Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 marca 1998 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ pozbawił skarżącą Irenę G. uprawnień przysługujących jej jako wdowie pozostałej po kombatancie. W uzasadnieniu podniesiono, iż uprawnienia przysługujące wdowie pozostałej po zmarłym kombatancie przyznał skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych dnia 26 marca 1992 r. po mężu Janie G., który uzyskał uprawnienia kombatanckie dnia 8 października 1985 r. na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZboWiD w P. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 15 marca 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. Z zaświadczenia Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia 25 lipca 1985 r. i akt kombatanckich wynika, że w okresie od 15 marca 1945 r. do listopada 1949 r. Jan G. pracował jako funkcjonariusz w Milicji Obywatelskiej w Zakładzie Karnym w P. Do sytuacji tej ma więc zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej wyżej ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Milicja Obywatelska zgodnie z powołującymi ją do życia dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. stanowiła organ chroniący bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia. Nie była zatem służbą zmilitaryzowaną. W świetle przytoczonych przepisów jakiekolwiek zadania wykonywane podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe, nie mogą być uznane jako działalność kombatancka.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżąca podnosiła, iż mąż pracując w służbie więziennej czynił to z narażeniem życia. Ponadto nie brał udziału w prześladowaniach stosowanych przez ówczesny aparat władzy państwowej, a za brak subordynacji został zwolniony z pracy nie może ponosić konsekwencji w postaci pozbawienia jej uprawnień kombatanckich po mężu.
Decyzją z dnia 9 czerwca 1998 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc w uzasadnieniu, iż złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nic do sprawy nie wnosi.
Na powyższą decyzję złożyła skargę Irena G. wnosząc ojej uchylenie z uwagi na to, iż jej małżonek nie zajmował się w okresie zatrudnienia w służbie więziennej prześladowaniem osób przez ówczesny aparat władzy ludowej.
Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę bada ją wyłącznie pod względem zgodności z obowiązującym prawem.
Dokonując weryfikacji uprawnień Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych oparł się wyłącznie na zaświadczeniu Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia 25 lipca 1985 r. oraz akt kombatanckich, z których wynika, iż małżonek skarżącej pracował jako funkcjonariusz w Zakładzie Karnym w P. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów prowadząc postępowanie nie pouczył skarżącej o treści art. 21 ust. 3 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, z którego wynika, że przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" nie stosuje się do osób, które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia lub pełnienia służby wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Nie dokonanie weryfikacji uprawnień męża skarżącej w aspekcie cytowanego wyżej przepisu już samo nie pozwala na automatyczne pozbawienie skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie.
Należy ponadto rozważyć, czy powołane w uzasadnieniu przepisy odnoszą się do sytuacji, gdy kombatanci są pozbawieni uprawnień, a zatem czy istnieje możliwość pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie w sytuacji, gdy kombatant za życia nie został pozbawiony uprawnień. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, iż uprawnienia pochodne wdów nie mogą istnieć bez uprawnień pierwotnych kombatantów. Nie jest już jednak oczywista generalna konstatacja prowadząca do uznania, że nie może istnieć prawo pochodne, gdy istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego, a zatem nie jest zasadna konkluzja, iż odmowa przyznania uprawnień wdowie po kombatancie jest wynikiem obowiązujących regulacji prawnych. Z faktu ustawowego uregulowania uprawnień wdów po kombatantach, którzy być może byliby uprawnień pozbawieni, nie można wyprowadzać skutków negatywnych dla osoby, której uprawnienia pochodne przyznano z mocy prawa.
Małżonek skarżącej nie został za życia zweryfikowany i nie pozbawiono go uprawnień kombatanckich. W obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisów, które uprawniają do odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie, który nie został za życia zweryfikowany i tym samym, gdy w obrocie prawnym znajduje się decyzja przyznająca takie uprawnienia jako uprawnienia pierwotne.
W pełni zatem podzielić należy stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2000 r. w sprawie II SA/Wr 1482/99, które stwierdza, iż w sytuacji gdy zmarły małżonek posiadał uprawnienia to obowiązkiem organu było wydać potwierdzenie takich uprawnień jako przysługujących z mocy prawa, a nie badanie, czy zmarły nie byłby ich przypadkiem pozbawiony. Nie można, zatem uznać za słuszna wykładnię, prowadzącą do uznania, że cytowana wyżej ustawa daje podstawę do pośmiertnej weryfikacji. Podstawy takiej nie daje również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawienia uprawnień kombatanckich i zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /t.j. Dz.U. nr 116 poz. 745/. Istnieje zatem luka w prawie, która nie może być wypełniona przez rozszerzającą wykładnię celowościową na niekorzyść osób, którym uprawnienia pochodne przyznano z mocy prawa.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 w związku z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.