Uzasadnienie
II SA/Łd 1358/02
Zgłoszeniem z dnia 25 kwietnia 2002 r. Z.K. i B.D., zgłosili Prezydentowi Miasta P. zamiar wybudowania ogrodzenia nieruchomości położonej przy ul. A 45 A w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka numer 316/3, obręb [...] – od strony ul. A. Do zgłoszenia załączono kserokopię aktu notarialnego umowy sprzedaży przedmiotowej działki oraz szkic wraz z opisem planowanego ogrodzenia.
Postanowieniem z dnia [...], znak [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 30 ust. 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 106, poz. 1126 ze zm.), nałożył na Z.K. obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia w terminie do dnia 30 czerwca 2002 r., poprzez złożenie dokumentów dotyczących zmiany formy ogrodzenia działki 316/3, obręb [...] od strony ulicy A w zakresie usytuowania bramy wjazdowej tj. usytuowania bramy wjazdowej umożliwiającego wykonanie wjazdu na teren działki 316/3, ponieważ wjazd na teren przedmiotowej działki od strony ulicy A został zaopiniowany negatywnie przez zarządcę drogi, a także poprzez nadesłanie zgody dysponenta terenu, na którym będzie wykonywany wjazd.
Postanowieniem z dnia [...], znak [...], Prezydent Miasta P. sprostował oczywistą pomyłkę w postanowieniu z dnia [...] w ten sposób, że adresatem wezwania do uzupełnienia braków zgłoszenia "powinny być osoby wskazane w zgłoszeniu z 25.04.2002 r. tj. B.D., Z.K. i E.K".
Decyzją z dnia [...], znak [...], wydaną na podstawie przepisu art. 30 ust. 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 106, poz. 1126 ze zm.), Prezydent Miasta P. zgłosił sprzeciw w sprawie zamiaru objętego zgłoszeniem z dnia 25 kwietnia 2002 r. dotyczącego budowy ogrodzenia działki położonej przy ul. A 45 A w P. – od strony ul. A. W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 25 kwietnia 2002 r. B.D. oraz Z. i E.K. złożyli zgłoszenie wykonania ogrodzenia. Wnioskodawcy wezwani do uzupełnienia braków zgłoszenia nie wykonali w terminie do dnia 30 czerwca 2002 r. obowiązków nałożonych postanowieniem z dnia [...].
Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta P. zgłaszającej sprzeciw odwołanie wnieśli Z.K. i B.D.
Z.K. zarzucił, że decyzja organu I instancji nie ma mocy prawnej, gdyż zamiar usytuowania bramy wjazdowej na działkę nr 316/3 został wystarczająco określony i umotywowany w zgłoszeniu, a organ I instancji nie dokonał właściwej analizy stanu prawnego władania nieruchomością, która miała zostać ogrodzona. Nadto w postanowieniu nakładającym obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia nie wskazano dysponenta terenu, którego zgoda miała zostać przedłożona organowi.
B.D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że jedynym możliwym umiejscowieniem planowanej bramy jest wskazana w zgłoszeniu zachodnia część nieruchomości z wjazdem od ul. A. B.D. zarzuciła brak określenia stanu prawnego działki nr 316/3 i wskazania przez organ dysponenta terenu, którego zgoda ma być przedstawiona.
Postanowieniem z dnia [...], znak: [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu zażalenia Z.K., utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...].
W uzasadnieniu postanowienia podano, iż w sytuacji stwierdzonych przez organ I instancji braków zgłoszenia postanowieniem z dnia [...] nałożono na Z.K. obowiązek uzupełnienia zgłoszenia. Na powyższe postanowienie nie przysługiwało zażalenie, a strony mogły je zaskarżyć jedynie łącznie z decyzją wnoszącą sprzeciw. Następnie, po stwierdzeniu przez organ oczywistej pomyłki, sprostowano z urzędu wyżej wymienione postanowienie postanowieniem, na które przysługiwało zażalenie w ten sposób, że rozszerzono adresatów postanowienia z dnia [...] o osobę B.D. Organ odwoławczy zaznaczył, że wniesienie rozpatrywanego zażalenia przez Z.K. nie wstrzymało wykonania wyżej wymienionego postanowienia o sprostowaniu oczywistej pomyłki automatycznie, bowiem w myśl art. 135 i 143 k.p.a. wstrzymanie wykonania postanowienia można dokonać w drodze postanowienia. Przedmiotem zaskarżonego postanowienia nr [...] z dnia [...] jest sprostowanie oczywistej omyłki z urzędu w postanowieniu nr [...] z dnia [...] w toku rozstrzygania sprawy.
Zdaniem organu, strona lub inny uczestnik postępowania, do którego adresowano rozpatrywane postanowienie może żądać sprostowania oczywistych omyłek w postanowieniu. Jednak uwzględnienie żądań strony o uznanie spadkobierców po C.D. za adresatów inkryminowanego postanowienia (nakładającego obowiązki) nie jest możliwe na obecnym etapie sprawy, gdyż osoby te nie wszczęły postępowania administracyjnego, a jedynie zgłosiły się jako strony w trakcie toczącego się postępowania w organie II instancji. Z uwagi na fakt, że posiadają interes prawny i są zainteresowane rozstrzygnięciem kończącym co do istoty przedmiotową sprawę, winny być umieszczane w rozdzielniku decyzji kończącej postępowanie w danej instancji, aby miały możliwość obrony swojego interesu prawnego poprzez możliwość wniesienia odwołania do organu II instancji.
Nadto organ stwierdził, że postanowienia odróżniają się od decyzji przedmiotem rozstrzygnięcia: decyzja kończy sprawę rozstrzygając co do istoty w danej instancji, natomiast przedmiotem postanowień są kwestie proceduralne, pojawiające się toku rozstrzygania sprawy wszczętej na żądanie zainteresowanych stron. W przedmiotowej sprawie pod zgłoszeniem z dnia 25 kwietnia 2002 r. podpisali się Z.K. i B.D.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] - zgłoszenie sprzeciwu w sprawie budowy ogrodzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że planowana lokalizacja bramy wjazdowej na teren działki przy ulicy A 45A, od strony tejże ulicy, nie może być wykonana, gdyż zgodnie z opinią zarządcy drogi publicznej z dnia [...] znak [...] obsługa komunikacyjna wyżej wymienionej działki nie jest możliwa od strony ulicy A, lecz możliwa jest poprzez istniejący wjazd publiczny na parking i teren osiedla. Ponadto Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych wykonanie lub przebudowa zjazdu z drogi do pól uprawnych i zabudowań należy do właściciela lub użytkownika gruntów przyległych do drogi, po uzyskaniu zgody zarządu drogi. W związku z tym, iż inwestorzy nie uzupełnili braków zgłoszenia wydanie przez Prezydenta Miasta P. decyzji zgłaszającej sprzeciw było zasadne.
Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] sprostował oczywistą pomyłkę w decyzji z dnia [...] poprzez zmianę w pkt 3 rozdzielnika do wiadomości imienia uczestniczki postępowania z M.D. na M.D.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] wniosła M.D. Skarżąca wskazała na szereg pomyłek dotyczących miejsca zamieszkania, imienia i numeru porządkowego nieruchomości popełnionych przez organy administracji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wskazał, że argumenty dotyczące pomyłek pisarskich, które pojawiły się w postępowaniu administracyjnym, pozostają bez wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) decyzja /lub postanowienie/ podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:
- - po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- - po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- - po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z § 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
W tym świetle skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji, jak też postanowienia organów obu instancji dotyczące sprostowania postanowienia nakładającego obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia budowy ogrodzenia wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś stanowi podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 litera c) powołanej na wstępie ustawy.
Stosownie do art. 113 § 1 kpa organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Oznacza to, że omyłka musi być widoczna w samej treści orzeczenia lub jego uzasadnieniu i polegać w szczególności na błędach pisarskich lub rachunkowych. Błędem pisarskim będzie np. błąd, który powstał przy sporządzaniu czystopisu maszynowego decyzji przez naciśnięcie niewłaściwego klawisza. Błędem rachunkowym w rozumieniu art. 113 § 1 kpa będzie omyłka w działaniu matematycznym, jeżeli jest ono zawarte w treści decyzji.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a uprzednio z orzecznictwem NTA zachowującym w tym zakresie aktualność, istota błędów i omyłek podlegających sprostowaniu polega na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ, a zostało wypowiedziane przez niewłaściwy dobór słowa, omyłkę pisarską.
(por. J. Litwin – Postępowanie administracyjne, Łódź 1948, s. 64, glosa W. Tarasa – OSP z 1990 roku, z. 11-12, s. 846-848, Z. Janowicz- Kodeks postępowania administracyjnego, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa- Poznań 1992, s. 287 – 288)
Podkreślić przy tym należy, że w literaturze i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 kpa błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.
(por. B. Adamiak i J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK Warszawa 1996 r., s. 514; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 1991 r., SA/Wr 1084/91 - ONSA 1991, Nr 3-4, poz. 93)
Tym samym sprostowanie nie może być kolejnym sposobem zmiany rozstrzygnięcia sprawy w zastępstwie ponownego przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji.
Nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji lub postanowienia / art. 113 § 1 w związku z art. 126 kpa /, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego.
(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1988 roku, III SA 1466/87 z glosą W. Tarasa – OSP z 1990 roku, z. 11-12, s. 845)
W myśl art. 30 ust. 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 106, poz. 1126 ze zm.) w zgłoszeniu należy określić rodzaj, zakres i sposób wykonywania robót oraz termin ich rozpoczęcia. Do zgłoszenia należy dołączyć dowód stwierdzający prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz, w zależności od potrzeb, odpowiednie szkice lub rysunki, a także pozwolenia wymagane odrębnymi przepisami.
W razie konieczności uzupełnienia zgłoszenia, właściwy organ nakłada, w drodze postanowienia, na zgłaszającego obowiązek uzupełnienia, w określonym terminie, brakujących dokumentów, a w przypadku ich nieuzupełnienia - wnosi sprzeciw, w drodze decyzji.
Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 30 ust. 1a powołanej wyżej ustawy nałożył na Z.K. obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia budowy ogrodzenia w terminie do dnia 30 czerwca 2002 r. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta P. sprostował oczywistą pomyłkę w powyższym postanowieniu w ten sposób, że adresatem wezwania do uzupełnienia braków zgłoszenia "powinny być osoby wskazane w zgłoszeniu z 25.04.2002 r. tj. B.D., Z.K. i E.K.".
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na art. 124 § 1 kpa. Przepis ten wymienia minimum elementów, które powinno zawierać postanowienie. Jednym z elementów składowych postanowienia jest oznaczenie strony lub stron.
W niniejszej sprawie organ I instancji w postanowieniu z dnia [...] przyjął, iż stroną, a tym samym podmiotem zobowiązanym do jego wykonania jest Z.K. – adresat postanowienia. Sprostowanie poprzez oznaczenie strony na: B.D., Z.K. i E.K. doprowadziło w istocie do zmiany stron /adresata/, a w konsekwencji do zmiany postanowienia z dnia [...].
Wadliwość postanowienia / decyzji / polegająca na niewłaściwym oznaczeniu stron / adresatów / nie jest oczywistą omyłką w rozumieniu art. 113 § 1 kpa, a zatem nie podlega sprostowaniu w trybie tego przepisu.
Błędne oznaczenie strony / adresata /, w postanowieniu wydanym na podstawie art. 30 ust. 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 106, poz. 1126 ze zm.), nie może być zmienione na prawidłowe w trybie art. 113 § 1 kpa jako sprostowanie oczywistej omyłki.
Sprostowanie w ten sposób postanowienia z dnia [...] jest równoznaczne ze zmianą postanowienia tj. zmianą rozstrzygnięcia co do osób, na które nałożono określone obowiązki. Oznacza to niedopuszczalną w oparciu o art. 113 § 1 kpa zmianę adresatów tegoż postanowienia.
Jak wyżej wskazano postanowienie o sprostowaniu może dotyczyć wyłącznie oczywistej omyłki.
(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia28 listopada 1984 r., II SA 1314/84 - ONSA 1984 r., Nr 2, poz. 114, z dnia 19 listopada 1991 roku, I SA/Wr 1084/91 - ONSA 1992 r., Nr 3-4, poz. 93)
Wydanie postanowienia o sprostowaniu postanowienia nakładającego obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia nastąpiło z naruszeniem art.113 § 1 kpa. Taką samą wadę zawiera postanowienie organu odwoławczego z dnia [...], który nie usunął naruszeń popełnionych przez organ I instancji. Nadto organ II instancji stwierdził, iż sprostowano z urzędu postanowienie z dnia [...] w ten sposób, że rozszerzono adresatów postanowienia o osobę B.D. a to dlatego, że pod zgłoszeniem z dnia 25 kwietnia 2002 r. podpisali się Z.K. i B.D. Tymczasem, co umknęło organowi odwoławczemu, krąg adresatów postanowienia, a więc osób zobowiązanych do jego wykonania, rozszerzono nie tylko o B.D. ale i E.K., która nie dokonała zgłoszenia zamiaru budowy ogrodzenia.
Wadliwie sprostowane postanowienie, wydane na podstawie art. 30 ust. 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 106, poz. 1126 ze zm.), nakładające obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia, legło u podstaw wydania decyzji zgłaszającej sprzeciw w sprawie budowy ogrodzenia.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] - zgłoszenie sprzeciwu w sprawie budowy ogrodzenia, nadal nie dostrzegając popełnionych przez organ I instancji naruszeń przepisów prawa. Organ odwoławczy nie dopatrzył się, iż na B.D. i E.K. nie został prawidłowo nałożony obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia, lecz poprzez wadliwe sprostowanie postanowienia. Nadto organy obu instancji niedostatecznie wyjaśniły i rozważyły kwestię nałożenia na stronę określonych obowiązków w świetle Prawa budowlanego oraz ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (t. j. Dz. U. z 2000r., Nr 71, poz. 838), co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa.
W myśl art. 29 powołanej wyżej ustawy o drogach publicznych - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji a także postanowienia nakładającego obowiązek uzupełnienia braków zgłoszenia - wykonanie lub przebudowa zjazdu z drogi do pól uprawnych i zabudowań należy w wypadku budowy lub modernizacji drogi - do zarządu drogi / pkt 1 /, zaś w pozostałych wypadkach - do właściciela lub użytkownika gruntów przyległych do drogi, po uzyskaniu zgody zarządu drogi / pkt 2 /.
Jednocześnie art. 20 tejże ustawy stanowi, iż do zarządcy drogi należy w szczególności wydawanie zezwoleń na zajęcie pasa drogowego i zjazdy z dróg oraz pobieranie opłat i kar pieniężnych - pkt 8.
Zarząd drogi swą zgodę wyraża w formie decyzji. Uzyskanie tej zgody przez inwestora jest warunkiem sine qua non podjęcia działań zmierzających do wykonania lub przebudowy zjazdu.
Art. 29 pkt 2 ustawy o drogach publicznych mówi o konieczności uzyskania zgody zarządu drogi na wykonanie zjazdu z drogi do przyległego do niej gruntu i nie precyzuje bliżej kryteriów koniecznych dla jej wyrażenia. Decyzje wydane na podstawie tegoż przepisu wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, a więc od uzasadnionej woli organu uzależnione będzie wydanie decyzji pozytywnej bądź negatywnej.
(por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 stycznia 1997r., II SA 3036/95 - ONSA 1998 r., Nr 1, poz. 12, z dnia 6 lutego 2003 roku, IV SA 2605/00 - ONSA z 2004 r., Nr 2, poz. 58, z dnia 15 kwietnia 1999 r., II SA 303/99 - LEX nr 46768, z dnia 27 lutego 1998 r., II SA 1733/97 - LEX nr 41625, z dnia 4 kwietnia 1998 r., II SA 1686/97 - LEX nr 41628)
Organy obu instancji nie ustaliły, czy w niniejszej sprawie budowa ogrodzenia będzie łączyła się z budową zjazdu z drogi a nadto nie powołały odpowiednich przepisów prawa, które w tej sprawie przesądziły o wezwaniu strony do zmiany lokalizacji bramy wjazdowej. Samo wskazanie w postanowieniu, iż wjazd na teren przedmiotowej działki od strony ulicy A został zaopiniowany negatywnie przez zarządcę drogi nie wyjaśnia i nie uzasadnia działania organów tak w aspekcie Prawa budowlanego jak i ustawy o drogach publicznych. A skoro organy nie wykazały materialnoprawnej podstawy nałożenia na stronę określonych w postanowieniu obowiązków, to tym samym nie wyjaśniły i nie rozważyły sprawy w świetle przepisów prawa mogących mieć w niej zastosowanie. Uzasadnienia wydanych decyzji i postanowień nie odpowiadają wymogom odpowiednio art. 107 § 3 kpa i art. 124 § 1 i 2 kpa. To zaś udaremnia stronie właściwą obronę swych praw i uniemożliwia Sądowi ocenę legalności podjętych w sprawie rozstrzygnięć.
W szczególności uzasadnienia prawne nie zawierają wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Chodzi tu o wytłumaczenie, dlaczego organ zastosował konkretny przepis prawa materialnego w danej sytuacji faktycznej i wskazanie związku między oceną stanu faktycznego a treścią rozstrzygnięcia.
Nie może być uznana za zgodną z prawem decyzja wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w danej sprawie i bez rozważenia tych przepisów w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie p. s. a. - w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) – dalej w skrócie p. w. u. p. orzekł jak w sentencji.
W punkcie trzecim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p. s. a. w związku z art. 97 § 1 p. w. u. p.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p. s. a. w związku z art. 97 § 1 p. w. u. p.