Uzasadnienie
IISA/Kr 996/06
W dniu [...] listopada 2008 r. [...] Spółka z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lipca 2008 r., uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 czerwca 2006 r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy.
Spółka wniosła ponadto o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność w zakresie budowy i sprzedaży mieszkań. Wysokość jej kapitału zakładowego szacuje się na [...]zł., a wysokość kapitału zapasowego na [...] zł. Nie wyceniono środków trwałych spółki. Co prawda wykazano, iż w ostatnim roku obrotowym [...] Spółka z o.o. poniosła stratę w wysokości [...] zł., jednak spółka posiada dwa rachunki bankowe, na których zgromadzone są następujące środki finansowe: [...] Bank SA [...] zł oraz [...] SA [...] zł. Ponadto jako inne dane dotyczące stanu majątkowego spółki zostały wskazane towary i grunt oraz [...] zł.
Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazał, że spółka nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika.
Wobec powyższego [...] Spółka z o.o. wniosła sprzeciw na wyżej opisane postanowienie referendarza, podnosząc, że Sąd nie uwzględnił w sposób wystarczający jej sytuacji majątkowej. Wskazała, że jest firmą prowadzącą działalność inwestycyjną na bieżąco inwestującą posiadane środki. Podniosła również, że Sąd nie wziął w wystarczającym stopniu pod uwagę bardzo dużych kosztów usług prawnych świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika, którego uczestnictwo w sprawie jest niezbędne z uwagi na złożoność sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Wniosek [...] Spółka z o.o. nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym -gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2).
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Użyte w art. 246 w/w ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to [...] Spółka z o.o., wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winna była przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w przepisie art. 246§2 pkt 1, uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
W omawianej sprawie warunek uzasadniający całkowite zwolnienie od kosztów sądowych nie został spełniony. Spółka cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Ponadto z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, iż dysponuje na bieżąco środkami finansowymi, które znacznie przewyższają wysokość wymaganych należności sądowych i potrzebnych wydatków.
W odniesieniu do osób prawnych Naczelny Sąd Administracyjny podkreśłał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 p.p.s.a. (post. z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Takie stanowisko Sąd rozpatrujący wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w pełni podziela.
Mając więc na uwadze to, że Spółka nie wykazała braku własnych możliwości w pokryciu kosztów sądowych i kosztów pomocy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji.