Uzasadnienie
II SA/Łd 1439/01
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpatrzeniu wniosku J. B. o ponowne rozpoznanie sprawy na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wniosek odwołującego się nie został uwzględniony, zgodnie bowiem z powołaną ustawą represja została zawężona tylko do pewnej kategorii osób, określonych m.in. w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, który stanowi - "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945." Przepis w tym względzie jest jednoznaczny i określa, że deportacja winna być związana z pracą.
Z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby strona pracowała. W okresie pobytu na robotach przymusowych miała od 5 do 6 lat, nie mogła zatem wykonywać pracy w rozumieniu powołanej powyżej ustawy. Towarzyszenie rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym czy nawet wykonywanie niektórych obowiązków nie mieści się w rozumieniu pracy na gruncie powołanej ustawy.
W skardze do Sądu J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż w okresie "deportacji" był wykorzystywany do różnych prac w gospodarstwie i w polu.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, iż nie neguje ciężkiej sytuacji skarżącego podczas wojny, lecz jedynie stwierdza, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 powołanej powyżej ustawy warunek pracy przymusowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpatrywanej sprawie jest niesporne, iż skarżący wraz z ojcem i rodzeństwem przebywał na robotach przymusowych na terenie Francji. Odmówiono mu jednak wypłaty świadczenia przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. bowiem nie wykonywał on, zdaniem organu administracji, pracy przymusowej.
W przepisie art. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) zdefiniowano pojęcie represji na użytek ustawy, uznając za nią: osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; oraz deportację do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na teren III Rzeszy lub państw przez nią okupowanych bądź na teren ZSRR i obszarów przez niego okupowanych.
Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2000 r., III RN 143/99, Wokanda 2000, nr 9, s. 31, przyjął, a pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, iż przytoczony art. 2 ustawy dotyczy dwóch kategorii osób, a osoba ubiegająca się o świadczenie w oparciu o pkt 1 tego art. 2 nie musi wykazywać czy w czasie pobytu w obozie wykonywała pracę przymusową. Zdaniem Sądu Najwyższego okoliczność, że w przepisie art. 3 ust. 1 tej ustawy mowa jest o tym, że świadczenie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy" ma to znaczenie, że organ prowadzący postępowanie jest obowiązany ustalić faktyczny czas przebywania wnioskodawcy w obozie pracy, nie może zaś być interpretowany jako obowiązek wykazania, że osoba ta faktycznie wykonywała pracę przymusową. Identyczny pogląd wyraził wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym wyroku z 13 stycznia 1999 r. V SA 759/98, a także Sąd Najwyższy w wyroku z 13 stycznia 2000 r. (III RN 112/99.
OSNAPU 2000, nr 20, poz. 736). Skarżący spełnia kryteria represji określone w art. 2 pkt 2 ustawy. Z unormowania zawartego w tym przepisie - wbrew stanowisku organu administracji - wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną np. z powodu wieku lub innych przyczyn jak choroby, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres, co najmniej 6 miesięcy. Władze okupacyjne wywożąc do III Rzeszy skarżącego wraz rodzicami i rodzeństwem nie określały czasu ich deportacji. Dzieci w zależności od wieku bądź kierowane były natychmiast do wykonywania prac, zwłaszcza w gospodarstwach rolnych, bądź też później w miarę upływu czasu, kiedy według oceny właściciela gospodarstwa mogły i powinny już wykonywać wskazane im prace – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2000 r., V SA 674/00. Podobny pogląd wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2001 r., V SA 1631/00, uznając, iż w okresie wojny nie obowiązywały żadne szczególne przepisy chroniące osoby wywożone do pracy przymusowej przed wyzyskiem, a w szczególności przepisy o zakazie zatrudniania takich dzieci. Także więc osoby bardzo młode mogły być zmuszane do pracy przymusowej.
Z przytoczonych względów nie można uznać trafności poglądu Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż z powodu wieku skarżący nie może być uznany za osobę deportowaną do pracy przymusowej i dlatego nie przysługuje mu świadczenie przewidziane w ustawie. Abstrahując od tego, że przytoczone w odpowiedzi na skargę orzeczenia sądowe odnoszą się do wcześniejszego okresu, to sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela zawartych w nich poglądów prawnych. Zresztą, począwszy, od 1999 r. orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego zaczęło się zmieniać w kierunku uznania wywiezionych wraz z rodzicami dzieci za osoby deportowane do pracy przymusowej.
Mając na uwadze podniesione wyżej argumenty na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji orzekanie o wstrzymaniu jej wykonania do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.