Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. B. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, iż L. B. nie spełnia warunków, o których stanowi przepis art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U z 1997 roku Nr 142, poz. 950 ze zm.). Strona wystąpiła bowiem z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu represji, przebywania w miejscu odosobnienia. L. B. urodził się w dniu [...] na terenie obozu pracy przymusowej. W treści decyzji zawarto pouczenie o możliwości, terminie i sposobnie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odpis decyzji doręczono L. B. osobiście w dniu [...], co potwierdza załączone do akt administracyjnych zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki pocztowej opatrzone podpisem strony.
W dniu 10 lutego 2000 roku L. B. nadał list polecony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści środka odwoławczego L. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając organowi fałszowanie treści prawnej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W treści uzasadnienia organ odniósł się merytorycznie do żądania L. B. wyjaśniając, iż ustawa z dnia 24 stycznia 1991 roku nie przewiduje możliwości przyznania uprawnień z tytułu pobytu w obozach repatryjacyjnych po zakończeniu II wojny światowej na terenie Niemiec. Nie jest to bowiem miejsce odosobnienia spełniające warunki ustawowe.
W skardze na powyższą decyzję L. B. wyjaśnił, że organ działa sprzecznie z prawem, nie ma różnicy między dzieckiem urodzonym na wolności, a które przybyło do miejsca przymusowego zesłania lub deportacji, więzienia lub łagru wraz z rodzicami, a dzieckiem urodzonym w tym miejscu.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów wskazanych w jej treści.
Zgodnie z regulacją art. 97 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy zastosowaniu dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych.
Na wstępie podać należy, że zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu Postępowania Administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W przedmiotowej sprawie, Sąd dopatrzył się rażącego naruszenia przepisów postępowania (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), co poskutkowało stwierdzeniem nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].
Zgodnie z przepisem art. 127 § 3 kpa, od decyzji wydanej w I instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, orzekając w sprawach uprawnień kombatanckich, występuje jako centralny organ administracji państwowej (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Dz. U. z 1997 roku Nr 142, poz. 950 ze zm.).
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa).
Warunkiem skuteczności wniesienia środka odwoławczego jest zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania, a uchybienie terminu powoduje jego bezskuteczność. Organ II instancji obowiązany jest zatem w postępowaniu wstępnym zbadać, czy środek odwoławczy został wniesiony w przewidzianym przepisami terminie. Rozpoznanie merytorycznie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa – art. 156 § 1 pkt 2 kpa (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2003, str. 577).
Należy przychylić się do poglądu wyrażanego zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia ostatecznego, korzystającego z cech trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 kpa (cyt. B. Adamiak, J. Borkowski, str. 576; oraz np. wyrok NSA z dnia 22 marca 2001 roku, SA/Rz 1561/99, nie publ.; wyrok NSA z dnia 10 września 2001 roku, II SA 1866/00, Lex Nr 55303; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000 roku, V SA 235/00, Lex Nr 81351; wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 roku, I SA 330/99, Lex Nr 48749; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 1996 roku, I SA 1843/94, ONSA 1996/4/191; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1986 roku, IV SA 620/86, Gazeta Prawna 1987/21/8; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1982 roku, I SA 235/82, ONSA 1982/1/52 i inne).
W stanie faktycznym sprawy, decyzja I instancji została doręczona L. B. w dniu 26 stycznia 2000 roku. Zatem termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ekspirował dnia 9 lutego 2000 roku, tj środa. Jak to natomiast wynika z stempla pocztowego na kopercie zawierającej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przesyłka została nadana listem poleconym w Urzędzie Pocztowym Ł. – [...] w dniu 10 lutego 2000 roku. W takiej sytuacji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie miał podstaw do merytorycznego rozpatrzenia środka odwoławczego strony.
Wskazać również należy, że w treści decyzji zawarte było prawidłowe pouczenie o tym, że strona może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Strona nie wystąpiła do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu w trybie art. 58 kpa. Podnoszone w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności dotyczyły jedynie kwestii merytorycznych, mających uzasadniać zmianę kwestionowanego rozstrzygnięcia i nie uprawdopodobniały przyczyn powodujących niezawinione złożenie przez stronę środka odwoławczego z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, mimo przekroczenia przez stronę terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydał w sprawie rozstrzygnięcie merytoryczne. Tymczasem, zdaniem Sądu, organ administracji winien, stosownie do art. 134 w zw. z art. 127 § 3 kpa, wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Konkludując, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 132 i 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy zastosowaniu art. 97 § 1 przepisów wprowadzających. Sąd orzekł jak w punkcie drugim wyroku w oparciu o przepis § 18 ust. 1 pkt 3 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).