Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] o wymierzeniu A. J. kary pieniężnej za nieterminowe przekazanie zbiorczego zestawienia danych o rodzajach i ilości odpadów.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...], znak [...] Marszałek Województwa [...], w oparciu o art. 104 k.p.a., art. 37 ust. 1 i 3, art. 79c ust. 3 oraz art. 79d ust. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tj. Dz. U. Nr 185 z 2010 r., poz. 1243 ze zm.), a także art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 53 § 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 roku Nr 8, poz. 60 ze zm.), wymierzył A. J., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą A, karę pieniężną w wysokości 10 000 zł za nieterminowe przekazanie zbiorczego zestawienia danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi oraz o instalacjach i urządzeniach służących do odzysku i unieszkodliwiania odpadów za 2009 rok. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z definicją, zawartą w art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy, przez posiadacza odpadów rozumie się każdego, kto faktycznie włada odpadami (wytwórcę odpadów, inną osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną), z wyłączeniem prowadzącego działalność w zakresie transportu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.
Art. 36 ustawy o odpadach nakłada na posiadacza odpadów obowiązki związane z prowadzeniem ich ilościowej i jakościowej ewidencji, zgodnie z przyjętym katalogiem odpadów i listą odpadów niebezpiecznych. Obowiązek prowadzenia ewidencji, o której mowa powyżej, nie dotyczy wytwórców odpadów komunalnych, wytwórców odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji, jeżeli pojazdy te zostały przekazane do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, osób fizycznych i jednostek organizacyjnych niebędących przedsiębiorcami, które wykorzystują odpady na własne potrzeby, wytwórców odpadów, dla których nie ma konieczności prowadzenia ewidencji zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 roku w sprawie rodzajów odpadów lub ich ilości, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów oraz kategorii małych i średnich przedsiębiorstw, które mogą prowadzić uproszczoną ewidencję odpadów (Dz. U. Nr 152 z 2001 r., poz. 1735).
Organ dodał, że w myśl zapisów art. 37 ustawy o odpadach posiadacz odpadów prowadzący ewidencję odpadów jest obowiązany sporządzić na odpowiednim formularzu "Zbiorcze zestawienie danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi oraz o instalacjach i urządzeniach służących do odzysku i unieszkodliwienia tych odpadów" i przekazać je marszałkowi województwa w terminie do końca pierwszego kwartału (dla sprawozdań za lata 2006 - 2009) oraz do 15 marca (sprawozdanie za 2011 r.) za poprzedni rok kalendarzowy. W przypadku, gdy posiadacz odpadów nie wykonuje obowiązku albo wykonuje go nieterminowo lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym, na mocy art. 79c ust. 3 ustawy o odpadach, podlega karze pieniężnej w wysokości 10 000 zł. Organ wyjaśnił, że zbiorcze zestawienie danych o rodzajach i ilości odpadów za rok 2009, dotyczące działalności A. J., otrzymał w dniu 8 listopada 2010 r. Stwierdził, że obowiązek sporządzenia i przekazania zbiorczego zestawienia danych o odpadach za rok 2009 został wykonany nieterminowo, bowiem termin upłynął w dniu 31 marca 2010 r. Zaistniały zatem okoliczności, wskazane w art. 79c ust. 3 ustawy o odpadach, które zobowiązują marszałka województwa do wymierzenia stronie kary pieniężnej.
Organ podkreślił, że wspomniane uregulowanie nie ma charakteru uznaniowego, lecz obligatoryjny. Zaznaczył, że przepis art. 79d ust. 5 ustawy o odpadach, przewiduje dla marszałka województwa uprawnienia organu podatkowego, o których mowa w dziale III Ordynacji Podatkowej t.j. możliwość stosowania w szczególnych sytuacjach ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych na wniosek strony.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. J., działając przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 31 ust. 3 w zw. z art. 20 i 22 Konstytucji poprzez oparcie go na przepisie art. 79c ust. 3 ustawy o odpadach, który należy uznać za sprzeczny z powołanymi przepisami Konstytucji. Nałożenie kary pieniężnej oceniła jako działanie stanowiące wyraz nieuzasadnionego ograniczenia swobody działalności gospodarczej, dotkliwą karę w stosunku do niewielkiego uchybienia obowiązkom informacyjnym oraz asumpt do rozważenia zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem strony w sytuacji, gdy dochodzi do sprzeczności między treścią normatywną przepisu ustawy i normami ustanowionymi w przepisie art. 31 ust. 3 w zw. z art. 20 i 22 Konstytucji, uznać należy, iż przepis ustawy nie może stać się podstawą rozstrzygnięcia, a tym samym brak jest wszystkich elementów administracyjnego stosunku materialnoprawnego, co uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego.
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ w uzasadnieniu wyjaśnił, że w stanie faktycznym sprawy A. J. jako posiadacz odpadów była zobowiązana do prowadzenia ewidencji odpadów i przekazywania zbiorczych zestawień marszałkowi województwa. Za bezsporny uznał fakt, że zbiorcze zestawienie za rok 2009 miało wpłynąć do organu w terminie do 31 marca 2010 r., przy czym wpłynęło w dniu 8 listopada 2010 r., co oznacza, że obowiązek wykonano nieterminowo. Organ podkreślił, że organ I instancji był zobligowany do wszczęcia w przedmiotowej sprawie postępowania administracyjnego z urzędu, a ustawodawca nie pozostawił organom administracji żadnej możliwości oceny stopnia przewinienia strony. W przepisie art. 79c ust. 3 ustawy o odpadach brak jest bowiem przesłanki winy.
Ponadto, organy administracji publicznej nie mogą same decydować o niekonstytucyjności ustaw, gdyż wyłączną kompetencję w tym zakresie, zgodnie z art. 188 Konstytucji, ma Trybunał Konstytucyjny. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie dochodzi do wydania decyzji związanej. Oznacza to sytuację, w której organ administracji wydający decyzję sprawdza jedynie, czy są spełnione przesłanki wydania decyzji, a jeśli tak, to wydaje ściśle określoną decyzję. W przedmiotowej sprawie jedyną przesłanką ściśle określonej sankcji administracyjnej jest zachowanie terminu do złożenia zbiorczego zestawienia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. J., działając przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nadto art. 37 ust. 3a i 3b ustawy o odpadach poprzez brak dokonania weryfikacji informacji zawartych w zbiorczym zestawieniu danych o odpadach oraz oparcie rozstrzygnięcia o art. 79c ust. 3 ustawy o odpadach, który należy uznać za sprzeczny z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 20 i 22 Konstytucji RP, gdzie niekonstytucyjność wyraża się w braku zróżnicowania wysokości kary pieniężnej od okoliczności sprawy.
Wspomniana skarga została zarejestrowana przez tutejszy sąd pod sygn. akt II SA/Łd 1009/11.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ dodał, że przepisy art. 37 ust. 3a i 3b ustawy o odpadach nie miały zastosowania w sprawie. Wyjaśnił, że skoro marszałek województwa nie zobowiązał, w drodze decyzji, skarżącej do korekty sporządzonego zestawienia danych, to znaczy, iż uznał informacje dotyczące odpadów za zgodne ze stanem faktycznym.
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił niniejsze postępowanie na mocy art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na to, że wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przed rozpoznaniem przez Trybunał Konstytucyjny pytania skierowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1509/10, mogłoby skutkować wystąpieniem przez strony z wnioskiem o wznowienie postępowania przed sądem.
We wspomnianym postanowieniu z dnia 9 marca 2011 r. sąd przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne:
- a) czy art. 79c ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach (Dz. U. z 2007 roku, Nr 39, poz. 251 ze zm.) jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- b) czy art. 79c ust. 3, w związku z art. 79d ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach (Dz. U. z 2007 roku, Nr 39, poz. 251 ze zm.) jest zgodny z art. 2, w związku z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 6 ust. 1 i 3 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 roku, zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284).
Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r. sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie. Sprawę wpisano pod nowy numer do repertorium SA – II SA/Łd 14/14.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a.).
Podstawy do wznowienia postępowania określone są w przepisach art. 145 § 1 k.p.a. oraz art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Pośród okoliczności w nich wymienionych zwrócić należy uwagę na art. 145a § 1 k.p.a., który stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.
W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ wyrokiem z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt P 26/11 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 79c ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 i Nr 203, poz. 1351, z 2011 r. Nr 106, poz. 622, Nr 117, poz. 678, Nr 138, poz. 809, Nr 152, poz. 897 i Nr 171, poz. 1016 oraz z 2012 r. poz. 951 i 1513), w brzmieniu obowiązującym od 12 marca 2010 r. do 19 lipca 2011 r., przez to, że przewiduje niepodlegającą miarkowaniu karę pieniężną w wysokości 10 000 zł za nieterminowe przekazanie zbiorczego zestawienia danych o odpadach, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 79c ust. 3 w związku z art. 79d ust. 3 ustawy powołanej w punkcie 1 jest zgodny z: art. 2 w związku z art. 184 Konstytucji, art. 2 w związku z art. 42 ust. 2 i 3 Konstytucji.
Ponadto Trybunał Konstytucyjny postanowił na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...], znak [...] o wymierzeniu A. J. kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł za nieterminowe przekazanie zbiorczego zestawienia danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi oraz o instalacjach i urządzeniach służących do odzysku i unieszkodliwiania odpadów za rok 2009. Jako podstawę prawną wspomnianych decyzji organy administracyjne obu instancji powołały przepis art. 79c ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tj. Dz. U. Nr 185 z 2010 r., poz. 1243 ze zm.), co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził we wspomnianym wyżej wyroku, że przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 12 marca 2010 r. do 19 lipca 2011 r. - a więc w dacie orzekania przez Marszałka Województwa [...], a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. - przez to, że przewiduje niepodlegającą miarkowaniu karę pieniężną w wysokości 10 000 zł za nieterminowe przekazanie zbiorczego zestawienia danych o odpadach, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wprawdzie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało podjęte po wniesieniu skargi do tutejszego sądu, niemniej jednak w judykaturze ugruntowało się stanowisko, podzielane zresztą przez skład orzekający w tej sprawie, że przesłanka wznowienia określona w art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 6 września 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 398/10 - Wspólnota 2010/39/42-43, WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 191/10 - Lex nr 664573). Orzeczenia sądowe nie mogą opierać się na prawie, co do którego stwierdzona została niezgodność z Konstytucją. Nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której na skutek wydania orzeczenia opartego o prawo niezgodne z Konstytucją, postępowanie sądowe niemal natychmiast po jego zakończeniu mogłoby zostać wznowione.
Takie postępowanie nie byłoby zrozumiałe i kłóciłoby się z nakazem sprawiedliwego, rzetelnego rozpoznania sprawy i udzielenia należnej każdemu efektywnej ochrony prawnej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno w postępowaniu sądowoadministracyjnym przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 363/09 – Lex nr 526400). Okoliczność ta stanowiła podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, bowiem zaistniała podstawa do wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 k.p.a.
Wobec powyższego sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b", art. 135 i art. 134 § 1 p.p.s.a. W punkcie drugim wyroku sąd w trybie art. 152 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, zaś w punkcie trzecim sentencji wyroku rozstrzygnięto o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.
LP