Uzasadnienie
Skargą z dnia 29 września 2011r. W. S. i J. S. zaskarżyli do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.
W dniu 14 listopada 2011r. skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i utrzymują się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,462 ha, z którego zadeklarowali po 200 zł dochodu z hektara na każdego z nich. Skarżący mieszkają w 80-metrowym domu, posiadają także budynki gospodarcze: stodołę z oborą, garaże. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący stwierdzili, że ich sytuacja rodzinna jest trudna i związane z tym koszty znacznie obciążają budżet domowy.
Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżących okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011r. wnioskodawcy zostali wezwani do złożenia w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy:
- - zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,462 ha;
- - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżących rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- - informacji o otrzymywanych świadczeniach budżetowych, w szczególności zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o otrzymywanych dopłatach bezpośrednich do produkcji rolnej i ewentualnych innych płatnościach za dwa ostatnie lata kalendarzowe.
Stosowne wezwanie doręczone zostało skarżącym w dniu 22 listopada 2011r. Do dnia dzisiejszego skarżący nie złożyli wymaganych dokumentów i informacji.
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie bowiem oświadczenie skarżących, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie wysokości dochodów i niezwykle lakoniczne uzasadnienie. Nie wskazano w nim natomiast na żadne okoliczności świadczące o szczególnie trudnej sytuacji życiowej czy materialnej skarżących. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę ich realnych możliwości płatniczych. Jednakże skarżący nie przedstawili żadnej z żądanych informacji, na skutek czego pozbawili referendarza możliwości oceny ich sytuacji majątkowej, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy.
Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących i ustalenia, czy rzeczywiście nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Pismem z dnia 2 stycznia 2012r. skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2011r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podnieśli, iż w ich ocenie dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy umożliwiały dokonanie oceny ich sytuacji majątkowej, która jest trudna i wpływa na ich problemy w dokonaniu zapłaty kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły.
Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie.
Skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oznacza to, iż skarżący zobowiązani byli do wykazania, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, natomiast przedstawione przez skarżących informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie mają środków na pokrycie udziału w postępowaniu przed sądem. Z informacji zawartych w urzędowym formularzu wynika jedynie, że skarżący prowadzą razem gospodarstwo domowe i wspólnie osiągają miesięczny dochód w wysokości 400 zł, natomiast z osiąganego dochodu utrzymują gospodarstwo rolne o powierzchni 13,462 ha, w tym budynek mieszkalny o powierzchni 80 m² oraz budynki gospodarcze. W formularzu nie wskazano natomiast na żadne okoliczności świadczące o szczególnie trudnej sytuacji życiowej czy materialnej skarżących.
W ocenie Sądu zadeklarowana kwota miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżących jest mało wiarygodna, w szczególności mając na uwadze fakt, iż z podanej kwoty skarżący utrzymują siebie i prowadzone przez nich gospodarstwo rolne. Zasadnym było więc wezwanie skarżących do złożenia dodatkowych dokumentów, które potwierdziłyby aktualną sytuację majątkową skarżących. Jednakże pomimo wezwania skarżący nie złożyli żądanych dokumentów, natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący oświadczyli, iż w ich ocenie podane przez nich informacje są wystarczające do zwolnienia ich od obowiązku kosztów sądowych, przynajmniej w części.
Należy jednak stanowczo podkreślić, iż brak jakiejkolwiek reakcji na wezwanie o uzupełnienie informacji o stanie majątkowym skarżących spowodowało, że Sąd nie miał możliwości oceny ich sytuacji majątkowej. Niewywiązanie się z obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia bowiem faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących i ustalenia, czy rzeczywiście nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (por. postanowienia NSA: z dnia 26 sierpnia 2011r., sygn. akt II FZ 338/11; z dnia 1 czerwca 2011r., sygn. akt II FZ 208/11; z dnia 28 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 220/11, z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt I OZ 53/11 – wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W związku z tym należy stwierdzić, że skarżący nie uzasadnili należycie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ich oświadczenia o uzyskiwanych miesięcznych dochodach są niewiarygodne. Podkreślenia wymaga, że strona, która wnosi skargę do sądu musi liczyć się z tym, że w związku z tym faktem powstanie obowiązek uiszczenia kosztów sądowych, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawili informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę ich możliwości płatniczych, czym nie uczynili zadość przesłankom pozwalającym na zwolnienie ich z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
j.m.