kwocie 250 zł. miesięcznie, organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...].2004 r skarżąca nabyła prawo do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł miesięcznie na okres od [...].2004r. do [...].2005 r. Przedłożenie przez skarżącą w dniu [...].2004r. orzeczenia z dnia [...].2004r. o zaliczeniu jej córki do osób niepełnosprawnych, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, należało potraktować jako informację o zmianie sytuacji rodziny. Mając na uwadze art. 32 ust.1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ l instancji powinien był ustalić, jaki wpływ ma ta zmiana na ostateczną decyzję z dnia [...].2004 r. przyznająca skarżącej świadczenia rodzinne.
Na dzień orzekania przez organ l instancji decyzją z dnia [...].2004. r, jak i na dzień poinformowania organu o zmianie sytuacji rodziny poprzez wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, prawo do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka określał art. 12 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługiwał matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, w wysokości 170,00 zł na dziecko.W przypadku samotnego wychowywania dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności dodatek przysługiwał w wysokości 250,00 zł na dziecko, nie więcej jednak niż 750,00 zł miesięcznie dla rodziny. Art..12 ww. ustawy w przytoczonym brzemieniu obowiązywał do dnia 31.08.2005r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że był zobligowany do rozpatrzenia sprawy w oparciu o stan prawny obowiązujący na dzień wydania decyzji ostatecznej. W dacie wydania zaskarżonej decyzji przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka regulował art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został dodany przez art. 1pkt 17 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r.o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U 205r. Nr 267 póz. 2260) i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2006r.
W świetle wymienionego wyżej art.11 ust.1 ww. ustawy, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;
- 2) ojciec dziecka jest nieznany.
Wobec zmiany przepisu prawa, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie można dokonać zmiany decyzji z dnia [...]. 2004r. w części określającej kwotę przyznanego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, albowiem co prawda skarżąca jest nadal osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale na rzecz jej córki N. zostały zasądzone świadczenia alimentacyjne.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca zarzuciła, iż rozstrzygnięcie to jest nie zgodne z prawem i podtrzymała dotychczasową argumentację w sprawie. W ocenie skarżącej, organ popełnił błąd określając datę wydania i okres, na jaki przyznano jej świadczenia rodzinne decyzją z dnia [...].2004r., na mocy której nabyła prawo do świadczeń rodzinnych na okres do [...].2005r. Orzeczenie potwierdzające zaliczenie córki do osób niepełnosprawnych skarżąca przedłożyła do organu l instancji w dniu [...].2004r. i tam otrzymała wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, który wypełniła i świadczenie to zostało jej przyznane. W 2005r. wypełniając wniosek na kolejny okres zasiłkowy skarżąca zorientowała się, że wstecz nie otrzymywała dodatku z tytułu rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (chodziło o znaczącą kwotę dla osoby wychowującej samotnie dziecko niepełnosprawne).
W związku z powyższym w 2005r. skarżąca złożyła pismo do organu l instancji o wypłacenie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i różnicy w kwocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka niepełnosprawnego (który otrzymywała w wysokości 170zł miesięcznie, a powinna otrzymywać kwotę tj. 250,00 zł miesięcznie od [...] 2004r. do [...].2005r.).
Odmowna decyzja organu administracyjnego, zdaniem skarżącej, jest wadliwa, gdyż w momencie, gdy przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności córki (w dniu [...] 2004r.), organ ten winien był ustalić, jaki wpływ ta zmiana wywiera na przyznane jej uprawnienia do świadczeń rodzinnych i decyzję tę zmienić oraz powinien jej dać do wypełnienia wniosek. Takie też jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jednak organ II instancji błędnie przyjął, że zastosowanie powinny mieć przepisy obowiązujące w dacie orzekania. Zdaniem skarżącej zmiana przedmiotowej decyzji powinna nastąpić w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 sierpnia 2005r., gdyż przepisy te dotyczyły okresu, na który przyznano jej zasiłek wraz z dodatkami.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zarzuty podnoszone w skardze przez skarżącą organ uznał są bezpodstawne, ponieważ odwołanie od decyzji organu l instancji zastało rozpatrzone z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy i orzeczenie wydano w oparciu o obowiązujące przepisy prawa tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006r. Nr 98, poz.1071 ze zm.). Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidywały możliwości przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka na żądany przez skarżącą okres tj. od dnia [...] 2004r. w sytuacji, gdy we [...] 2004r. nie wystąpiła ze stosownym wnioskiem o określenie prawa do tego dodatku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko również w odniesieniu do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od [...]. 2004r. do [...]. 2005r.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących przepisów zastosowanych w zaskarżonych rozstrzygnięciach, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że zarówno na dzień złożenia wniosków przez skarżącą o przyznanie kwoty 250zł dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności, jak i na dzień wydania decyzji organu l instancji odmawiającej przyznania żądanej kwoty oraz na dzień orzekania przez organ odwoławczy w tej sprawie, nie obowiązywał art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż utracił moc z dniem 31.08.2005r., a zatem nie można było na jego podstawie, tak jak to sugeruje skarżąca, dokonywać zmian decyzji organu l instancji z dnia [...].2004r. Wydanie decyzji na podstawie błędnych ustaleń obowiązywania norm powoduje brak podstawy materialnoprawnej decyzji, co obwarowane jest sankcją nieważności decyzji, przewidzianą przez art. 156 § 1 pkt 2 K. p. a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Dz 2002 r Nr 153, poz.1270).
Sądy administracyjne dokonują kontroli zaskarżonej decyzji oceniając, czy decyzja nie narusza prawa obowiązującego w dacie jej wydania oraz w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przed organami administracji publicznej.
Z kolei art.134 § 1 w/w ustawy stanowi, że sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony (wyrok WSA w Warszawie, z dnia 25.02.2004 r, syg.akt III S.A. 1456/02, Lex nr 113588).
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w zakresie niżej wskazanym.
W rozpatrywanej sprawie organ l instancji odmówił skarżącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od [...].2004r. do [...]. 2005r. w wysokości [...] zł oraz kwoty 250zł miesięcznie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania na ten sam okres zasiłkowy. W uzasadnieniu organ powołał się na art.24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził,że w okresie po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności nie został złożony wniosek o przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz nie wnioskowano o zmianę decyzji w zakresie kwoty dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dlatego nie ma podstaw prawnych do przyznania wyżej wymienionych świadczeń ich wypłaty. A zatem istota sporu dotyczy terminu, od kiedy skarżącej należało ustalić prawo do dodatku do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz prawo do wyższego dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego.
Stanowisko organów zostało oparte na art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...).
Przytoczony przepis został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007 r, syg. Akt P/28/07 za nie zgodny z art.2 w związku z art.69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten dotyczył sprawy, w której przedmiotem rozstrzygnięcia był zasiłek pielęgnacyjny, jednak w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że sądy orzekające w sprawach innych zasiłków, mogą dokonać stosownej wykładni art.24 ust.2 ustawy wykorzystując art.8 Konstytucji RP (podkreślić należy, że uprawnień takich nie posiadają organy przyznające świadczenia rodzinne).
Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku zwrócił uwagę, że istotą jest to: 1/ czy miarodajna jest data osiągnięcia stopnia niepełnosprawności, wskazana w decyzji, której uzyskanie, jako urzędowe stwierdzenie istnienia podstawowej, materialnoprawnej przesłanki uprawniającej do zasiłku, jest koniecznym warunkiem wystąpienia o przyznanie zasiłku (co jest postępowaniem odrębnym wobec postępowania, w którym stwierdza się istnienie i stopień niepełnosprawności, 2/ czy też data wynikająca z art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał stwierdził, że przepis ten samodzielnie reguluje termin przyznania zasiłku, określając jego początek na miesiąc, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przez "prawidłowo wypełnione dokumenty" rozumie się także dostarczenie jako załączników dokumentów, do których wydania są zobowiązane organy administracji publicznej.
Mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego obejmuje dwa etapy: 1/ urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego i 2/ przyznanie dodatku. Przyznanie dodatków, o którym wyżej mowa (decyzja wydana w drugim etapie) jest związane z istnieniem niepełnosprawności dziecka (do ukończenia 16 roku życia, a po ukończeniu 16 roku życia - z określonym stopniem niepełnosprawności) i jest przeznaczony na zniwelowanie skutków tego upośledzenia. W pierwszym etapie następuje wskazanie daty wystąpienia niepełnosprawności (lub określonego stopnia niepełnosprawności). Zgodnie z art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, data ta jest bez znaczenia dla daty początkowej uzyskania zasiłku i dodatków do tego zasiłku.
Trybunał Konstytucyjny dokonując analizy obowiązujących w tym zakresie rozwiązań normatywnych stwierdził istnienie rozbieżności między bezwarunkowym unormowaniem ustawy i względnym unormowaniem rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy tj. Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02.06.2005 r w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r Nr 105, poz.881 ze zm.). Ustawową zasadą jest, że świadczenie przysługuje począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Tymczasem w rozporządzeniu znajduje się unormowanie przewidujące, że w wypadku, gdy przyczyną braku orzeczenia o niepełnosprawności jest nie wydanie go przez właściwy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w ustawowo określonym terminie i wnioskodawca może to udokumentować, zasiłek rodzinny i dodatki do niego, przysługuje od miesiąca, w którym taki wniosek został złożony (§ 12 ust.3 i 4 ww. Rozporządzenia z dnia 02.06.2005 r).
To unormowanie łagodzi rygoryzm art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, przynajmniej w tym zakresie, w jakim chodzi o opieszałość działania organów. Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyroku podniósł, że przepis zawarty w rozporządzeniu (§ 12 ust. 3 i 4) stworzył wyjątek od zasady przewidzianej w ustawie (w art. 24.ust.2).
Ustawa w art.2 pkt.1 statuuje dodatki do zasiłku rodzinnego jako świadczenia opiekuńcze, których przeznaczenie i cel określone zostały w art.13 tej ustawy. Celem dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jest częściowe pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka niepełnosprawnego. Z kolei dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego przysługiwał w wysokości 250,00 zł. Orzeczenie o niepełnosprawności, wydane w trybie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej określa datę (okres) jej powstania. Oznacza to, że od tej pory osoba legitymująca się takim orzeczeniem ponosi zwiększone wydatki związane z jej niepełnosprawnością.
Rozpatrując niniejszą sprawę tut. Sąd podzielił argumentację Trybunału Konstytucyjnego zawartą w wyroku z dnia 23.10.2007 r. Art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można oceniać w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej przyznawania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego, w tym dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, zamieszczonej w dwóch różnych ustawach, która – łącznie w dwóch różnych postępowaniach – ma prowadzić do uzyskania decyzji przyznającej wyżej wymienione dodatki. Mechanizm przyznawania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego stanowi pewną całość, stworzony przez oba postępowania i musi być traktowany jako jednolita procedura.
Art. 69 Konstytucji RP nakłada na władzę publiczną obowiązek pomocy osobom niepełnosprawnym w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy i komunikacji społecznej. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wskazał datę ustalającą wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia, stwierdzoną orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jako początek ochrony praw osoby niepełnosprawnej. W rozpatrywanej sprawie sporny okres zasiłkowy dotyczy okresu, gdyż dziecko skarżącej nie ukończyło 16 roku życia, a w związku z tym skarżąca przedłożyła w organie administracyjnym Orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].2004 r, w którym wskazano, iż niepełnosprawność córki skarżącej datuje się od [...] 2004 r.
Rozwiązanie przyjęte w art.24 ust.2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzające bezwzględny termin ograniczający datę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, narusza wskazany art.69 i art.2 Konstytucji RP. Analogicznie należy przyjąć, że w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie o prawie skarżącej do dodatków do zasiłku rodzinnego z powodu niepełnosprawności dziecka musi uwzględniać datę wynikającą z orzeczenia o niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie przedmiotem toczącego się postępowania są dodatki do zasiłku rodzinnego, a zatem dodatek do zasiłku rodzinnego - co do zasady - nie może być przyznany wcześniej, niż sam zasiłek.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny musi rozważyć, czy skarżąca ma prawo uzyskać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego od daty przyznania po raz pierwszy zasiłku rodzinnego na córkę N., mając na uwadze fakt, że jej niepełnosprawność datuje się od [...] 2004 r. (co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności).
Odnosząc się do kwestii dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego, Sąd podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ale tylko w części dotyczącej stwierdzenia, że przedłożenie przez skarżącą orzeczenia o niepełnosprawności dziecka należy uznać za informacje o zmianie sytuacji rodziny i obligowało organ administracyjny do rozważenia zmiany decyzji z dnia [...].2004 r w zakresie dotyczącym wysokości dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego. Za błędne należy uznać stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie odnoszącym się do przepisów materialnych, jakie należało zastosować w niniejszej sprawie. Skoro świadczenie rodzinne dotyczyło okresu, w którym obowiązywała ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed uchyleniem art.12 tej ustawy, to przepis ten ma zastosowanie w sprawie o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka niepełnosprawnego na okres zasiłkowy, w którym przepis ten obowiązywał tj. do dnia 31.08.2005 r.
Nadmienić również należy, że orzeczenie o niepełnosprawności dziecka skarżąca przedłożyła w organie administracyjnym w dniu [...].2004 r, a więc w czasie obowiązywania art.12 ww. ustawy. Konsekwencją uznania, że złożenie tego dokumentu było informacją o zmianie sytuacji rodziny, należało rozważyć zmianę decyzji z dnia [...].2004 r w trybie art.32 ust.1 tej ustawy, przy zastosowaniu przepisów merytorycznych wówczas obowiązujących.
Końcowo należy nadmienić, że zgodnie z art.190 ust.3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywiera skutki (derogacja niekonstytucyjnego przepisu) od daty ogłoszenia wyroku w organie promulgacyjnym. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007 r, sygn. akt P/28/07, został ogłoszony w dniu 30.10.2007 r w Dzienniku Ustaw Nr 200, poz.1446.
Zgodnie z art.145a Kodeksu postępowania administracyjnego, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.
Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 b ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi– orzekł jak w sentencji.