Uzasadnienie
II SA/ Łd 1151/01
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku A.O. o przyznanie uprawnień przewidzianych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących w ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. nr 142 z 1997 r., poz 950 z późn. zm.) z uwagi na uchybienie terminowi do jego złożenia określonemu w art. 22 ust. 3 cytowanej ustawy. Zdaniem organu postępowanie administracyjne na skutek uchybienia wspomnianemu terminowi stało się bezprzedmiotowe, wobec czego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. orzeczono o jego umorzeniu.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A.O. podniosła, że czuje się pokrzywdzona odmową rozpoznania jej wniosku, zwłaszcza, że osoby zamieszkałe poza granicami kraju, mogą składać stosowne żądania do końca 1999r., natomiast ona jako stale zamieszkała na terytorium Polski, uprawnienie to utraciła.
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] wskazując, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów złożenia żądania w ustawowym terminie.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.O. wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej skargi, wskazując, iż przyczyną uchybienie terminowi do złożenia wniosku było długie oczekiwanie na dokumenty z Archiwum Państwowego w Ł. Ponownie wskazała, iż czuje się pokrzywdzona decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwłaszcza zaś odmiennym traktowaniem osób zamieszkałych w kraju i poza jego granicami.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł również, iż termin do złożenia wniosku jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu.
A.O. zmarła w dniu [...]. Pozostawiła męża J.O., który w piśmie z dnia 11 marca 2003r. oświadczył, iż popiera złożoną skargę.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 lutego 2004r. sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) natomiast sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).
Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p.s.a). Po myśli art. 134 p.s.a. sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, zaskarżone orzeczenie naruszyło prawo w stopniu określonym w cytowanym przepisie.
W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenia ma fakt, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003r. w sprawie sygn. akt SK 4/02 (ogłoszonym w Dz. U. Nr 72 z dn. 19 kwietnia 2003r, poz. 658) stwierdzona została niezgodność z art. 2 i 32 Konstytucji, art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących w ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. nr 142 z 1997 r., poz 950 z późn. zm.) oznacza to, że wskazany wyżej przepis został uchylony z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o utracie jego mocy obowiązującej.
Nie sposób wszakże zauważyć, że niezgodność tego przepisu z Konstytucją istniała od samego początku, tj. od daty uchwalenia ustawy. Orzeczenie Trybunału miało tylko charakter deklaratoryjny, stwierdzający ową niezgodność. Z tego też powodu przyjąć należy, że przepis ustawy niezgodny z konstytucją nie może być źródłem praw i obowiązków (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 listopada 1999r. I CKN 204/98, OSNC 2000/5/94).
Niezależnie więc od faktu, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] wydane zostały przed dniem utraty mocy obowiązującej art. 22 ust. 3 cytowanej ustawy przyjąć należy, że brak jest podstawy prawnej, uzasadniającej ich wydanie, gdyż w sensie prawnym, podstawa ta nie istnieje. Skoro zatem wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich, określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących w ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. nr 142 z 1997 r., poz 950 z późn. zm.) mogą być składane bez określonej cezury czasowej, przeto umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego w tejże sprawie z uwagi na wystąpienie z wnioskiem po 31. grudnia 1998r. pozbawione jest prawnego uzasadnienia.
Ponadto wskazać należy, iż oparcie ostatecznej decyzji administracyjnej o przepis prawa, którego niekonstytucyjność została następnie stwierdzona, stanowi samodzielną podstawę do wznowienia postępowania, po myśli art. 145a k.p.a.
Z tych tez powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b i c p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia [...]. Ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, dającym podstawę do wznowienia postępowania, przeto w oparciu o normę art. 119 pkt. 1 p.s.a. sprawa niniejsza skierowana została do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.
Wobec śmierci skarżącej A.O., postępowanie sądowe prowadzone było z udziałem jej męża J.O., który jako wdowiec po osobie ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich, poparł skargę. Po myśli art. 20 ust. 3 ustawy, wdowom i wdowcom po kombatantach lub innych osobach uprawnionych, przysługują uprawnienia socjalne określone w art. 20 ust. 2 tejże ustawy.
Uprawnienia te mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek nabyłby je, gdyby żył.
Chociaż więc prawo do świadczeń kombatanckich ma charakter ściśle osobisty z uwagi na wynikające z ustawy uprawnienia (osobiste) wdów i wdowców po kombatantach oraz złożone przez J.O. oświadczenie, postępowanie w niniejszej sprawie nie podlegało umorzeniu.
Wobec charakteru zaskarżonej decyzji (nie posiadającej waloru wykonalności), brak było podstaw do orzekania w przedmiocie jej wykonania (art. 152 p.s.a.).
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.s.a. w zw. z art. 210 § 2 p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu sądowego.