Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, decyzją z 27 października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Kamieńska z 5 kwietnia 2022 r., którą odmówiono nakazania K. i M. K., właścicielom działki nr [...], obręb O., gmina K., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W uzasadnieniu Kolegium przypomniało, że ww. decyzją z 5 kwietnia 2022 r., podjętą na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm. – p.w.) Burmistrz Kamieńska, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie zakłócenia stosunków wodnych, odmówił nakazania właścicielom działki [...]przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Postepowanie zakończone ową decyzją zainicjowane zostało pismem S.N., dotyczącym naruszenia stosunków wodnych na działce [...], w wyniku podniesienia terenu posesji nasypem ziemi, następnie utwardzeniem, celem położenia kostki brukowej, przez K. i M.K., S.N. poinformowała, że izolacje fundamentu ściany szczytowej jej domu, ulokowanego w granicy działki, znajdują się poniżej poziomu, w wyniku czego ściana ulega zawilgoceniu, a w okresie zimowym przemarza. Na przedmiotowej ścianie odlatuje tynk i widoczne są popękania. Różnica poziomu wynosi ok. 45 - 50 cm. Do pisma załączono kopię ostatecznej decyzji o pozwoleniu na nadbudowę, rozbudowę i przebudowę budynku mieszkalnego, zmianę sposobu użytkowania budynku gospodarczego na kotłownię oraz częściową rozbiórkę budynku gospodarczego w miejscowości O. 82, projekt zagospodarowania terenu, mapki geodezyjne oraz zdjęcia obrazujące stan ściany od strony sąsiada.
Na podstawie oględzin nieruchomości przeprowadzonych w 7 listopada 2019r. i 15 grudnia 2021 r., oraz opinii biegłego hydrologa D.S., ekspertyzy hydrologicznej sporządzonej przez biegłego sądowego R.K., opinii biegłego P.Z. i opinii biegłego w dziedzinie hydrologii, stosunków wodnych lub melioracji wodnych W.D. organ pierwszej instancji ustalił, że:
- - właścicielami działki [...] są K.i M. K.;
- - właścicielem działki [...] jest S.N.,
- - działka [...] ma kształt prostokąta o średnich wymiarach 10,0 m x 74,0 m (działka od strony wschodniej, [...] ma wymiar ok. 74,25 m, a od strony zachodniej działka [...] ma wymiar ok. 73,60 m, od strony północnej działka [...] to droga gminnej o wymiarze ok. 10,30 m, a od strony południowej działka [...]o wymiarze ok. 9,80 m). Działka ma aktualnie główny spadek naturalny z kierunku północnego na południowy, a średnia różnica wysokości wynosi 1,82 m (uwzględniając rzędne od środka pasa drogowego, rzędna 214,61 m n.p.m., to różnica wynosi ok. 1,90 m). Rzędna terenu w najwyższym punkcie działki od strony północnej wynosi 214,53 m n.p.m., a rzędna w najniższym punkcie działki od strony południowej wynosi 212,71 m n.p.m. Spadek ma charakter ciągły i jednolity i wynosi 2,36%, posiada również nieznaczny spadek z kierunku zachodniego w kierunku wschodnim (zgodnie z aktualnymi pomiarami geodezyjnymi pokazanymi na opracowanej aktualizacji mapy sytuacyjno-wysokościowej załączonej do ekspertyzy W.D.). Spadek ten w części środkowej działki i południowej wynosi od 1 do 3 cm na średniej szerokości działki 10 m co daje spadek 0,2%, jest to spadek nieznaczny. W części północnej działki od drogi gminnej do początku budynku mieszkalnego na działce [...]spadek poprzeczny wynosi od 1 do 6 cm z kierunku zachodniego na wschodni co stanowi średnio 1,00% (szerokość wjazdu przyjęto 3,5 m). Na odcinku pomiędzy początkiem budynku mieszkalnego, a krawężnikiem (ułożonym na końcu wykonanego wjazdu) spadek poprzeczny jest zerowy lub niewielki z kierunku zachodniego w przedziale średnio 0-6 cm, co daje spadek średnio 0,75% (szerokość wjazdu 4,5 m). Aktualny spadek terenu wskazuje jako kierunek główny z kierunku północnego na południowy i nieznaczny z kierunku zachodniego w kierunku wschodnim. Działka [...]jest wyżej położona niż [...] co wynika z naturalnego ukształtowania terenu, działka [...] ma kształt prostokąta ułożonego południkowo o średnich wymiarach 11,4 m x 235,0 m (działka od strony wschodniej graniczy z działkami [...] na długości ok. 67,0 m i [...]na długości ok. 168 m, a od strony zachodniej graniczy z działką [...]na długości ok. 74,25 m i [...]na długości ok. 160,0 m.
- - działka [...] od strony północnej działki [...] - drogi gminnej ma wymiar ok. 11,40 m, a od strony południowej działki [...] ma wymiar ok. 11,00 m). Działka ma aktualnie spadek naturalny z kierunku północnego na południowy, a średnia różnica wysokości wynosi (w obszarze zabudowanym zaznaczonym na mapie jako [...]) 1,83 m (uwzględniając rzędne od środka pasa drogowego to różnica wynosi ok. 1,95 m). Rzędna w najwyższym punkcie działki od strony północnej wynosi 214,51 m n.p.m., a rzędna w najniższym punkcie działki od strony południowej 212,68 m n.p.m. Spadek ma charakter ciągły i jednostajny i wynosi 2,58%. Działka posiada również nieznaczny spadek poprzeczny z kierunku zachodniego w kierunku wschodnim (zgodnie z aktualnymi pomiarami geodezyjnymi pokazanymi na opracowanej mapie sytuacyjno-wysokościowej). Spadek ten w części północnej wynosi 1 do 14 cm, co daje spadek rzędu 0,61%, w części środkowej wynosi średnio 17 cm co daje spadek 1,50% a w części południowej wynosi ca 1 cm co daje spadek 0,07%, jest to spadek nieznaczny. W związku z powyższym stwierdzono, że spadek zasadniczy działki następuje w kierunku naturalnym to znaczy z północy na południe oraz występuje nieznaczny spadek poprzeczny z kierunku zachodniego na wschodni. Północna część działki [...] zagospodarowana jest zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi. Na działce aktualnie prowadzona jest przebudowa budynku mieszkalnego. Przebudowywany budynek mieszkalny posadowiony jest bezpośrednio w granicy z działką [...]. Ściana szczytowa, zachodnia od strony działki [...]jest częściowo zawilgocona i spękana. Widoczne są odparzenia tynku mineralnowapiennego. Ściana jest wilgotna na całej długości. Zabudowania mieszkalne i gospodarcze na działce [...] posiadają szczelny układ spływu wód opadowych z powierzchni dachów. Wody opadowe z dachów zbierane są przez system rynien oraz rur i odprowadzane są do studni chłonnej zlokalizowanej poniżej zabudowań mieszkalnych. Od 2012 r. na działce [...] prowadzona jest przebudowa budynku mieszkalnego;
- - na działce [...]wzdłuż granicy z działką [...] wykonany jest dojazd do dalszej części nieruchomości. Zaczyna się on od bramy wjazdowej na posesję i kończy poprzecznym krawężnikiem wykonanym poniżej budynku mieszkalnego i ma długość 33,0 mb. Ekspertyzy geologiczne wykazały, że został on wykonany z następujących warstw: żwir drobny o grubości 8 cm, kruszywo średnie kolejowe (kamień naturalny) + piaski humusowe + drobny gruz ceglany grubość warstwy w przedziale 10-15 cm + piasek drobny z humusem 15 cm. Średnia grubość wykonanej warstwy utwardzonego wjazdu wynosi 38-40 cm. Wykonane warstwy zostały zagęszczone zagęszczarką. Wodoprzepuszczalność tak wykonanego wjazdu jest bardzo niewielka <2m/dobę nie do odczytania z Tablic Beyera z normy BN-76/8950-03, czyli o właściwościach tożsamych z gruntami pierwotnymi, które zostały usunięte (zgodnie z wykonanymi przekrojami geologicznymi i analizą wyników badań laboratoryjnych).
Wyniki badań gruntu pobranego do analizy nie wykazały obecności materiałów asfaltowych, destruktu itp. Użyty materiał nie ma wpływu na zmianę stosunków wodnych na gruncie oraz nie powoduje zmiany i natężenia spływu wód. Użyty materiał i materiał rodzimy istniejący (zgodnie z opisem w ekspertyzie W.D.) mają współczynnik wodoprzepuszczalności <2m/dobę, czyli grunt słabo przepuszczalny;
- - zgodnie z przyjętym sposobem określenia stanu pierwotnego (przed utwardzeniem terenu), opisanym przez W.D., poziom istniejący terenu działce [...]przed utwardzeniem wjazdu był taki sam, jak rzędne terenu po utwardzeniu terenu wjazdu. Rzędne wysokościowe zostały pokazane na opracowanej aktualizacji mapy zasadniczej wraz ze szkicem polowym. Nie nastąpiła zmiana kierunku odpływu wód opadowych. Na terenie działki [...]nie występują szkody wywołane przez zalewanie (spływ) wodami opadowymi;
- - w bezpośrednim sąsiedztwie ściany na działce [...]nasadzona jest roślinność (byliny), a cały pas jest zabezpieczony umocnieniem z płyt krawężnikowych o wymiarach 100 x 30 x 8 cm. Wierzchnia część gruntu pokryta jest kamieniami. Spadek rabaty jest zgodny z głównym spadkiem terenu z północnego w kierunku południowym. Na działce [...]zlokalizowane są zabudowania gospodarcze i mieszkalne. Budynek mieszkalny, który zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie zawilgoconej ściany (oddziela je droga dojazdowa oraz szpaler roślinności) nie posiada szczelnego odprowadzania wód opadowych i roztopowych z dachu budynku. Na dzień oględzin dokonanych przez biegłego hydrologa - D.S. wody opadowe i roztopowe z powierzchni szczelnych dachów odprowadzane były na dach ganku od strony działki [...] i następnie odprowadzane wprost na drogę dojazdową. Ekspertyza wykonana przez biegłego sądowego R.K. wskazuje, iż dokonano zmiany odprowadzenia wód opadowych z ganku na rabatę gruntową w kierunku południowym, na co wskazuje również załączona dokumentacja fotograficzna. Wykonany sposób zagospodarowania wody opadowej i roztopowej na działce [...]nie powoduje żadnego spływu wody na działkę [...] i nie powoduje pogorszenia stosunków wodnych na tej działce. Również ekspertyza W.D. wykazała, że wody opadowe z powierzchni utwardzonej dachu istniejącego budynku mieszkalnego są aktualnie odprowadzane poprzez system orynnowania na własny teren. Część wód opadowych z dachu jest zbierana systemem rynnowym i odprowadzana na dach ganku od strony działki [...], gdzie rurą spustową jest sprowadzana i rozprowadzana powierzchniowo po działce. Druga część wód z budynku mieszkalnego jest zbierana systemem rynnowym i odprowadzana na dach zabudowy tarasu, gdzie systemem rynnowym jest odprowadzana powierzchniowo na działkę;
- - aby stwierdzić zmianę stanu wody na gruncie w ostatniej z ekspertyz W.D. przeanalizował spływ wód opadowych pierwotnych przed wykonaniem robót ziemnych na wjeździe oraz po wykonaniu robót. Pierwotnie wody opadowe spływały z kierunku północnego na południowy zgodnie z naturalnie ukształtowanym terenem. Wody te pochodziły z terenu drogi gminnej, jako terenu położonego wyżej ze spadkiem w kierunku działki [...]. Ponieważ droga gminna nie posiadała i nie posiada nadal wykonanej kanalizacji deszczowej, która zbierałaby wody opadowe i roztopowe oraz krawężników, które odpowiednio kształtowałyby spływ wód, wody te spływały całą szerokością wjazdu na działkę [...]. Ponieważ główny spadek działki [...] był z kierunku północnego na południowy wody te spływały równomiernie ze względu na znikome spadki poprzeczne głównie intensywnie w kierunku południkowym, a więc wzdłuż istniejącego budynku mieszkalnego. Spływ wód następował szczególnie w miejscach nieco zaniżonych ze względu na ruch kołowy na działce (ślady wjazdu samochodów osobowych) po ubitej nawierzchni gruntowej. Z wykonanej analizy próbek gruntu wynika, że grunty budujące nawierzchnię wjazdu istniejącego przed wykonaniem robót ziemnych posiadały bardzo małe właściwości filtracyjne poniżej <2,0 m/dobę, nie do odczytania z tablic Beyera z normy BN-76/8950-03. Powodowało to, że woda opadowa przeważnie nie wsiąkała w grunt lecz spływała zgodnie z istniejącym spadkiem terenu w kierunku południowym. Niewielka ilość (zgodnie z wynikami badań niemożliwa obecnie do określenia ze względu na niewielką wodoprzepuszczalność <2m/dobę) wód wsiąkała w grunt, część wyparowywała, a zdecydowana większość spływała w stronę podwórka (południową);
- - zgromadzone na potrzeby postępowania administracyjnego mapy (sporządzona przez geodetę mapa sytuacyjno-wysokościowa przedstawiająca stan obecny oraz mapa sytuacyjnowysokościowa znajdująca się w dokumentacji projektowej dotyczącej budowy sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przyłączeniami w miejscowości O. z 2003 r., ilustrująca stan przed zmianą zagospodarowania działki [...]) wykazują, że punkty wysokościowe na przedmiotowych działkach nie zmieniły się. Układ wysokości na mapie aktualnej wskazuje, że został zachowany kierunek spadku terenu, różnica poziomów nie została zwiększona. Punkty wysokościowe na działkach [...]oraz [...] nie zmieniły się. Na mapie z 2003 r. teren w górnej części działki [...]był położony nieznacznie wyżej niż obecnie;
- - przeprowadzona przez biegłego sądowego R.K. wstępna ocena stanu technicznego ściany szczytowej o długości 18,0 m i średniej wysokości od 3,0 do 8,5 m, na której widoczne są szkody wskazuje, iż ściana ta została wykonana z różnorodnych materiałów (cegła pełna ceramiczna, kamień), tynk jest cementowo wapienny grubości 1 - 1,5 cm. Ściana szczytowa jest aktualnie wykonana dla budynku mieszkalnego i kotłowni (wcześniej były to trzy budynki gospodarcze ze ścianami z kamienia). Przeprowadzone badanie jakości tynku metodą organoleptyczną, wskazuje na jego ubytki i utratę przyczepności do cegły i kamienia. Dla tak wykonanej ściany z różnorodnych materiałów występują zmienne naprężenia wynikające ze zmiennych temperatur otoczenia. Stąd rozwarstwienia muru i spękania tynku. Również wykonanie tynku zewnętrznego z zaprawy cementowo wapiennej nie gwarantuje dobrej wytrzymałości i przyczepności do złej jakości muru. Wykonane przez biegłego odkrywki nie wykazały istnienia izolacji poziomej, a wykonany tynk ściany szczytowej w dolnej części jest powyżej lub równy z poziomem terenu. Ściana szczytowa jest posadowiona na fundamencie z kamienia na głębokości od 37 do 49 cm p.p.t. i jest poniżej II strefy przemarzania, która wynosi 1,0 m dla tego obszaru. Poniżej istniejącego fundamentu występują grunty mineralno-organiczne, więc fundament nie jest posadowiony na warstwie gruntu o wytrzymałości odpowiadającej aktualnemu obciążeniu istniejących fundamentów.
W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ pierwszej instancji oparł swoje stanowisko na ostatniej z ekspertyz, wykonanej przez W.D., uznając, że wykonana ona została prawidłowo i rzetelnie. W ocenie organu biegły rzeczowo i szczegółowo, w oparciu o wykonane w terenie odkrywki i pomiary potwierdził, iż na działce [...]nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działki [...]. Przesądzające w sprawie znaczenie ma mapa sytuacyjno-wysokościowa z 2003 r., która potwierdza, iż nie doszło do zmian wysokościowych na gruncie działki [...]w związku z wykonaniem utwardzenia działki. Powyższym okolicznościom również nie zaprzeczył biegły D.S. wydający opinię w niniejszej sprawie, który w żaden sposób nie zakwestionował stanowiska przedstawionego w ekspertyzie R.K. Organ po dokonaniu oceny wszystkich ekspertyz zgromadzonych w aktach sprawy uznał, iż ekspertyza W.D. zasługuje na szczególną uwagę ponieważ zarówno podstawy opinii, sposób motywowania wyrażonego w niej stanowiska, poparty pomiarami i dokumentacją fotograficzną, pozwalają na dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego.
Organ uznał również, iż przedmiotowa ekspertyza stanowi kompleksową analizę stanu stosunków wodnych na spornej działce, z uwzględnieniem wszystkich czynników wpływających na powstanie szkód dla nieruchomości oznaczonej nr [...]. Zarówno W.D., jak i R.K., dokonali odkrywki gruntu, czego nie zrobił D.S.. Dodatkowo ekspertyza W.D. poparta jest również ekspertyzą geologiczną sporządzoną dla potrzeb określenia warunków gruntowo-wodnych na działkach [...]i [...], z której wynika, że podczas badań gruntu przeprowadzonych w grudniu 2021 r. nie stwierdzono występowania wód gruntowych do granicy rozpoznania podłoża gruntowego (1,5 - 2,0 m p.p.t.). Potwierdzony został również fakt, że spływ wód powierzchniowych odbywa się z północy na południe w kierunku lokalnej bazy drenażowej, którą jest rzeka Kamionka. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż nie doszło na działce [...]do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działki [...].
Dokumenty zebrane w sprawie w postaci map pozwalają stwierdzić, iż punkty wysokościowe na przedmiotowych działkach nie zmieniły się, jak również został zachowany kierunek spadku terenu, różnica poziomów nie została zwiększona. Wykonane pomiary geodezyjne nie potwierdziły zarzutu podniesienia poziomu działki [...], a zły stan ściany budynku mieszkalnego na działce nr [...] może być spowodowany brakiem istnienia izolacji pionowej i poziomej istniejących fundamentów posadowionych na głębokości od 37-49 cm oraz złej jakości zewnętrznego tynku cementowo-wapiennego grubości 1 do 1,5 cm. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, iż zły stan ściany budynku na działce [...] jest wynikiem zmiany stosunków wodnych na gruncie. Dokonane przez właściciela działki [...]zmiany na gruncie w zakresie utwardzenia części nieruchomości nie wpłynęły na panujące stosunki wodne, tym samym zaistniała zmiana nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z powstałą na działce [...] szkodą.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła S.N. zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 12 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 89 i art. 107 § 3 k.p.a.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że organ oparł swoje stanowisko przede wszystkim na ekspertyzie biegłego, powołanego z wolnej ręki W.D., która jest wewnętrznie sprzeczna. Organ nie odniósł się do pisma skarżącej z 21 lutego 2022 r., w którym przedstawiła niewyjaśnione jeszcze sprzeczności i stanowisko w sprawie, nie przeanalizował także całości materiału fotograficznego, zgromadzonego w tym postępowaniu, zwłaszcza załączonej przez skarżącą dokumentacji filmowej, rażąco zaniechał starannego wyjaśnienia funkcji krawężnika asfaltowego, którym zakończono utwardzenie działki sąsiedniej, blokującego odpływ wody w naturalnym kierunku południowym, na teren zieleni, zaniechał starannego wyjaśnienia spadków na spornych działkach. Na podstawie subiektywnej oceny wybranych zdjęć stwierdził, że obecna różnica terenu sąsiedniego wynika z naturalnego ukształtowania, nie określając przy tym jej wielkości.
Nie wyjaśnił także, na czym polega przesądzające znaczenie mapy sytuacyjno-wysokościowej z 2003 r., gdzie zaznaczone są jedynie dwie rzędne na działce [...]i to tylko w okolicy piwnicy. Nie uwzględnił rzędnych z mapy, na której wskazano stan z 2012 r., a także nie określił przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, pominął kwestię wyjaśnienia przez ekspertów, powołanych w tym postępowaniu, czy rodzaj i sposób wykonania ostatniej renowacji drogi gminnej [...] obręb O., który mógł mieć wpływ na stosunki wodne na działkach [...]i [...].
Przy piśmie z 24 lipca 2022 r. S.N. przekazała do Kolegium "Uwagi w zakresie hydrogeologii do sprawy nr IOŚ.6331.7.2019.LK, prowadzonej przez Burmistrza Kamieńska", sporządzone przez geologa J.M..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji przypomniało, że Kolegium trzykrotnie uchylając decyzję organu pierwszej instancji, wskazywało na konieczność odniesienia się przez ten organ do kwestii zachowania terminu, o którym mowa w art. 234 ust. 5 p.w. Z obecnie wydanej decyzji również nie wynika wprost, którą datę organ uznał za początek 5 letniego terminu do wszczęcia postępowania. W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie nie upłynął 5 letni termin od dnia, w którym S.N. dowiedziała się o szkodliwym oddziaływaniu na jej grunt. S.N. upatruje szkodliwego działania na jej budynek mieszkalny usytuowany w granicy działek [...]i [...], w podniesieniu i utwardzeniu terenu na działce [...]. Jak wynika z protokołu z 7 listopada 2019 r. szkody na ścianie budynku pojawiły się około 2014 - 2015 r., natomiast z wnioskiem o wszczęcie postępowania S.N. wystąpiła w 2019 r. Ponadto z akt sprawy wynika, że roboty związane z utwardzeniem części działki [...]zostały wykonane w 2017 r. W tej sytuacji organ uznał, że został zachowany 5 letni termin do wszczęcia postępowania.
W ocenie Kolegium należy zgodzić się z organem pierwszej instancji, że przesądzające znaczenie dla niniejszego postępowania ma opinia biegłego W.D. sporządzona w styczniu 2022 r. Opinia wykazała, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, tj. działce [...]ze szkodą dla działki sąsiedniej [...]. Biegły ustalił stan pierwotny gruntów oraz stan obecny. Przy ustalaniu stanu pierwotnego biegły za dowody uznał:
- 1) plan zagospodarowania terenu związany z budową kanalizacji sanitarnej z września 2003 r., gdzie na działce [...]zostały określone dwie rzędne terenu. Jedna na wysokości kotłowni od jej północnej strony i wynosząca 214,4 m n.p.m. i druga na drodze wjazdowej na posesję pomiędzy istniejącą kotłownią na działce [...]a budynkiem gospodarczym na działce [...] (obecnie przebudowywanym na budynek mieszkalny) o rzędnej terenu 214,3 m n.p.m. (rzędne zostały oznaczone kolorem zielonym na Projekcie zagospodarowania stanowiącym załącznik do ekspertyzy (nr 5);
- 2) archiwalne dokumenty fotograficzne (zdjęcia) znajdujące się w aktach sprawy zał. nr 10-14 do ekspertyzy;
- 3) fakt wykonania robót tynkarskich na ścianie szczytowej istniejącego budynku mieszkalnego (w trakcie budowy) znajdującego się na działce [...] w granicy z działką [...]w roku 2013 czyli jeszcze przed wykonaniem utwardzenia wjazdu.
Zdaniem biegłego z analizy rzędnych wysokościowych wskazanych na Planie zagospodarowania terenu związanego z budową kanalizacji sanitarnej z września 2003 r. i rzędnych terenu aktualnych pochodzących z aktualizacji mapy sytuacyjno-wysokościowej opracowanej w grudniu 2021 r. przez geodetę uprawnionego na potrzeby sporządzanej ekspertyzy (zał. nr 2 do ekspertyzy), w tych samych miejscach wynika, że obecny teren nie został podniesiony tak jak twierdzi S.N.. Istniejąca rzędna pierwotna przy kotłowni od strony północnej wynosiła 214,4 m n.p.m., a obecna wynosi 214,43 m n.p.m., na drodze wjazdowej istniejąca rzędna pierwotna wynosiła 214,3 m n.p.m., a obecna wynosi 214,27 m n.p.m. Różnice wysokości na poziomie 3 cm wynikają z zaokrągleń dokładności pomiaru wykonanego na mapie z Projektu zagospodarowania terenu z 2003 r. Biegły uznał tak wykonaną analizę wysokości terenu za miarodajną jeżeli chodzi o ustalenie faktu czy grunt został podniesiony, czy nie, w szczególności gdy strona skarżąca mówi o podniesieniu rzędu 40-50 cm.
Ponadto, zdaniem biegłego, z załączonych fotografii archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy (zał. nr 10-14 do ekspertyzy) wynika jednoznacznie, że tynk ściany szczytowej budynku mieszkalnego wykonany w 2013 roku na działce [...] był wykonany do poziomu terenu gruntu na działce [...]. Aktualnie, w dniu oględzin, podczas wykonywania otworów kontrolnych przy ścianie budynku od strony działki [...](zał. nr 18 i 19 do ekspertyzy) widać, że tynk również jest do poziomu terenu. Zatem, zdaniem biegłego, rzędne terenu nie uległy zmianie, a grunt nie został podniesiony tym bardziej, że skarżąca twierdzi, że było to ok. 40-50 cm. Gdyby tak było, to tynk powinien być w ziemi o taką wysokość, ok. 40-50 cm, a nie jest. Jest równy z terenem. Zdaniem biegłego nie ma innego sposobu ustalenia terenu pierwotnego. Załączona mapa Projektu zagospodarowania terenu z projektu budowy kanalizacji, wykonane fotografie oraz opis wykonanego tynku stanowią jedyne dowody, na podstawie których można ocenić stan pierwotny terenu działki [...]na spornym odcinku wykonanego wjazdu.
Biegły ustalił również, że pierwotnie cały teren wjazdu był terenem gruntowym istniejącym, który został ujeżdżony (zagęszczony naturalnie) i porośnięty roślinnością trawiastą. Ponadto według biegłego, z analizy załączonych zdjęć archiwalnych i bieżącej dokumentacji fotograficznej wykonanej w dniu oględzin (zał. nr 13 i 17 do ekspertyzy) wynika również, że ława betonowa wykonana jako element konstrukcyjny bramy wjazdowej na terenie działki [...](jej wysokościowe położenie) nie uległa zmianie, czyli teren przed i po wykonaniu robót ziemnych nie uległ zmianie.
Również krawężnik betonowy wykonany na końcowym odcinku wjazdu jest równy z istniejącym naturalnym terenem, który nie był kwestionowany przez strony postępowania. Zatem biegły przyjął, że teren istniejący pierwotny, wjazdu, jego wysokościowe ukształtowanie nie uległo zmianie w stosunku do stanu pierwotnego. konsekwentnie stwierdził też, że rzędne ukształtowania terenu wjazdu nie uległy zmianie, jednocześnie przyjął aktualnie pomierzone rzędne terenu wjazdu jako rzędne terenu przed wykonaniem utwardzenia. Biegły stwierdził też, że chodnik od bramy wjazdowej do ganku budynku mieszkalnego na działce [...]o szerokości 1,3 m, obecnie jest utwardzony kostką betonową (zał. nr 17 do ekspertyzy). Z analizy załączonej do akt sprawy dokumentacji fotograficznej wynika, że aktualnie jest on podniesiony o ok 6 cm, co wynika z tego, iż kostka została ułożona do wysokości futryny okienka znajdującego się w kotłowni od strony chodnika (o wysokość kostki).
Pierwotnie z załączonej do akt sprawy dokumentacji wynika, że poziom terenu był równy z parapetem okienka, a nie jego futryną od strony chodnika. Pozostała część działki [...]nie wykazuje zmian terenu, które byłyby kwestionowane przez skarżącą, co zostało uznane przez biegłego, jako stan istniejący pierwotny.
W ocenie Kolegium należy zgodzić się z biegłym W.D., że dla ustalenia pierwotnego stanu terenu działki zasadniczym dowodem jest mapa Planu zagospodarowania terenu sporządzona dla Projektu budowlanego budowy sieci kanalizacji sanitarnej wraz z przyłączami w miejscowości O. gm. K. z września 2003 r. Jako na jedynej z map załączonych do akt sprawy, przedstawia ona dwa punkty z rzędnymi terenu, usytuowane na działce [...], a mianowicie jeden na wysokości kotłowni od jej północnej strony (rzędna 214,4 m n.p.m.), a drugi na drodze wjazdowej na posesję pomiędzy istniejącą kotłownią na działce [...]a budynkiem gospodarczym na działce [...] (obecnie przebudowywanym na budynek mieszkalny) o rzędnej terenu 214,3 m n.p.m. Takich punktów nie przedstawia mapa do celów projektowych z 2012 r., na którą powołuje się skarżąca. Analiza punktów wysokościowych na mapach wykazuje zgodność rzędnych przedstawionych na działce [...] (214,2 m n.p.m. - przy budynku mieszkalnym) i na działce [...] (213,98 m n.p.m. - przy osadniku kanalizacji lokalnej, oraz 213,7 m n.p.m. – poniżej budynku mieszkalnego).
Zatem, w ocenie Kolegium, trudno jest zakwestionować punkty wysokościowe na działce [...]wyszczególnione na mapie z 2003 r. Szczegółowo ukształtowanie wjazdu na działce [...]obrazuje "Aktualizacja mapy sytuacyjnowysokościowej w skali 1:500 w zakresie punktów wysokościowych", sporządzona 20 grudnia 2021 r. przez geodetę uprawnionego W.C.. Wynika z niej, że na wysokości kotłowni od strony północnej na działce [...]rzędna terenu wynosi obecnie 214,43 m n.p.m., a poprzednio wynosiła 214,4 m n.p.m., natomiast na drodze wjazdowej obecna rzędna terenu wynosi 214,27 m n.p.m., a poprzednio wynosiła 214,3 m n.p.m. Jak wyjaśnił biegły, różnice w wielkościach wynikają z zaokrągleń i dokładności pomiarów wykonanych w 2003 r. i obecnie.
Ponadto, zdaniem Kolegium należy zgodzić się z biegłym, że z załączonych fotografii archiwalnych znajdujących się w aktach sprawy (zał. nr 10 -14 do ekspertyzy) wynika jednoznacznie, że tynk ściany szczytowej budynku mieszkalnego usytuowanego na działce [...] wykonany w 2013 r. sięgał do poziomu terenu gruntu na działce [...]. Ze zdjęć wykonanych w dniu oględzin, tj. 15 grudnia 2021 r., podczas wykonywania otworów kontrolnych przy ścianie budynku od strony działki [...] (zał. nr 18 i 19 do ekspertyzy) widać, że tynk również jest do poziomu terenu.
Zatem grunt nie został podniesiony. Gdyby tak było, to tynk powinien być poniżej gruntu. Biegły odniósł się także do naturalnego kierunku spływu wód opadowych na działce [...]. Biegły ustalił, że pierwotnie wody opadowe spływały z kierunku północnego na południowy zgodnie z naturalnie ukształtowanym terenem. Wody te pochodziły z terenu drogi gminnej jako terenu położonego wyżej ze spadkiem w kierunku działki [...]. Ponieważ droga gminna nie posiadała i nie posiada nadal wykonanej kanalizacji deszczowej, która zbierałaby wody opadowe i roztopowe oraz krawężników, które odpowiednio kształtowałyby spływ wód, wody te spływały całą szerokością wjazdu na działkę [...]. Ponieważ główny spadek działki [...]był z kierunku północnego na południowy wody te spływały równomiernie ze względu na znikome spadki poprzeczne głównie intensywnie w kierunku południkowym a więc wzdłuż istniejącego budynku mieszkalnego.
Oprócz wódz drogi gminnej spływały również wody pochodzące z samej działki [...] zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu i z dachu budynku mieszkalnego na działce [...]. Według biegłego, aktualnie wody opadowe i roztopowe spływają z drogi gminnej, tak jak do tej pory na działkę [...]i spływają w kierunku południowym działki. Wody opadowe pochodzące z istniejącego budynku mieszkalnego na działce [...]są odprowadzane za pomocą rynien i rur spustowych na własną powierzchnię działki [...]i zgodnie z jej naturalnym ukształtowaniem spływają w stronę południową działki. Pomimo wykonania robót ziemnych polegających na utwardzeniu wjazdu na działkę [...]warstwami, opisanymi w ekspertyzie, bez zmiany rzędnych terenu pierwotnego, wody te spływają tak jak do tej pory (zgodnie ze stanem pierwotnym) z kierunku północnego w kierunku południowym. Wody te tak jak w stanie przed wykonaniem robót ziemnych polegających na utwardzeniu wjazdu spływają po terenie i w znikomym stopniu wsiąkają w grunt ze względu na bardzo niewielką wodoprzepuszczalność (poniżej) <2m/dobę.
Powoduje to, że po dużych opadach deszczu i ulewach woda strumieniem może spływać w stronę południową działki [...]nie wsiąkając w nią zgodnie ze spływem pierwotnym wyżej określonym (zał. nr 7 i 8 ekspertyzy). Zdaniem biegłego, zgodnie z naturalnym spadkiem poprzecznym w stronę budynku mieszkalnego na działce [...] przy dużych opadach deszczu spływ odbywa się przy wykonanym krawężniku przy rabacie, ale ze względu na bardzo małą wodoprzepuszczalność gruntu woda nie wsiąka, ale spływa po wierzchniej warstwie w stronę działki [...], po naturalnym kierunku spływu. Wykonane krawężniki, zdaniem biegłego, wręcz pomagają aby spływająca woda nie mogła się przedostać na stronę wykonanej rabaty (pozostawionego gruntu w stanie rodzimym) i dalej w stronę fundamentów istniejącego budynku mieszkalnego. Pomimo tego, że wykonany ciąg pieszy (chodnik) utwardzony kostką jest wyższy niż teren pierwotny i spadek chodnika jest na działkę [...]a spadek poprzeczny (niewielki) działki jest w stronę działki [...], to główny podłużny spadek działki, który jest znacząco większy od spadku poprzecznego, jest w stronę południową, to wody opadowe i roztopowe spływają (nie wsiąkają) w kierunku południowym na działce [...].
Końcowo biegły stwierdził, że spływ i natężenie spływu oraz kierunki spływu wód opadowych i roztopowych z terenu działki [...]nie uległy zmianie w stosunku do stanu pierwotnego.
Organ, dokonując oceny naturalnego spływu wód opadowych zgodził się z biegłym, że główny kierunek tego spływu odbywał się z północy na południe. Świadczą o tym rzędne z mapy Planu zagospodarowania terenu z 2003 r. oraz mapy do celów projektowych z 2012 r. W ocenie Kolegium, z powyższych map wynika również, że naturalny kierunek spływu wód opadowych następował również z kierunku zachodniego na wschód. Pomiędzy punktami zaznaczonymi na ww. mapach przy północnej ścianie budynku mieszkalnego na działce [...] o rzędnych 214,2 m n.p.m., a osadnikiem kanalizacji lokalnej o rzędnych 213,98 m n.p.m. na działce [...], odległymi od siebie o ok. 20 m (zgodnie ze skalą map), różnica wynosi 22 cm.
Biorąc pod uwagę punkt przy południowej ścianie budynku mieszkalnego na działce [...] i punkt przy południowej ścianie budynku mieszkalnego na działce [...], różnica ta wynosi 10 cm (213,8 m-213,7 m). Obecne kierunki spływu wód opadowych na działkach [...]i [...] obrazuje aktualizacja mapy sytuacyjno-wysokościowej w zakresie punktów wysokościowych sporządzona 20 grudnia 2021 r. przez geodetę uprawnionego W.C.. Wynika z niej, że kierunek spływu wód opadowych następuje z północy na południe i z zachodu na wschód. Biegły W.D. w swojej ekspertyzie przedstawił również:
- - analizę próbek gruntu budującego nawierzchnię wjazdu istniejącego przed wykonaniem robót ziemnych oraz utwardzonego wjazdu w 2017 r. Biegły stwierdził, że zarówno przed wykonaniem robót związanych z utwardzeniem wjazdu, jak i po jego utwardzeniu wodoprzepuszczalność gruntu była i jest bardzo niewielka <2m/dobę, nie do odczytania z tablic Beyera z normy BN76/8950-03. Do ekspertyzy biegły załączył Ekspertyzę geologiczną dla potrzeb określenia warunków gruntowo-błotnych na działkach [...]i [...], sporządzoną w styczniu 2022 r. przez "G." Usługi Geologiczne;
- - obliczenia ilości spływającej wody opadowej i roztopowej z powierzchni działki [...], w tym: wyliczenia maksymalnej ilości wód opadowych ze zlewni przypisanej do dachów budynków, wyliczenia maksymalnej ilości wód opadowych ze zlewni przypisanej do terenu utwardzonego kostką, wyliczenia maksymalnej ilości wód opadowych ze zlewni przypisanej do terenu utwardzonego wjazdu, wyliczenia maksymalnej ilości wód opadowych ze zlewni przypisanej do terenu drogi gminnej, z której wody mogą spływać na działkę [...], wyliczenia maksymalnej ilości wód opadowych ze zlewni przypisanej do terenu zielonego czynnego działki [...].
Według Kolegium należy zgodzić się z organem pierwszej instancji, iż ekspertyza biegłego W.D. zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno podstawy opinii, sposób motywowania wyrażonego w niej stanowiska, poparty pomiarami i dokumentacją fotograficzną, pozwalają na dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego. Zdaniem Kolegium, opinia biegłego w rozpatrywanej sprawie jest kompletna, spójna, rzetelna. Przedstawiono w niej stan istniejący, ustalenia i wnioski. Biegły przeprowadził oględziny na przedmiotowych nieruchomościach oraz wykonał dokumentację fotograficzną stanowiącą załącznik do opinii. Opinia biegłego jest jasna w zakresie poczynionych ustaleń co do stanu pierwotnego wód, ustalonego naturalnego kierunku spływu wód. Zawarte w opinii wnioski są klarowne, jednoznaczne, logiczne i wynikają z zebranego materiału dowodowego. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało zmiany stanu wody na działce [...]w rozumieniu art. 234 ust. 3 p.w.
W skardze S.N. zarzuciła naruszenie:
- - art. 29 ust. 1 i 3 p.w., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż na gruncie stanowiącym działkę [...]nie doszło do zmiany stanu wód, który ma potencjalnie szkodliwy wpływ na działki sąsiednie, w szczególności na działkę skarżącej;
- - błąd w ustaleniach faktycznych poprzez: brak wyjaśnienia w jaki sposób i o ile podniesiono działkę [...]oraz działkę będącą drogą gminą nr [...], i niewłaściwe przyjęcie, że pomimo jej utwardzenia do jej podniesienia względem działek sąsiednich nie doszło;
- - przyjęcie że pomimo faktycznego podwyższenia i utwardzenia terenu na działce [...]nie doszło do zmiany stanu wód pomimo wniosków ze wszystkich wydanych w sprawie opinii, że do podwyższenia i utwardzenia gruntu użyto materiałów słabo przepuszczalnych, a dodatkowo pominięcie zebranego w sprawie materiału fotograficznego i filmowego z którego jasno wynika, że woda opadowa nie może wsiąkać w grunt na działce [...]i pozostaje na jego powierzchni spływając w stronę granicy działki [...], pominięcie faktu wybudowania na działce [...]poprzecznego krawężnika, który utrudnia spływ wód z podjazdu na działce nr [...]dalej, kierunku południowym;
- - art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na niepełnej i wewnętrznie sprzecznej opinii biegłego do spraw projektowania i nadzoru w specjalności instalacyjnej i wodnomelioracyjnej, zamiast biegłego hydrologa lub z zakresu postępowania wodnoprawnego oraz bez przeprowadzenia jakichkolwiek badań czy obserwacji terenowych w tym badań stanu wód, przepuszczalności gruntu i nawierzchni;
- - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym wydanej w sprawie opinii, w której biegły stwierdza również fakt zalewania działki S.N. także z drogi gminnej które nie ma wykonanych jakichkolwiek urządzeń odwadniających; brak rozważenia możliwości zalewania działki [...] z działki [...] lub w wyniku zablokowania spływu wód przez drogę gminną;
- - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym faktyczne przytoczenie w treści decyzji wyłącznie cytatów z ostatniej opinii biegłego powołanego w sprawie przez organ pierwszej instancji bez odniesienia się do zarzutów odwołania i pism uzupełniających w szczególności umotywowanych zastrzeżeń do ww. opinii oraz do złożonej prywatnej opinii rzeczoznawcy tj. hydrogeologa, który poniósł istotne okoliczności związane z treścią opinii, a tym samym podważył jej wnioski;
- - art. 10 i 61 § 4 k.p.a. poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu poprzez brak przeprowadzenia w sprawie wnioskowanej rozprawy administracyjnej z udziałem stron i biegłego, całkowity brak odniesienia się do wniosków i zarzutów stawianych przez skarżącą w oparciu opinie prywatną rzeczoznawcy hydrogeologa;
- - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tym pominięcie kwestii sposobu orynnowania budynku mieszkalnego i gospodarczego na działce [...], i brak wyjaśnienia sposobu odprowadzania i zagospodarowania wód opadowych.
Mając na uwadze wskazane powyżej zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Z-cy Przewodniczącego Wydziału II z 3 marca 2023 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu.
Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19)
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 1 lutego 2023 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim, przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że uczestnik postępowania nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione drodze zarządzenia z 3 marca 2023 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.
Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W tak określonym zakresie kognicji sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów w stopniu powodującym ich uchylenie.
Zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm. - p.w.), właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
- 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
- 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (ust. 4). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).
Tytułem wstępu wyjaśnić wypada, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 p.w. zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Podkreślić przy tym należy, że sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze do tego, aby organ nałożył obowiązki wynikające z powołanego wyżej przepisu, bowiem potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej. Organ w takim postępowaniu nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 p.w. przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z 4 marca 2021 r., II SA/Kr 1219/20, – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą na gruncie sąsiednim. (por. wyroki WSA w Szczecinie z 4 kwietnia 2012 r. II SA/Sz 1381/11; WSA w Gliwicach z 22 marca 2012 r. II SA/Gl 890/11; WSA w Rzeszowie z 10 sierpnia 2011 r. II SA/Rz 393/11). Podkreślić też należy, iż naruszenie stosunków wodnych, to świadome czy też nieświadome działanie właściciela terenu, które w jakikolwiek sposób zmienia dotychczasowy stan wód na tym terenie (jej zaleganie czy odprowadzanie) ze szkodą dla terenów do niego nie należących. W sytuacji gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, iż brak jest związku przyczynowo - skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, należy wydać decyzję odmowną.
Dodać należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 p.w. wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (zob. wyroki NSA z 3 lutego 2015r., II OSK 1621/13, z 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11; wyrok w Krakowie z 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18).
Zaznaczyć także trzeba, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, lecz jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu. Opinia biegłego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, podlega jednak ocenie jak każdy inny dowód. Ocena ta nie obejmuje weryfikacji wiadomości specjalnych. Opinie hydrologiczne niewątpliwie oceniane są przez organy, a następnie przez sąd administracyjny, ale przede wszystkim pod względem spełnienia określonych warunków formalnych.
Zatem dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w niniejszej sprawie było jak najbardziej uzasadnione, gdyż bez wiadomości specjalnych, o jakich mowa w art. 84 § 1 k.p.a., nie sposób ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych (por. wyrok WSA w Łodzi z 4 lipca 2013 r., II SA/Łd 336/13). Co więcej, w sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk pomiędzy stronami w zakresie zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich (por. wyrok WSA w Łodzi z 21 czerwca 2013r., II SA/Łd 263/13).
W kontrolowanej sprawie, z uwagi na jej charakter, słusznie organy uznały, że konieczne jest odwołanie się do wiedzy specjalistycznej i przeprowadziły dowód z opinii biegłego, sporządzonej po przeprowadzeniu m.in. wizji lokalnej. W niniejszej sprawie organ pierwszej pierwotnie skorzystał ze sporządzonej na zlecenia organu opinii biegłego hydrologa D.S., następnie dokonał oceny ekspertyzy hydrologicznej sporządzonej na zlecenie uczestnika postępowania przez biegłego sądowego R.K., a także opinii biegłego P.Z. załączonej przez skarżącą, a końcowo kolejnej opinii wykonanej na zlecenie organu przez biegłego w dziedzinie hydrologii, stosunków wodnych lub melioracji wodnych W.D.. Zdaniem sądu, w sytuacji, gdy w aktach znajdowały się sprzeczne ze sobą opinie biegłych – D.S. i R.K. trafnie organy zleciły wykonanie trzeciej ekspertyzy, którą słusznie ostatecznie przyjęły za podstawę swych ustaleń.
To bowiem opinia W.D. jawi się jako opinia miarodajna, o wyższym stopniu motywowania sformułowanego w niej stanowiska i stanowczości wyrażonych w niej ocen, przy czym – jak wynika z analizy treści opinii – zawarte w niej ustalenia i oceny oparte zostały na wszechstronnej, obszernej i wnikliwej analizie obiektywnie istniejących okoliczności dotyczących spornych nieruchomości. Specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez organ (sąd administracyjny), który nie posiada wiadomości specjalnych. Opinia biegłego podlega więc ocenie organu i ewentualnie sądu administracyjnego z uwzględnieniem kryteriów oceny tego rodzaju dowodu, takich jak poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne i faktyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego stanowiska, stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen oraz ich zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej.
Ostatecznie organy uznały, że to ekspertyza biegłego W.D. zasługuje na uwzględnienie, ze względu na podstawy owej opinii, sposób motywowania wyrażonego w niej stanowiska, poparty pomiarami i dokumentacją fotograficzną, pozwalający na dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego, jej kompletność, spójność, rzetelność w zakresie stanu istniejącego na działkach, ustaleń i jednoznacznych, logicznych wniosków co do stanu pierwotnego wód i naturalnego kierunku spływu tychże, a sąd stanowisko organów podziela.
W treści opinii biegły, po dokonaniu ustaleń szczegółowo opisanych w części historycznej uzasadnienia, stwierdził, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie w rozumieniu ustawy Prawo wodne, tj. na działce nr ewid. [...], obręb [...], gm. K. ze szkodą dla działki sąsiedniej o nr ewid. [...] [...], gm. K. Dodał, że działania właścicieli nieruchomości, stanowiącej działkę [...]nie doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiedniej [...], w myśl art. 234 p.w. Ponadto zdaniem biegłego poziom terenu przed utwardzeniem wjazdu był taki sam jak rzędne po utwardzeniu terenu wjazdu, co obrazuje aktualizacja mapy zasadniczej wraz ze szkicem polowym załączona do ekspertyzy. Biegły w ekspertyzie omówił też szczegółowo kształtowanie się stosunków wodnych na spornym terenie, wskazując we wnioskach, że naturalne ukształtowanie terenu, przedstawione na mapie zasadniczej posiada spadek główny z kierunku północnego na południowy.
Biegły dodał, także, iż do utwardzenia wjazdu na teren działki [...]użyto: żwiru drobnego o grubości 8 cm, kruszywa średniego kolejowego (kamień naturalny), piasków humusowych, drobnego gruzu ceglanego, drobnego piasku z humusem. Wykonane warstwy zostały zagęszczone, a średnia grubość całej warstwy to 30-40 cm. Posiada właściwości tożsame z gruntami pierwotnymi, co potwierdzają wykonane przekroje geologiczne i badania laboratoryjne. Stwierdził także, że wodoprzepuszczalność wjazdu jest niewielka. Użyty materiał nie ma wpływu na zmianę stosunków wodnych i ma taką samą wodoprzepuszczalność jak materiał rodzimy. Zdaniem biegłego nie nastąpiła także zmiana kierunku odpływu wód opadowych. Jednoczenie wskazano, że teoretycznie może dochodzić do zalewania działki [...] wodami opadowymi z działki [...]ale jest to spowodowane naturalnym kierunkiem ukształtowania terenu i naturalnym kierunkiem spływu wód, które taki kształt miało jeszcze przed wykonaniem robot związanych z utwardzeniem wjazdu, co nie może być rozpatrywane w ramach art. 234 p.w.
Ewentualną szkodą powstałą wskutek powyższego może być zawilgocenie budynku mieszkalnego posadowionego w granicy, który powinien posiadać stosowną izolację. Zdaniem biegłego nie nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i nie ma konieczności wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Powyższe wnioski ekspertyzy zostały poprzedzone szczegółowym zbadaniem stanu istniejącego na gruncie, obliczeniem ilości spływającej wody opadowej i roztopowej z powierzchni działki [...], ustaleniem stanu pierwotnego i analizą spływu wód. Do opinii załączono ekspertyzę geologiczną dla potrzeb określenia warunków gruntowo-wodnych na działkach [...]i [...] oraz protokół z oględzin nieruchomości.
Wobec powyższych okoliczności, w ocenie sądu organy zasadnie uznały, że zawarte w opinii wnioski są logiczne i wynikają z zebranego materiału dowodowego. Lektura akt sprawy pozwala podzielić stanowisko organów, że powyższa opinia wykazała, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, tj. działce [...]ze szkodą dla działki sąsiedniej [...]. Podkreślić przy tym należy, że sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego. W niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja. W konkluzji opinii biegłego nie stwierdzono zmiany stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce skarżącej. Ocena zmiany stosunków wodnych wymaga odpowiedniej wiedzy z tego zakresu. Zarówno ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela gruntu, a także czy spowodowało to szkody na działce sąsiedniej - wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń.
Poza tym przepis art. 234 p.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 p.w. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie.
Zatem w przypadku stwierdzenia, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich zasadnym było wydanie decyzji odmownej w przedmiocie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie.
Przeprowadzona przez sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu; spełnia wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., a treść uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Odniesiono się także do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Strony miały tez zapewniony czynny udział w każdym etapie postępowania (art. 10 k.p.a.) i z tego prawa korzystały.
Wbrew zarzutom skargi, ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom. Ustalenia organu, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zawartym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Zdaniem sądu, organy prawidłowo zebrały i przeprowadziły dowody w sprawie i prawidłowo je oceniły. W szczególności zasadnie uznały za wiarygodną opinię biegłego W.D. dla rozstrzygnięcia sprawy ze względów które wyjaśniono powyżej. W związku z powyższym zarzuty naruszenia przepisów postępowania sąd ocenia jako nieuzasadnione.
W ocenie sądu organy administracji w sposób wszechstronny zebrały i oceniły materiał dowodowy. W szczególności miały na względzie sporne interesy stron postępowania, dlatego każdej z nich umożliwiły wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. Strony miały również możliwość przedstawienia swojej argumentacji co do opinii biegłego W.D., z której możliwości skorzystała skarżąca załączając do akt uwagi geologa J.M..
W ocenie sądu ustaleń organu nie może podważać ekspertyza D.S., uzupełniana o wyjaśnienia w trakcie postępowania, a to z tego względu, że jak wskazał biegły w tej opinii metodyka badawcza składała się z wizji lokalnej, i pomiarów jedynie niwelacyjnych terenu w celu określenia kierunku spływu wód, których dokonano przy pomocy taśmy mierniczej oraz geodezyjnego niwelatora mierniczego. Jak wynika z pisma z 1 września 2021 r. różnica terenu oraz poziom jego podniesienia oceniono na podstawie metody porównawczej wysokości nieruchomości sąsiednich, bez zbadania zmiany rzędnych terenu. Ustalenia wynikające z tej opinii, oparte na dokonaniu pomiarów aktualnego stanu terenu nie wyjaśniają zatem kluczowej w niniejszej sprawie kwestii, czy nastąpiła zmiana poziomu gruntu, w stosunku do stanu pierwotnego, powodująca zmianę kierunku i natężenia odpływu wód z działki [...]ze szkodą dla działki [...], która spowodowała naruszenie stosunków wodnych, o czym mowa w art. 234 ust. 3 p.w.
Za zasadnością skargi nie może przemawiać także opinia techniczna z czerwca 2020 r. sporządzona przez P.Z., odnosząca się do wykonania podwyższenia i utwardzenia terenu, które według autora opinii wykonane zostało w sposób sprzeczny z przepisami prawa budowlanego i szkodliwie wpływa na budynek skarżącej. Po pierwsze nie jest to opinia specjalistyczna w zakresie naruszenia stosunków wodnych i jako ekspertyza techniczna nie może podważać ustaleń zawartych w opinii biegłego, która opracowana była we współpracy z geologiem, dokonującym stosownych pomiarów. Po wtóre z tejże opinii technicznej wynika m.in., konieczność szczegółowego pomiaru stanu wody na działce [...] oraz przeanalizowania kierunku spływu wód opadowych, konieczność odkrycia gruntu i pobrania jego próbek, co było przedmiotem opinii W.D..
Podobnie bez większej wartości dowodowej jest stanowisko wyrażone przez geologa J.M. w piśmie z 20 lipca 2022 r., będące w istocie gołosłowną polemikę z wynikami ekspertyzy sporządzonej przez W.D..
Także uwagi skarżącej, odnoszące się do ekspertyzy R.K., sporządzonej na zlecenie K.K. nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Opinia ta w swoich wnioskach jest zasadniczo zbieżna z opinią W.D., ale jak wskazało Kolegium nie była decydującym dowodem w sprawie. Takim przesądzającym dowodem, w ocenie organów jest ekspertyza W.D., a sąd stanowisko to podziela ze względów wskazanych w niniejszym uzasadnieniu.
Podobnie sam fakt kwestionowania przez stronę ustaleń wynikających z już przeprowadzonej opinii biegłego nie uzasadnia konieczności przeprowadzenia kolejnego dowodu z opinii biegłego i "poszukiwania" przez organ dowodów na poparcie jej twierdzeń. Skoro opinia sporządzona przez osobę legitymującą się wymaganą w danej dziedzinie wiedzą specjalistyczną jest kompletna, spójna wewnętrznie, a w materiale dowodowym brak jest w istocie elementów podważających ustalenia opinii, trudno na organ nakładać obowiązek przeprowadzania każdego dowodu wnioskowanego przez stronę, zwłaszcza gdy nie ma wątpliwości, co do rzetelności i prawidłowości opinii sporządzonej na jego zlecenie, zaś głównym argumentem przemawiającym za sporządzeniem kolejnej opinii miałyby być odmienne oczekiwania skarżącej.
Bezskuteczny jest także postulat skargi odnoszący się do możliwości zalewania działki skarżącej przez wody spływające z terenów drogi gminnej, w wyniku wykonanej renowacji drogi, ponieważ prawidłowość realizacji prac przy wykonaniu owej drogi, i ewentualnego wpływu tychże na zalewanie działki skarżącej jest poza zakresem niniejszego postępowania.
Podkreślić końcowo trzeba, że celem postępowania nie jest uregulowanie stosunków wodnych w okolicy, lecz ustalenie, czy zaszły konkretne wymienione w art. 234 ust. 3 p.w. przesłanki (zmiana stanu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich) oraz nałożenie na stronę konkretnego obowiązku - przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające ma wykazać, czy zmiana nastąpiła oraz czy miała ona wpływ na panujące na gruncie stosunki wodne. Konieczne jest także ustalenie, czy zaistniała zmiana pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z powstałą na gruncie szkodą.
Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie, czego konsekwencją jest oddalenie skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
IB