Uzasadnienie
W dniu 4 grudnia 2006 r. M. M. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wniosek o ustalenie prawa do zasiłki rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego dla A. M. Decyzją z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust 1, art. 26, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) o świadczeniach rodzinnych, § 1, § 2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105 poz. 881 ze. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. nr 130 poz. 903), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił przyznania M. M. zasiłku rodzinnego dla małoletniej A. M. oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zainteresowana nie kwalifikuje się do tych świadczeń, gdyż dla dziecka, którego dotyczą, czyli wnuczki A. M., skarżąca stanowi rodzinę zastępczą, co w świetle art.7 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (t.j. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992) o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do tych świadczeń.
Od powyższej decyzji skarżąca odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. podnosząc, że przepis art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy innej sytuacji, a mianowicie opisuje sytuację dziecka, na które wypłacano zasiłek rodzinny, który przestaje być należnym, jeśli dziecko zostanie umieszczone w rodzinie zastępczej. Zdaniem strony istotą powyższego przepisu jest to, by zasiłek nie był nadal wypłacany w rodzinie, w której dziecko przedtem przebywało.
Samorządowe Kolegium Odwoławczego w S. decyzją z dnia [....] na podstawie art. 128 § 1 pkt 1 Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 4 i art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji zważono, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych celem zasiłku rodzinnego jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Powołując się na słownikową definicję pojęcia "utrzymywać" wywiedziono, iż zasiłek rodzinny ma na celu pokrycie wydatków na wyżywienie i inne potrzeby bytowe dziecka. Zdaniem organu, nie ulega wątpliwości, że intencją ustawodawcy było, aby - w przypadku umieszczenia dziecka w instytucji zapewniającej mu całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej dotychczasowy opiekun dziecka nie miał prawa do zasiłku rodzinnego, gdyż we wskazanych sytuacjach nie ponosi kosztów utrzymania dziecka.
Jednocześnie podniesiono, iż powyższe nie oznacza, że w takich sytuacjach prawo do tego zasiłku przysługuje instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie dziecka bądź rodzinie zastępczej, w której dziecko zostało umieszczone. Zarówno bowiem rodzina zastępcza jak i instytucja zapewniająca dziecku całodobowe utrzymanie mają zapewnione środki finansowe na utrzymanie dziecka. Podniesiono, iż pogląd taki znajduje oparcie w odrębnych regulacjach prawnych dotyczących funkcjonowania tych instytucji oraz rodzin zastępczych, jak również w przepisie art. 4 ust. 2, określającym komu przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko. Zważono również, iż sam fakt pozostawania przez skarżącą opiekunem prawnym dziecka nie oznacza przyznania jej prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie art. 4 ust. 2 powołanej ustawy. Zainteresowana nie jest bowiem wyłącznie opiekunem prawnym wnuczki, lecz jednocześnie stanowi dla niej rodzinę zastępczą, która wyposażona jest w środki finansowe na utrzymanie dziecka.
Wskazano, że dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i inne dodatki przewidziane w art.8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, są dodatkami do zasiłku rodzinnego i przysługują - jako dodatki do tego świadczenia - tylko wtedy, gdy przysługuje świadczenie podstawowe tj. zasiłek rodzinny.
Z uwagi na to, że wnioskowany przez zainteresowaną dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jest ściśle związany z prawem do zasiłku rodzinnego, to brak uprawnień do tego zasiłku uniemożliwia również przyznanie prawa do dodatku.
Wydając zaskarżoną decyzję organ uznał, że M. M. nie kwalifikuje się do prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez jej wnuczkę.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze M. M. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o przyznanie zasiłku rodzinnego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację życiową podnosząc, że źródłem jej utrzymania jest renta chorobowa, a oprócz wnuczki, dla której stanowi rodzinę zastępczą, ma na utrzymaniu niepełnosprawnego syna, który nie jest zdolny do pracy i nie ma żadnego własnego źródła dochodu. Wskazała także na mylną jej zdaniem interpretację art. 4 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż cały czas pozostaje opiekunem faktycznym dziecka, a ponadto, że rodzina zastępcza ma jedynie pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka a nie, jak wskazano w decyzji, zapewnione środki finansowe na utrzymanie dziecka.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanego aktu).
Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.
Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż brak jest podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Organy orzekające w niniejszej sprawie jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazały przepisy art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 4 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:
- 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie uczącej się.
Natomiast art. 7 pkt 2 omawianej ustawy stanowi, iż zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej.
Należy stwierdzić, iż art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustanawia regułę generalną stanowiąc, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje określonym w tym przepisie podmiotom. Art. 7 tej ustawy wskazuje zaś enumeratywnie wyłączony krąg podmiotów pozbawionych prawa do zasiłku rodzinnego. Jednym z owych podmiotów jest dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej.
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustaliło, iż M. M. jest opiekunem prawnym i rodziną zastępczą wnuczki A. M. Sąd Rejonowy w S. Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 7 listopada 2003r. sygn. akt II Nsm 163/03 ustanowił w osobie M. M. opiekuna prawnego dla małoletniej A. E. M., a postanowieniem z tego samego dnia w sprawie sygn. akt III Nsm 164/03 ustanowił w osobie M. M. rodzinę zastępczą nad małoletnią wnuczką A. E. M. na koszt Skarbu Państwa.
Mając zatem na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne i prawne, Sąd podzielił stanowisko organów orzekających, iż w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej zasiek rodzinny nie przysługuje. Istotnie intencją ustawodawcy, co podnosi skarżąca, było to aby w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zstępczej dotychczasowy opiekun dziecka nie miał prawa do zasiłku rodzinnego. Zasadnie jednak organ zważył, iż w takiej sytuacji prawo do zasiłku nie przysługuje rodzinie zastępczej, w której dziecko zostało umieszczone, bowiem rodzina zastępcza ma zapewnione środki finansowe na utrzymanie dziecka, co wynika wprost z przepisów prawnych dotyczącej tej instytucji. Fakt otrzymywania świadczenia z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej potwierdziła skarżąca na rozprawie w dniu 8 lutego 2007 r. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż kwota otrzymywanego świadczenia nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb małoletniej wnuczki nie miała jakiegokolwiek znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. Sam bowiem fakt umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej wyłącza uprawnienie do zasiłku rodzinnego.
Dokonując zaś oceny kwestii dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. trafnie wskazało, iż w świetle art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek ten jest dodatkiem do zasiłku rodzinnego i przysługuje jedynie wtedy, gdy przysługuje świadczenie podstawowe tj. zasiłek rodzinny.
W tym stanie rzeczy uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uprawniony był orzec jak w sentencji.