Uzasadnienie
W związku ze skargą o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SA/Łd 1015/13 w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki samowolnie realizowanego budynku gospodarczego, M. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwojgiem dzieci. Strona nie pracuje, nie posiada żadnych oszczędności. Od roku 2007 pozostaje w separacji faktycznej z mężem, a od roku 2014 – istnieje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Strona utrzymuje się z dobrowolnych alimentów w łącznej kwocie 1000 zł. Posiada dom o powierzchni ok. 110 mkw. i działkę o powierzchni 1800 mkw. Jednocześnie w oświadczeniu o stanie majątkowym zawarto informację, że wynagrodzenie pełnomocnika pokryte zostało w całości przez rodziców skarżącej.
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od tego postanowienia strona wniosła o wezwanie jej do nadesłania dodatkowych informacji o stanie majątkowym.
Zarządzeniem z dnia 9 marca 2016 r. wezwano stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1. wykazanie stanu separacji z mężem poprzez nadesłanie kopii orzeczenia sądu orzekającego o separacji, w przypadku nienadesłania w/w kopii należy wskazać majątek i dochody męża oraz nadesłać wyciąg z rachunku bankowego męża za ostatnie 3 miesiące;
- 2. podanie czy wnioskodawczyni posiada oprócz domu o pow. 110 m² także mieszkanie w pow. 47 m², które wskazywała poprzednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy i czy czerpie z niego dochody i w jakiej wysokości, jeżeli wnioskodawczyni nie posiada tego lokalu podać datę i tytuł zbycia i ewentualną cenę zbycia;
- 3. udokumentowanie stałych wydatków związanych z utrzymaniem posiadanych lokali poprzez nadesłanie kopii dokumentów określających: czynsz i opłaty stałe za media, decyzji podatkowych dotyczących nieruchomości, rachunków za energię elektryczną, wodę, gaz, wywóz nieczystości – za ostatnie 3 miesiące;
- 4. nadesłanie wyciągu z rachunków bankowych wnioskodawczyni - za ostatnie 3 miesiące;
- 5. nadesłanie zaświadczeń z urzędu skarbowego o uzyskanych dochodach za lata 2014 i 2015
- - w terminie 7 dni, pod rygorem rozpatrzenia wniosku w oparciu o zgromadzone materiały.
Wezwanie doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 17 marca 2016 r., jednak pozostało ono bez odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), która to nowelizacja stosowanie do art. 2, w omawianym zakresie ma zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie zaś z przepisami art. 243 § 1 i art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznaje się, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy.
Na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, Lex nr 1640572, postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15, Lex nr 1640593).
W świetle powyższego należy zwrócić uwagę, iż wniosek skarżącej budzi wątpliwości co do wiarygodności. Skarżąca wskazuje, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwojgiem dzieci oraz powołuje się na umowę między małżonkami o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, a jednocześnie podkreśla okoliczność separacji faktycznej, niepopartej żadnym orzeczeniem sądu. Należy zaznaczyć, że z danych dostępnych Sądowi wynika, że w równolegle rozpoznawanej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie strona wskazała, że koszty prowadzenia gospodarstwa domowego dzieli po połowie z mężem, choć mieszka tylko z dwojgiem dzieci (sygn. akt VII SA/Wa 2689/15). Na wezwanie Sądu jednak strona nie przedstawiła informacji o stanie majątkowym męża. Kolejne wątpliwości odnoszą się do posiadanych przez stronę nieruchomości. We wspomnianym postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie strona przyznała, iż posiada wraz z mężem mieszkanie o powierzchni 47 m² (oprócz domu o powierzchni 110 m² i działki o powierzchni 1800 m²), którego jednak nie wykazała w rozpoznawanym wniosku, ani nie udzieliła wyjaśnień na wezwanie Sądu co do obecnego stanu posiadania.
Ponadto strona podniosła, iż jej rodzina utrzymuje się z alimentów w wysokości 1000 zł miesięcznie oraz uzyskuje pomoc od rodziców (opłacenie honorarium pełnomocnika), co wydaje się mało wiarygodne, zwłaszcza w obliczu, iż skarżąca na wezwanie Sądu nie podała miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, wyciągów z rachunków bankowych ani zaświadczeń o uzyskanych dochodach. Zatem w ocenie Sądu podane przez skarżącą informacje nie są precyzyjne, ani wyczerpujące i nie pozwalają na całościową ocenę stanu majątkowego strony.
Z danych przedstawionych przez skarżącą wynika, że nie ma orzeczonej separacji z mężem, a w czasie trwania małżeństwa małżonkowie są ustawowo zobowiązani do wzajemnej pomocy na podstawie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej k.r.o.). Obowiązek ten istnieje niezależnie od ustroju małżeńskiego i obejmuje też sytuację pozostawania w separacji faktycznej (tak np. WSA w Białymstoku w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r., I SA/Bk 49/10). A zatem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami i ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
a.bł.