Uzasadnienie
Z. M. złożyła w dniu [...] r. skargę o wznowienie postępowania, zakończonego w I instancji decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r.. Organ odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczeń z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...].
Decyzją z dnia [....]., nr [...], wydaną na podstawie art. 145a, art. 149 § 3 k.p.a., art. 3 pkt 2, pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.), wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009r., sygn. akt P 45/08 (Dz.U. z 2009r., nr 108, poz. 910), Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie wznowienia postępowania w sprawie decyzji własnej z dnia [...]., znak: [...]
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że termin przewidziany w ustawie do złożenia skargi o wznowienie postępowania został zachowany.
W wyroku z dnia 30 czerwca 2009r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. jest niezgodny z Konstytucją, ponieważ nie spełnia warunków określonych przez ustawodawcę, co do zakresu spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu. Zmienia też na niekorzyść sytuację prawną osoby ubiegającej się o zasiłek rodzinny w stosunku do uregulowania przyjętego w art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis stanowi, że w przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód.
W skardze o wznowienie postępowania strona wniosła o zweryfikowanie faktu, iż w okresie zasiłkowym 2006/2007 organ nie uwzględnił w przeliczeniu dochodu w rodzinie uzyskanej premii prywatyzacyjnej jako dochodu utraconego. Jednak zdaniem organu takie wynagrodzenie nie figuruje w ustawie o świadczeniach rodzinnych jako podstawa do zastosowania instytucji dochodu utraconego.
W odwołaniu od tej decyzji Z. M. podniosła, iż w w/w wyroku Trybunał Konstytucyjny odniósł się do pojęcia "dochodu utraconego". Według tej interpretacji dochód wypłacony jednorazowo traktuje się jako dochód utracony.
Decyzją z dnia [...]., nr [....], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 145a § 1 i 2 K.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedno - Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 5 ust. 4, art. 3 pkt 2 i pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 30 czerwca 2009r., sygn. akt P 45/08, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że z treści art. 145 i art. 145a § 2 K.p.a. wynika, iż wznowienie postępowania w tym trybie jest możliwe w razie spełnienia następujących przesłanek:
- 1. sprawa została rozstrzygnięta decyzją ostateczną;
- 2. decyzja wydana została w oparciu o przepisy, których niezgodność z Konstytucją została następnie stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego;
- 3. skarga o wznowienie postępowania złożona została najpóźniej w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia.
W sprawie niniejszej spełnione zostały dwie z w/w przesłanek, tj. przesłanka pierwsza i trzecia. Nie jest natomiast spełniona druga przesłanka, bowiem decyzja z dnia [...]., nr [...] o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci C. M., M. M. i K.M. na okres od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r. nie był wydana w oparciu o § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej, którego dotyczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji organ pierwszej instancji zasadnie odmówił wznowienia postępowania w sprawie przyznania Z. M. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na troje dzieci na okres zasiłkowy 2006/2007. Powoływana przez stronę publikacja Biura Prasowego Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2004r. dotyczyła stanu prawnego obowiązującego w 2004r. kiedy to ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiowała pojęcia utraconego dochodu.
Definicję legalną utraty dochodu wprowadzono z dniem 1 września 2005r. - art. 27 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005., nr 86, poz. 732). Wprowadzając instytucję dochodu utraconego ustawodawca ograniczył zakres pojęcia utraty dochodu wskazując enumeratywnie tytuły jego uzyskania. Potwierdził jednocześnie, iż przez dochód utracony należy rozumieć jedynie dochód uzyskiwany regularnie. Nie są natomiast dochodem utraconym kwoty przychodu uzyskanego okazjonalnie w roku stanowiącym podstawę do ustalania świadczeń rodzinnych. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, iż kwota z tego tytułu podlega odliczeniu od dochodu.
W skardze na powyższą decyzję Z. M. zarzuciła, iż organy administracji nie odniosły się do składanych przez nią dokumentów, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do całości odwołania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, a więc wyłącznie z punktu widzenia legalności zaskarżonego aktu.
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sąd eliminuje z obrotu prawnego zaskarżone decyzje w razie stwierdzenia, że w toku postępowania
Zaznaczyć także trzeba, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Rozstrzygając w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdza, że organy administracji naruszyły przepisy prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Sprawa, w której Z.M. złożyła skargę o wznowienie została zakończona decyzją organu odwoławczego, po rozpoznaniu jej odwołania od decyzji organu I instancji.
W rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma zatem przepis art. 150 § 1 k.p.a. w związku z art. 149 k.p.a., zgodnie z którym organem administracji publicznej właściwym w sprawie wznowienia postępowania lub odmowy wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Wskazać przy tym trzeba, że chociaż przepis art. 148 § 1 k.p.a. stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, to będzie on właściwy do prowadzenia postępowania unormowanego w art. 149 k.p.a. jedynie wówczas, gdy wydał w sprawie decyzję ostateczną, niezaskarżoną w toku instancji, zaś przyczyną wznowienia nie jest jego działalność.
Natomiast w sytuacji, gdy organem, który wydał decyzję w ostatniej instancji jest organ odwoławczy – organ administracji, do którego wniesiono podanie o wznowienie postępowania zgodnie z powołanym wyżej art. 148 § 1 k.p.a. zobowiązany jest przekazać je wraz z kompletem akt do organu właściwego do wznowienia postępowania zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a.
W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że przepisy o właściwości rzeczowej i miejscowej mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zaś organy administracji publicznej zobowiązane są z urzędu do jej przestrzegania (art. 19 k.p.a.). Naruszenie przepisów o właściwości przy wydawaniu decyzji powoduje, iż jest ona dotknięta wadą nieważności, o czym stanowi art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie ma zatem znaczenia w takiej sytuacji to, czy rozstrzygnięcie wydane przez organ administracji z naruszeniem przepisów o właściwości jest prawidłowe merytorycznie.
Jak z powyższych uwag wynika, Prezydent Miasta Ł., wydając w dniu [...] na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. decyzję o odmowie wznowienia postępowania, dopuścił się naruszenia przepisu o właściwości rzeczowej – art. 150 § 1 k.p.a., co sprawia, że jego decyzja jest nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymując to rozstrzygnięcie w mocy w sposób rażący naruszyło prawo – art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w wyniku czego wydana przez nie zaskarżona decyzja z dnia [...]. jest nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wobec stwierdzenia nieważności wymienionych wyżej rozstrzygnięć, Sąd nie mógł się ustosunkować do zarzutów merytorycznych skargi, ponieważ w tej sytuacji byłoby to przedwczesne.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają natomiast z przedstawionych wyżej rozważań. Oznacza to, że podanie skarżącej o wznowienie postępowania powinno zostać przekazane do rozpatrzenia organowi właściwemu – Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł..
Z powyższych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.
m.ch.