Uzasadnienie
II SA/Łd 1107/22
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J.S. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 października 2022 r. (znak: SKO.4119.352.2022), którą na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022r. poz. 1692 ze zm.) [dalej: ustawa o dodatku węglowym] utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 9 września 2022 r. o odmowie przyznania dodatku węglowego.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z 9 września 2022 r. skierowaną do J.S. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o odmowie prawa do dodatku węglowego.
Organ I instancji odmawiając stronie prawa do dodatku węglowego wskazał, że główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wskazane we wniosku o wypłatę dodatku węglowego nie zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 438 ze zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu termomodernizacji].
Z zachowaniem ustawowego terminu J.S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że w złożonej deklaracji zostało podane błędne źródło ogrzewania: we wniosku o dodatek węglowy wskazany został kocioł na ekogroszek jako podstawowe źródło ogrzewania domu. Jednocześnie Strona wniosła o przeprowadzenie kontroli domu.
Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że skarżący składając wniosek o dodatek węglowy wskazał, że: prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe zamieszkując w budynku jednorodzinnym pod adresem [...] Ł., ul. [...], zaś jako główne źródło ogrzewania na paliwo stałe w gospodarstwie domowym skarżący podał kocioł na paliwo stałe.
Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego bezspornie wynika, iż deklarowane przez skarżącego we wniosku z 1 września 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego, źródło ogrzewania na paliwo stałe jego gospodarstwa domowego, tj. kocioł na paliwo stałe, nie zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do 11 sierpnia 2022 r. (włącznie). Co więcej, dla budynku położonego w Ł., przy ul. [...] w ogóle nie dokonano przedmiotowego zgłoszenia/wpisania źródła ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków obejmując również okres po złożeniu przez stronę wniosku o przyznanie dodatku węglowego). Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium uznało, że wnioskowany przez stronę dodatek węglowy nie może zostać przyznany, bowiem nie spełnia ona warunków określonych w ustawie o dodatku węglowym.
Argumentując powyższe Kolegium podniosło, że ustawa o dodatku węglowym, weszła w życie 12 sierpnia 2022 r. W jej pierwotnym brzmieniu, nie było wskazanego żadnego terminu do wpisania/zgłoszenia głównego źródła ogrzewania na paliwo stałe gospodarstwa domowego do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy o wspieraniu termomodernizacji. Istotnym był sam fakt złożenia takowej deklaracji. Dopiero ustawodawca artykułem 50 ustawy z 15 września o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1967), dokonał obszernej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym (nowelizacja weszła w życie 20 września 2022 r.). Stosownie do jego treści, w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, wprowadzono datę do której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy o dodatek węglowy musi być wpisane/zgłoszone do CEEB, tj. dzień 11 sierpnia 2022 r. Odstępstwem od tej daty są jedynie główne źródła ogrzewania wpisane/zgłoszone po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy (art. 50 pkt 1 lit. a).
Kolegium podkreśliło, że decyzja wydana w sprawie ustalenia prawa do dodatku węglowego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że przyznanie tegoż świadczenia uzależnione jest ściśle od spełnienia wymogów przewidzianych przepisami prawa. W tym kontekście i w związku z przedstawionymi wcześniej prawnymi uwarunkowaniami przyznawania dodatku węglowego za niemający wpływu na wynik rozpatrywanej przez Kolegium sprawy uznano wniosek strony o przeprowadzenie kontroli budynku na okoliczność zainstalowanego w nim i funkcjonującego źródła ogrzewania. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostają przyczyny, dlaczego do 11 sierpnia 2022r. do CEEB nie została złożona deklaracja obejmująca wskazane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego źródło ciepła.
Na powyższą decyzję J.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Skarżący wskazał, że sprawa została nieprawidłowo rozpatrzona przez Kolegium, ponieważ organ ten nie uwzględnił deklaracji złożonej przez skarżącego w Urzędzie Miasta Łodzi 5 maja 2022 r. W deklaracji tej skarżący wskazał, iż źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Takie samo źródło ogrzewania wskazane zostało we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Do skargi skarżący dołączył między innymi kserokopię pierwszej strony złożonej w Urzędzie Miasta Łodzi 5 maja 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Argumentując swoje stanowisko Kolegium wyjaśniło, że podstawą wydania decyzji odmownej przez organ pierwszej instancji było ustalenie, że dla budynku stanowiącego miejsce zamieszkania gospodarstwa domowego skarżącego nie została złożona deklaracja. Na dowód tego do akt sprawy organ pierwszej instancji załączył wydruk z systemu umożliwiającego weryfikację wpisanych do niego deklaracji, z którego wynikało, że dla przedmiotowego budynku nie wpisano żadnej deklaracji. Podkreślenia wymaga również, że w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji skarżący nie zasugerował nawet, że złożył deklarację, stwierdzając tylko, że kocioł na ekogroszek "był podany we wniosku" i wnosząc o przeprowadzenie kontroli budynku. W takiej sytuacji Kolegium ustalając stan faktyczny rozpatrywanej sprawy przyjęło, za organem pierwszej instancji, że deklaracja nie została złożona w ogóle.
Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na to, że wynikający z ustawy o dodatku węglowym mechanizm przyznawania tego świadczenia oparty został na założeniu braku decyzyjnego rozstrzygania o jego przyznania. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 16 tej ustawy przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku węglowego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku węglowego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają wydania decyzji. O przyznaniu dodatku wnioskodawca jest jedynie informowany przez organ pierwszej instancji. Konsekwencją wyłączenia możliwości wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania dodatku węglowego jest to, że organ odwoławczy - nawet w przypadku stwierdzenia, że spełnione zostały przesłanki do jego przyznania - nie może wydać decyzji merytorycznej rozstrzygającej tę sprawę co do istoty. Zdaniem kolegium, jedyną uprawnioną ścieżką działania jest zatem wydanie opartej na odpowiednio zastosowanym w tej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzji kasacyjnej.
Podkreślenie tej okoliczności ma znaczenie o tyle, że uwzględniając wynikające z art. 54 § 3 ustawy p.p.s.a. uwarunkowania autokontrolne organ odwoławczy nie mógłby w całości uwzględnić skargi z uwagi na wskazaną niedopuszczalność wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu dodatku węglowego. Uznanie zasadności argumentów zawartych w skardze mogłoby jedynie skłonić organ odwoławczy do wydania wspomnianej decyzji kasacyjnej, co zważywszy na niewiążący organu pierwszej instancji charakter wskazań, co do okoliczności sprawy, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy oraz wytycznych w zakresie wykładni przepisów prawa (art. 138 § 2a k.p.a.), nie gwarantowałoby stronie przyznania jej wnioskowanego dodatku, podważając możliwość uznania, że organ odwoławczy uwzględnił skargę w całości.
Dodatkowo, niezależnie od powyższego, w kontekście treści skargi wniesionej przez skarżącego oraz dołączonej kopii deklaracji, w ocenie Kolegium podniesione argumenty nie pozwalają na uwzględnienie skargi również z uwagi na to, że istotna dla sprawy okoliczność złożenia przez skarżącego deklaracji, z której wynika, że jego dom jest ogrzewany kotłem na ekogroszek znalazła wyraz w przedstawieniu kserokopii tylko pierwszej strony przedmiotowej deklaracji. Kolegium zauważa, że w postępowaniu autokontrolnym, o którym można mówić w kontekście treści art. 54 § 3 ustawy p.p.s.a. nie ma miejsca na prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego, co jest istotne o tyle, że dysponowanie tylko kopią pierwszej strony złożonej deklaracji nie pozwala na przyjęcie, że wskazane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego źródło ogrzewania zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków (w aktach sprawy winna znaleźć się kopia całego dokumentu), umożliwiając przyznanie przedmiotowego dodatku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 21 marca 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) [dalej: ustawa covidowa]. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu.
Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 17 lutego 2023 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia skarżącego o możliwościach technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 21 marca 2023 roku.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.
Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Po rozpoznaniu sprawy w przedstawionych na wstępie aspektach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi w sprawie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.) [dalej: ustawa o dodatku węglowym], a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Odmawiając przyznania dodatku węglowego organy argumentowały, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego bezspornie wynikało, iż deklarowane przez stronę we wniosku z 1 września 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego, źródło ogrzewania na paliwo stałe jego gospodarstwa domowego, tj. kocioł na paliwo stałe, nie zostało wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków do 11 sierpnia 2022 r. (włącznie). Zdaniem organów, dla budynku położonego w Ł., przy ul. [...] w ogóle nie dokonano przedmiotowego zgłoszenia/wpisania źródła ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków obejmując również okres po złożeniu przez stronę wniosku o przyznanie dodatku węglowego). W konkluzji organy stwierdziły, że wniosek strony o przeprowadzenie kontroli budynku na okoliczność zainstalowanego w nim i funkcjonującego źródła ogrzewania nie może mieć wpływu na wynik sprawy.
Zasadniczą zatem przesłanką odmowy przyznania dodatku węglowego w sprawie była okoliczność niewpisania (niezgłoszenia) źródła ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Co jednak istotne, zdaniem Sądu, wskazana okoliczność nie została jednoznacznie ustalona w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Niesłusznie uznały bowiem organy, że jeżeli wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego bez zbadania całokształtu okoliczności i dowodów w sprawie związanych z faktem istnienia źródła ogrzewania i - co szczególnie istotne - rzeczywistym jego zgłoszeniem do wskazanej ewidencji.
W praktyce organy przyjęły, że skarżący nie zgłosił w ogóle źródła ogrzewania do ewidencji i nie podjęły próby weryfikacji powyższego, mimo jasnego wniosku strony wnioskującej o dodatek o przeprowadzenie stosownej kontroli jego domostwa.
W ocenie Sądu, mając na uwadze, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń wskazał, że ogrzewa gospodarstwo domowe kotłem na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, poczynione przez organy ustalenia należy uznać za niewystarczające dla dokonania oceny wniosku skarżącego. Przede wszystkim wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącego a ustaleniami organu co do braku wpisu w centralnej ewidencji emisyjności budynków zaistniały bowiem istotne wątpliwości co do faktycznego istnienia źródła ciepła, jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącego, szczególnie, że – jak wskazano już wyżej - wprost wnosił on o dokonanie kontroli jego budynku.
Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Co prawda skarżący nie przekazał bezpośrednio do organów kserokopii dokumentu w postaci "Deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw", z której wynika, że w dacie 5 maja 2022 r. zgłosił w Urzędzie Miasta Łodzi źródło ogrzewania w postaci kotła na paliwo stałe. Nie mniej jednak faktycznie deklaracja taka została przez skarżącego, co istotne jeszcze przed 11 sierpnia 2022 r., złożona. Powyższy dokument, w postaci kserokopii, potwierdzający fakt wpisania źródła ogrzewania do ewidencji, skarżący załączył dopiero wraz ze skargą do Sądu. Niemniej jednak w deklaracja taka istniała w dacie wydawania zaskarżonych rozstrzygnięć, a jedynie organy do niej nie dotarły.
W ocenie Sądu powyższe jednoznacznie ilustruje, że dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym osobom, które faktycznie ogrzewają swoje gospodarstwo domowe węglem. Organ zajął bowiem stanowisko, że ustalenie braku wpisu do ewidencji stanowi jedyny wyznacznik dla weryfikacji źródła ogrzewania danego gospodarstwa domowego bez podjęcia jakichkolwiek innych działań zmierzających do weryfikacji powyższych ustaleń. W szczególności jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie gospodarstwo domowe wnioskodawcy było faktycznie ogrzewane jednym ze wskazanych źródeł ogrzewania, a potwierdzał to sam wnioskujący pod groźbą sankcji karnych.
W przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 z późn. zm.) [dalej: ustawa zmieniająca] doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, to jest do dodania po art. 2 ustępie 15 ustawy o dodatku węglowym do treści tej ustawy ustępów 15a-15e.
Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022 r. Jednocześnie na mocy przepisu o charakterze przejściowym (art. 52 ustawy zmieniającej) jednoznacznie doprecyzowano, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą.
Mając na uwadze powyższą nowelizację, stwierdzić więc trzeba, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego o przyznanie dodatku węglowego, złożonym 1 września 2022 r. było już wszczęte, lecz jeszcze nie zakończone w dniu 20 września 2022 r. Jednocześnie też organy rozpoznając ten wniosek po wskazanej dacie (20 września 2022 r.) miały obowiązek respektować treść art. 2 ust. 15a-15e ustawy o dodatku węglowym. W szczególności organ II instancji, rozpoznający sprawę po odwołaniu od nowa i wydający decyzje w dacie 27 października 2022 r.
Zgodnie z art. 15a ustawy o dodatku węglowym dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 i 1265),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1, 202 i 1692),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191).
Już z treści wskazanego przepisu wynika więc, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym może być bowiem ustalony w oparciu także o inne dostępne organowi dane, które zostały przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a powoływanej ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty.
Tym samym brak ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w zakresie używanego w gospodarstwie domowym skarżącego rodzaju paliwa jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkom. Wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji nie zostało bowiem poprzedzone pełną, wiarygodną analizą stanu faktycznego sprawy. W praktyce organy nie wykorzystały wszystkich możliwości do dotarcia i ustalania rzeczywistego stanu faktycznego co do istnienia i zgłoszenia do ewidencji emisyjności wykorzystywanego przez skarżącego źródła ogrzewania.
Dostrzec też należy, że z akt administracyjnych nie wynika, aby organy poinformowały wcześniej stronę stosownie do obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. o możliwości wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony poprzez wskazanie przesłanek zależnych od strony, które w ocenie organu na dzień wysłania informacji nie zostały spełnione lub wykazane.
Kolejne wprowadzone nowelizacją przepisy to jest art. 15b-15e ustawy o dodatku węglowym, w ocenie Sądu, potwierdzają, że stanowisko organu zasadzające się na tym, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Zgodnie bowiem z art. 15b ustawy o dodatku węglowym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 15d), gdzie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 15e).
W świetle powołanych przepisów art. 7 i art. 77 § k.p.a. oraz przepisów art. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym Sąd uznaje za nieuzasadnione przyjęcie, że brak jest podstaw dla organów do badania ewentualnych rozbieżności między wpisami w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków a stanem rzeczywistym. Przeciwnie, ustalenie powyższego stanowiło obowiązek organu. Jego naruszenie w przedmiotowej sprawie jest zaś tym bardziej oczywiste, że organ w istocie nie zakwestionował, ani tego, że gospodarstwo domowe skarżącego może być - jak wskazał we wniosku - ogrzewane węglem, ani też, że w praktyce doszło do niewyjaśnionego niewpisania w ewidencji źródła ogrzewania zgłoszonego przez skarżącego, czego organ w żaden sposób nie weryfikował, mimo jasnych deklaracji, składanych przez skarżącego pod groźbą odpowiedzialności karnej, że faktycznie ogrzewa gospodarstwo domowe węglem.
Zdaniem Sądu sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku węglowego już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wprost, świadomy odpowiedzialności karnej, wskazuje w nim konkretne źródło ogrzewania, a w ewidencji brak jest właściwego wpisu powinna być uznana przez organ przynajmniej za uzasadnioną wątpliwość i podstawę do dalszych wyjaśnień w sprawie przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a., przy uwzględnieniu że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów ustawy o dodatku węglowym, w której m.in. poprzez regulację zawartą w art. 15a i 15e podkreślono konieczność ich wyjaśnienia.
Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, do której w istocie prowadzi dokonana przez ograny interpretacja art. 2 ust. 1 w zw. z art. 15 ustawy o dodatku węglowym, przy pominięciu art. 15a – 15e tej ustawy, że nawet jeśli mieszkanie jest ogrzewane kotłem na paliwo stałe, kominkiem, kozą, ogrzewaczem powietrza, trzonem kuchennym, piecokuchnią, kuchnią węglową lub piecem kaflowym na paliwo stałe zasilane paliwami stałymi, to wnioskodawca nie może otrzymać dodatku węglowego, z uwagi na błąd w zapisach centralnej ewidencji emisyjności co do podania w zgłoszeniu odpowiadającego temu stanowi faktycznemu źródła ogrzewania.
Z powyższych względów z uwagi na nieprawidłowe zastosowanie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 15 ustawy o dodatku węglowym oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi.
Wskazania co dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego, powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1, art. 15, art. 15a-15e ustawy o dodatku węglowym oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, gdzie zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie głównego źródła ogrzewania gospodarstwa ta domowego wnioskodawcy na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego.
k.ż.