Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił S. L. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Ł. przy ul. [...] w 1944 roku.
Uzasadniając decyzję organ stwierdził, iż skarżący, poza własnym oświadczeniem, nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących, że zachodzą w jego sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c wskazanej wyżej ustawy o kombatantach. Wskazał ponadto, iż skarżący we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich podniósł także fakt pobytu w obozie w D., na co również nie przedstawił dowodów.
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. L. dołączył zeznania dwóch świadków oraz pismo Czerwonego Krzyża, które - w ocenie skarżącego - potwierdzają jego pobyt w obozie w D..
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 30 czerwca 2005r.
W uzasadnieniu wskazał, iż art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy precyzuje krąg osób, którym mogą być przyznane uprawnienia kombatanckie. Podniósł ponadto, iż wykaz obozów i miejsc odosobnienia umożliwiających ubieganie się o przyznanie uprawnień kombatanckich określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154).
Organ powołał się także na pismo informacyjne z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] (znak: [...]), z którego wynika, że obóz przejściowy w D. (Durchgangslager dachu) był obozem, w którym grupowano przejściowo przywiezionych jednym transportem Polaków przed rozesłaniem do różnych miejsc pracy i podlegał urzędowi pracy. Obóz ten nie miał nic wspólnego z obozem koncentracyjnym w D., który podlegał władzom bezpieczeństwa Rzeszy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów stwierdził, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by skarżący przebywał w obozie koncentracyjnym lub jego podobozie.
Również sam skarżący w trakcie postępowania nie podnosił, iż przebywał w obozie koncentracyjnym w Dachu, tylko w obozie przejściowym, co do którego charakteru wypowiedział się kompetentny organ w przywołanym powyżej piśmie.
Organ wskazał ponadto, iż skarżący składając wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich powołał się na swój pobyt w obozie w Ł. przy ul. A. Kierownik Urzędu stwierdził jednakże, iż poza własnym oświadczeniem S. L. nie przedstawił na potwierdzenie tego faktu żadnych dowodów, dlatego też orzekł, jak wyżej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. L. podniósł, iż był osadzony w obozie jenieckim w Ł., a następnie przewieziony do obozu jenieckiego na terenie Niemiec. Stwierdził, iż w tym czasie miał 14 lat, traktowany był jednakże jak osoba dorosła. Zdaniem skarżącego wskazana okoliczność powinna być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu jego sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wywodząc, jak w treści zaskarżonej decyzji.
Udział w przedmiotowej sprawie zgłosiła Prokuratura Okręgowa w Łodzi, której przedstawiciel wnioskował o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanego aktu).
Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.
Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Artykuł 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Stwierdzenie wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa wchodzi z kolei w rachubę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotową sprawę stwierdził, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego zaszła konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Na wstępie należy podkreślić, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracji publicznej winno zapewnić przed wydaniem decyzji dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.
Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 kpa. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy zarówno pod względem okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe stosowanie prawa materialnego.
Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzują unormowania zawarte w art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa. Wynika z nich, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a ponadto, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Organ dopuścił się ponadto w niniejszej sprawie naruszenia zasad określonych w art. 8-10 kpa. Wynika z nich między innymi, że organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto czuwają one nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Kodeks postępowania administracyjnego, odrzucając zasadę "ignorantia iuris nocet", nakazuje pouczać stronę o przysługujących jej prawach, a zatem niedopełnienie przez organ obowiązku pouczenia strony, należy traktować jako takie naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy.
Wywiązanie się z tego obowiązku ma tym większe znaczenie w sprawach, w których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 1984r. sygn. III SA 729/84 - GAP 1987 nr 21, str. 42 i z dnia 27 marca 1985r. sygn. III SA 153/85 - GAP 1986 nr 4, str. 44).
W ocenie Sądu obowiązek ten nabiera szczególnego znaczenia w przypadku osób starszych, które z uwagi na zaawansowany wiek i nieporadność nie są w stanie zadbać właściwie o swoje prawa, a także z uwagi na znaczny upływ czasu mogą mieć trudności w przedstawieniu dowodów na poparcie swoich twierdzeń.
Organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Skarżący, składając w dniu 19 czerwca 2000r. wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, podniósł w nim, iż z tytułu przymusowej pracy w okresie od 1 stycznia 1944r. do maja 1945r. ma przyznany dodatek do renty. Wcześniej przebywał w obozie w Ł. przy ul. A, a następnie został wywieziony wraz z rodzicami do obozu w D., gdzie był przez okres sześciu tygodni.
O wywiezieniu do Ł. na okres jednego tygodnia, a następnie do D. i pracy w gospodarstwie rolnym pisał ponadto w "wyjaśnieniu" z dnia 22 marca 2001r. (k. 14 akt administracyjnych), podnosząc, iż mogą to potwierdzić świadkowie M. K. i K. R..
Na okoliczność pobytu w obozie niemieckim w D. S. L. powołał się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając do niego zeznania wymienionych wyżej świadków, potwierdzające ten pobyt oraz poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię dokumentu sporządzonego w języku niemieckim.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając zaskarżoną decyzję oparł się przede wszystkim na piśmie z Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w którym zawarto twierdzenie, iż obóz przejściowy w D. był obozem, w którym zgrupowano przejściowo przywiezionych jednym transportem Polaków przed rozesłaniem ich do różnych miejsc pracy i nie miał nic wspólnego z obozem koncentracyjnym, znajdującym się w tej samej miejscowości, który podlegał władzom bezpieczeństwa Rzeszy.
Zważywszy na okoliczność, iż sam skarżący nie podnosił zarzutu, iż w D. przebywał w obozie koncentracyjnym, jak również z zeznań świadków wynika że po pobycie w obozie w D. nastąpiło wywiezienie skarżącego i świadka do pracy w gospodarstwie rolnym, należy przyjąć, iż ustalenia poczynione przez organ w tym zakresie są prawidłowe i skarżący w D. przebywał w obozie przejściowym, a nie koncentracyjnym.
Należy jednak stwierdzić, iż organ nie poczynił odpowiednich ustaleń co do podnoszonych przez skarżącego okoliczności pobytu w obozie w Ł. przy ul. A. O pobycie tym skarżący pisał zarówno we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia 19 czerwca 2000r., jak i w piśmie z dnia 22 marca 2001r., podnosząc w nim, iż okoliczność tę mogą potwierdzić wskazani przez niego świadkowie.
Wprawdzie załączone przez skarżącego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zeznania świadków złożone przed pracownikiem gminy potwierdzają pobyt skarżącego jedynie w obozie w D., a nie w Ł. przy ul. A, jednakże może to być wynikiem tego, iż skarżący nie był przez organ właściwie pouczony o konsekwencjach braku dowodów na jego pobyt w obozie przy ul. A. Z zeznań tych świadków wynika, iż odnośnie pobytu przy ul A w ogóle nie byli rozpytywani, co mogło być spowodowane tym, iż był to pobyt stosunkowo krótki, zwłaszcza w porównaniu z pobytem w obozie przejściowym w D..
Zdaniem Sądu organ winien zatem zwrócić się do S.L. o przedstawienie dowodów na okoliczność przebywania w obozie w Ł. przy ul. A lub samodzielnie przeprowadzić dowód z zeznań świadków M. K. i K. R. celem ustalenia, czy skarżący przebywał w obozie przy ul. A w Ł..
Ponadto, przy braku innych dowodów, organ winien mieć na uwadze możliwość skorzystania z dowodu w postaci przesłuchania samej strony (art. 86 kpa).
Obóz przy ul. A w Ł. został wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154).
Stosownie do treści § 6 pkt 6 przywołanego rozporządzenia obóz przy ul. [...] w Ł. był miejscem odosobnienia wskazanym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Należy zauważyć, iż skarżący urodził się w dniu 3 stycznia 1930r., a zatem mógł ubiegać się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w Ł. przy ul. A, skoro od stycznia 1944r. do kwietnia 1945r. miał przyznany dodatek za pracę przymusową, a tym samym pobyt w tymże obozie musiał mieć miejsce kilka tygodni wcześniej.
Dodatkowo należy wskazać, iż w rozpatrywanej sprawie organ dokonał pewnych ustaleń w oparciu o dokument z dnia 25 kwietnia 2005r. zredagowany w języku niemieckim, bez dokonania jego tłumaczenia, co nie powinno mieć miejsca.
Wprawdzie okoliczność ta, mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące charakteru pobytu skarżącego w obozie w D., nie ma wpływu na ostateczny wynik przedmiotowej sprawy, jednakże Sąd podnosi ją celem wyeliminowania tego typu nieprawidłowości czynionych przez organ przy rozpatrywaniu innych spraw.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku.
W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe.