Uzasadnienie
II SA/Łd 1133/11
Uzasadnienie
W dniu 28 grudnia 2010 r. S.K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że w maju 1940 r. została wraz z rodziną wysiedlona z gospodarstwa rolnego w miejscowości O., gm. B., pow. S. i wywieziona do miejscowości W., gm. W., pow. Ł., gdzie skierowano rodziców do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym u Niemca. W miejscowości tej pracowali oni do końca wojny.
Decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), odmówił stronie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, gdyż nie była połączona z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska.
Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 134 kpa. Stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w dniu 28 kwietnia 2011 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia.
W dniu 24 maja 2011 r. do organu wpłynął wniosek S.K. o "wszczęcie ponownie sprawy" przyznania świadczenia pieniężnego.
Decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.Nr 72, poz. 380), odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona ubiegała się o przyznanie świadczenia z uwagi na wysiedlenie z miejsca zamieszkania i skierowanie do pracy przymusowej. Organ nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że miejscem jej pobytu była W., czego dowodem ma być akt urodzenia siostry wnioskodawczyni, gdyż z pozostałych dokumentów (ankieta i karta osobowa strony i jej matki) wynika, że miejscem zamieszkania podczas okupacji była miejscowość W., gm. B. Strona nie przedstawiła również żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że miała miejsce deportacja do pracy przymusowej.
Organ nie zaprzeczył, że utrata gospodarstwa była niewątpliwie formą represji, jednak uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia, lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.K. podała, że słusznie organ stwierdził, że miejscem pobytu podczas okupacji była miejscowość W. Po powrocie z wygnania rodzina nie mogła wrócić do gospodarstwa, bo było ono zniszczone i musiała szukać innego miejsca zamieszkania. Do czasu remontu własnego gospodarstwa rodzina mieszkała w W. i dlatego miejscowość ta figuruje w dokumentach urzędowych. Skarżąca podkreśliła, że rodzina została wysiedlona do W. i pracowała u Niemca.
Decyzją z dnia [...] 2011 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że nawet jeśli uznać, że rodzina skarżącej przebywała podczas okupacji w W., to było to skutkiem wysiedlenia, nie zaś deportacji do pracy przymusowej. Nie można bowiem, zdaniem organu, uznać, że nastąpiło odizolowanie od środowiska, tym bardziej, że skarżąca została wywieziona wraz z rodziną.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o zasądzenie uprawnień do świadczenia pieniężnego. Strona skarżąca podała, że jej rodzina zmuszana była do prac w gospodarstwach niemieckich.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję własną z dnia [...] 2011 r. w sprawie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) – dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym, w myśl którego represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945, bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Jak wynika z treści powyższego przepisu, jego prawidłowe zastosowanie wymaga wyjaśnienia przez organ administracji, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne została wywieziona z dotychczasowego miejsca zamieszkania i czy była skierowana (a w przypadku małoletniego – jego rodzice) do pracy o charakterze przymusowym. Analiza uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz dokumentów zgromadzonych w toku postępowania daje jednak podstawy do stwierdzenia, iż organ nie podjął się ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, które miały wpływ na wynik sprawy, co doprowadziło do naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 §1 kpa w sposób uzasadniający uchylenie kwestionowanej decyzji.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Nie kwestionując faktu wysiedlenia, organ uznał, że wysiedlenie rodziny skarżącej nie miało związku z deportacją do pracy przymusowej. Zdaniem organu administracji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że mieszkańcy miejscowości O. zostali wysiedleni w związku z zajęciem obszarów na cele poligonu wojskowego, zatem zmiana miejsca zamieszkania nie była spowodowana skierowaniem do pracy przymusowej. Jednak w ocenie tut. Sądu sam fakt, że wysiedlenie z rodzinnej miejscowości miało swoją bezpośrednią przyczynę w budowie poligonu wojskowego nie daje wystarczających podstaw do wykluczenia możliwości jednoczesnego skierowania wysiedlanych z tych obszarów rodzin do pracy przymusowej w innych miejscowościach.
W konsekwencji ustalenie miejsca przebywania skarżącej wraz z rodziną (W. czy W.) bezpośrednio po wysiedleniu z O. oraz charakteru wykonywanej pracy ma ogromne znaczenie na gruncie rozpoznawanej sprawy. Stwierdzenie, że wykonywana praca miała charakter przymusowy warunkuje bowiem prawo skarżącej do świadczenia pieniężnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że pod pojęciem pracy przymusowej powinno się rozumieć pracę podejmowaną w wykonaniu wyraźnych zarządzeń czy nakazów władz okupacyjnych, nie zaś pracę podejmowaną z konieczności zdobycia środków na utrzymanie rodziny, nawet jeśli podjęcie tej pracy stanowiłoby wynik wysiedlenia z rodzinnej miejscowości i pozbawienia własnego gospodarstwa
Ponadto należy wskazać, że posiłkowanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentami, że skarżąca nie została oddzielona od rodziny i nie znalazła się w nowych warunkach społecznych czy klimatycznych nie znajduje uzasadnienia na gruncie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym. Kryteria, jakimi posłużył się organ do oceny, czy miała miejsce deportacja, a które wynikały z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., K 49/07 straciły rację bytu wobec nadania art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym nowego brzmienia. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca zrównał bowiem przesłanki przyznania prawa do świadczenia dla osób deportowanych do pracy przymusowej w granicach państwa polskiego, jak i poza te granice.
Reasumując, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ winien ustalić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne niezbędne dla stwierdzenia przesłanki wywiezienia do pracy przymusowej przy zastosowaniu powyższych wskazówek i przedstawionej oceny prawnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
AG