Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił T. F. przyznania uprawnienia do powyższego świadczenia.
W uzasadnieniu podał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza jednie fakt pobytu strony we wnioskowanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej, gdyż nie przedstawiła ona wymaganych dokumentów potwierdzających represje. Kierownik Urzędu podniósł ponadto, iż z uwagi na wiek wnioskodawczyni (ur. 21 czerwca 1938r.) należy wykluczyć wywiezienie jej w charakterze robotnika przymusowego, a tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem T. F. złożyła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, iż jako dziecko naprawdę była wykorzystywana do różnych prac fizycznych w gospodarstwie oraz do prac domowych, takich jak np. obieranie ziemniaków, cebuli, sprzątanie domu i obejścia, karmienie drobiu itp.
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].
W jej uzasadnieniu podniósł, iż wobec znaczącej rozbieżności pomiędzy treścią arbeitskarty rodziców T. F. i zeznaniami świadków, nie mógł uznać tych ostatnich za wiarygodne. Fakt wykonywania przez nią w wieku 5 – 7 lat codziennie pracy przez 8 do 12 godzin jest wysoce nieprawdopodobny, gdyż w ocenie organu, praca wykonywana przez tak długi okres czasu znacznie przekraczała możliwości dziecka w podanym wieku. W związku z powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów stwierdził brak podstaw do przyjęcia, iż T. F. przebywała na deportacji i wykonywała prace przymusowe.
T. F. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję, podnosząc przy tym, iż jako dziecko przez cały czas pobytu na terenie Niemiec pracowała u Z. K., który kierował ją wraz z innymi dziećmi do prac u różnych bauerów. Natomiast jej rodzice – P. M. i A. M. faktycznie pracowali u Niemca H. R. na stałe, gdzie również i ona często pracowała przy obieraniu produktów rolnych oraz ogrodniczych, a także zdejmowaniu wełny z kolczastego drutu ogrodzeniowego.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Jednocześnie Kierownik Urzędu podniósł, iż wprawdzie na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono, że skarżąca została wywieziona i przebywała na terenie III Rzeszy, jednakże z uwagi na wiek (5 – 7 lat) należy wykluczyć, że wywiezienie miało na celu zmuszenie do pracy przymusowej, w związku z czym nie został spełniony zawarty w art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym (...) - warunek deportacji do pracy przymusowej. Odnosząc się z kolei do podniesionego przez skarżącą argumentu, iż wykonywała ona prace pomocnicze, organ stwierdził, iż okoliczność ta nie może stanowić dostatecznej podstawy do przyjęcia, że wywiezienie było związane z obowiązkiem świadczenia przez nią pracy w sposób trwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że organ w niniejszej sprawie naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji.
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).
Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit. a ustawy – represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Akta przedmiotowej sprawy wskazują w sposób bezsporny, że skarżąca, jako dziecko (ur. 21 czerwca 1938r.) została deportowana w sierpniu 1943r. wraz z rodzicami do miejscowości Eesch na terenie III Rzeszy, gdzie przebywała do maja 1945r.
Organ nie kwestionuje tego, iż rodzice skarżącej zostali wywiezieni w celu podjęcia pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym. Jednakże, w ocenie Kierownika Urzędu, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że pracę tę - ze względu na wiek - wykonywała również T. F..
Sąd w składzie rozpatrującym przedmiotową skargę podziela stanowisko wynikające z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003r. sygn. IIIRN 120/02, opublikowanego w "Rzeczpospolitej" z dnia 28 października 2003r., w świetle którego dziecku deportowanemu wraz z rodzicami, którzy pracowali jako robotnicy przymusowi, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych (wywiezionych) do takiej pracy przez III Rzeszę albo ZSRR, bez konieczności ustalenia, że faktycznie pracowało.
Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia rodziców był inny niż w stosunku do dzieci. Z przepisów ustawy nie wynika bowiem, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był bowiem z góry ustalony. Deportując rodziców wraz z dziećmi zakładano, że dzieci w pewnej chwili staną się zdolne do wykonywania prac, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych.
Osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996r. powinna tylko wykazać, że spełnia przesłanki uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch kategorii osób represjonowanych, wymienionych w art. 2 ustawy, nie jest natomiast obowiązana wykazać, czy faktycznie wykonywała pracę przymusową. Nie wiek, lecz fakt deportacji winien bowiem decydować o uprawnieniu danej osoby do świadczenia przysługującego z tytułu represji.
Wywożenie dzieci i umieszczanie ich wraz z rodzicami w gospodarstwach rolnych tworzyło zaplecze siły roboczej i jest to fakt powszechnie znany. Dzieci, w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były przez właścicieli gospodarstw do przymusowego wykonywania różnych prac gospodarskich, niejednokrotnie przekraczających nawet ich możliwości (por. np. nie publikowane wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 marca 2001r. sygn. VSA 1631/00, z dnia 4 grudnia 2000r. sygn. VSA 674/00 i z dnia 5 lutego 2003. sygn. IISA/Łd 892/00).
Abstrahując od podniesionych wyżej kwestii dodatkowo należy podnieść, że w przedmiotowej sprawie skarżąca na okoliczność wykonywania pracy w okresie deportacji na terenie III Rzeszy, przedstawiła zeznania dwóch świadków, potwierdzających, iż jako kilkuletnie dziecko kierowana była do różnych prac fizycznych w gospodarstwie, takich jak obieranie ziemniaków, cebuli, sprzątanie domu i obejścia, karmieniu drobiu.
Organ - wbrew zasadom wynikającym z kodeksu postępowania administracyjnego, a zwłaszcza z art. 7-10, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa nie odniósł się do twierdzeń skarżącej i przedstawionych przez nią dowodów w sposób właściwy.
Niedopełnienie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy stanowi naruszenie podstawowych reguł procedury administracyjnej i daje podstawę do uchylenia kwestionowanych przez skarżącą decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.
W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271).