Wyrok WSA w Łodzi z 25 maja 2021 r., II SA/Łd 159/21

Sąd

Dnia 25 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II

Rozpoznanie

w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2021 roku

Sprawa

sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. a.bł.

Skład

Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania M. K., reprezentowanego przez D. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z [...]r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 29 października 2020 r. M. K. zwrócił się do Wójta Gminy Z. o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych na rzecz Ż. K. i D. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami. W jego uzasadnieniu powołał się trudną sytuację majątkową, dochodową i zdrowotną wskazując, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie osiąga żadnego dochodu i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, zajmuje wynajmowany wraz z byłą żoną, córką i wnukiem lokal mieszkalny. Ponadto stwierdzono u niego choroby serca, na które obecnie się leczy. M. K. podał także, że jest niepijącym alkoholikiem, a jego problemy z niealimentacją mają swoje źródło właśnie w tej chorobie.

Decyzją z [...]r. Wójt Gminy Z. odmówił M. K. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym – D. K. i Ż. K., wraz z odsetkami, uznając że w stanie faktycznym sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W odwołaniu od decyzji M. K. reprezentowany przez syna D. K., podniósł zarzut naruszenia art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji poprzez przyjęcie za podstawę decyzji okoliczności faktycznych w postaci dochodowej i rodzinnej sytuacji skarżącego istniejącej przed wszczęciem niniejszego postępowania oraz okoliczności przyszłych i niepewnych w przedmiocie jego stanu zdrowia, podczas gdy zaskarżona decyzja powinna być wydana w oparciu o stan bieżący, aktualną sytuację dochodową i rodzinną, tj. stan na dzień wydania przedmiotowej decyzji. Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy albo o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Powołaną na wstępie decyzją z 8 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm.- dalej w skrócie "k.p.a.") i art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808 z późn.zm. – dalej w skrócie "ustawa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że należności, o umorzenie których ubiega się skarżący, powstały wskutek wypłaty przez organ właściwy wierzyciela świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W rozpatrywanej sprawie decyzja w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych wierzycielowi przez Skarb Państwa, jak wynika z jej uzasadnienia, wydana została w trybie przepisu art. 30 ust. 1 i 2 ustawy, albowiem wniosek M. K. został złożony do Wójta Gminy Z., który jest zarówno organem właściwym dłużnika, jak i organem właściwym wierzyciela. Orzekając w oparciu o przesłanki zawarte w art. 30 ust. 1 ustawy w pierwszej kolejności należy brać pod uwagę kwestię skuteczności egzekucji. Konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej, jest skutecznie przeprowadzona egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Przewidziane w tym przepisie prawo do ubiegania się o umorzenie należności nie jest uzależnione od sytuacji osobistej dłużnika alimentacyjnego i nawet jego bardzo trudna sytuacja materialna nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia. Swoista premia w postaci tego rodzaju ulgi może być przyznana osobie, z majątku której systematycznie, co miesiąc, ściągana jest kwota w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów i taka skuteczna egzekucja trwa nieprzerwanie w okresach wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy. Poza sporem pozostaje, że przesłanki zawarte w art. 30 ust. 1 ustawy w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione.

Dalej Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji działał w przedmiotowej sprawie również jako organ właściwy wierzyciela, co dawało mu podstawę do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy. Decyzja organu administracji we wskazanym zakresie ma charakter uznaniowy. Organ może umorzyć w całości bądź w części należność, jednak przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności zachodzących w danej sprawie, uzasadniających owo umorzenie. Ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. W powyższym zakresie organ winien więc podjąć rozstrzygnięcie z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Wszelkiego rodzaju zwolnienia ze świadczeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy, w związku z czym podlegają interpretacji ścisłej, nie zaś rozszerzającej. Wynika to ze szczególnego charakteru zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.), w przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci - stanowią świadczenia obligatoryjne. W związku z powyższym, również umorzenie należności w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Wskazana niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu, uzasadniająca zwolnienie z obowiązku, musi być efektem czynników obiektywnych, niezależnych od działań osoby zobowiązanej. Kolegium uwzględniając charakter decyzji w niniejszej sprawie jako opartej na uznaniu administracyjnym podkreśliło, że wymaga ona od organu szczególnej precyzji w zakresie dokonanych ustaleń, mających mieć oparcie w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zanalizowanego w sposób wyczerpujący (zgodnie z art. 77 § 1 i 80 K.p.a.).

Jak zauważył organ odwoławczy w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której - co także podkreślił organ pierwszej instancji - zobowiązany do alimentacji dłużnik znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi w niniejszej sprawie, wnioskodawca ma 53 lata, jest osobą rozwiedzioną, prowadzi - wedle swego oświadczenia - jednoosobowe gospodarstwo domowe (pomimo zamieszkiwania w jednym lokalu mieszkalnym z córką oraz dwojgiem wnucząt), korzysta z różnych form pomocy społecznej od wielu lat, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada źródła dochodu, nie pracuje zawodowo, ma wykształcenie podstawowe, nie posiada wyuczonego zawodu, w przeszłości trudnił się pracą fizyczną w charakterze spawacza oraz operatora walca/zagęszczarki za minimalnym wynagrodzeniem. Z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci – D. K. i Ż. K., prawomocnie zasądzonych wyrokami sądów, przeciwko skarżącemu wszczęto i prowadzono postępowanie egzekucyjne. Wobec bezskuteczności egzekucji umorzono je, a należności alimentacyjne wypłacane były z funduszu alimentacyjnego w okresach: od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 maja 2016 r. - na rzecz D. K. oraz od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. - na rzecz Ż. K.. Stronę uznano za dłużnika uchylającego się od alimentacji i skazano na karę pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Wnioskodawca odbył tę karę. W ocenie strony, na podstawie składanych przez niego oświadczeń, zasądzone na rzecz jego dzieci alimenty były za wysokie, a jego problemy finansowe wynikały z choroby alkoholowej. Odwołujący podał, że przez większość swojej pracy zarobkowej osiągał dochód rzędu 1400 - 1600 zł miesięcznie, a alimenty na dwoje dzieci wynosiły łącznie 850 zł. M. K. wskazał też, że od 2017 r. nie spożywa alkoholu.

Kolegium stwierdziło następnie, że skarżący jest osobą chorą, całkowicie niezdolną do pracy, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 7 grudnia 2020 r. Niemniej jednak sytuacja ta ma charakter przejściowy, bowiem przedmiotowe orzeczenie zostało wydane na okres do dnia 31 grudnia 2022 r. Wobec powyższego, w oparciu o wskazany dowód, nie można przesądzić, że stan ten ma charakter trwały i nieodwracalny, co czyni niemożliwym wskazanie, że dłużnik nigdy nie będzie w stanie zaspokoić należności alimentacyjnych nawet w części. Po wtóre, skoro lekarz orzecznik ZUS w taki sposób określił stan zdrowia skarżącego, to zdaniem organu, oczywiste jest, że wystąpi on o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Główna przesłanka ustawowa została spełniona, toteż prawdopodobnie skarżący otrzyma świadczenie, z którego w części będzie mógł zaspokajać należności alimentacyjne. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt I OSK 1015/20, dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Nie można zapominać o tym, że umorzenie należności ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Istotną okolicznością jest także to, że wskazana wyżej niezdolność do pracy M. K. istnieje od dnia 28 listopada 2017 r., a więc powstała po zakończeniu wypłacania świadczeń na rzecz dzieci dłużnika. W czasie, kiedy alimenty były zasądzone oraz egzekwowane, jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, dłużnik był zdolny do pracy, niemniej jednak, z nieznanych przyczyn, świadomie jej nie podejmował. Świadczą o tym m.in. dokumenty pozyskane z Powiatowego Urzędu Pracy w Poddębicach, z których wynika, że od 21 stycznia 2008 r. do 15 lipca 2016 r. skarżący kilkakrotnie nie stawiał się w urzędzie i nie podawał przyczyny nieobecności, odmówił bez uzasadnionej przyczyny podjęcia pracy, nie podjął szkolenia, przygotowania zawodowego dorosłych, stażu lub innych prac. Uznać zatem należy, że dłużnik świadomie uszczuplał swój majątek, czy też pogarszał sytuację majątkową, żeby nie wywiązywać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Po wtóre, jak zauważyło Kolegium, skarżący podnosił we wniosku, że cierpi na chorobę alkoholową, a od 2017 r. nie spożywa alkoholu. Wskazał to za główną przyczynę swoich problemów finansowych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, poza twierdzeniem samego zainteresowanego, nie wynika, że w istocie cierpi lub cierpiał on na chorobę alkoholową. Brak jest jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego w tym przedmiocie, brak dokumentacji z placówek leczniczych lub odwykowych, brak zaświadczenia o odbytej terapii alkoholowej czy psychologicznej. Nie ma zatem potwierdzenia, że niealimentacja skarżącego wynikała właśnie z tej przyczyny. Ponadto, nawet gdyby przyjąć, że tak było albo, że taka dokumentacja została zgromadzona w niniejszej postępowaniu to, w ocenie organu odwoławczego, nie przesądza to o wyjątkowej sytuacji dłużnika, generującej możliwość wydania przez organ administracji uznaniowej decyzji o całkowitym umorzeniu należności alimentacyjnych.

Zdaniem organu odwoławczego na uwzględnienie nie zasługuje argumentacja skarżącego, że zasądzone na rzecz jego dzieci alimenty były za wysokie. Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z dokumentacji komorniczej wynika, że w sprawach alimentów wydano wyroki zaoczne. Oznacza to, że pozwany (w tym wypadku odwołujący) albo z pełną świadomością nie stawiał się na wezwanie sądu na rozprawie, albo nie podjął prób jakiejkolwiek obrony przed powództwami alimentacyjnymi. Z akt sprawy nie wynika także, aby odwołujący, pomimo wydania wyroków zaocznych, zaskarżył w terminie wskazane orzeczenia stosownymi środkami zaskarżenia w postaci zarzutów i że podjął jakiekolwiek próby zmniejszenia wysokości zasądzonych kwot. M. K. nie występował także do sądu powszechnego z wnioskiem o obniżenie alimentów z uwagi na pogorszenie sytuacji życiowej zobowiązanego do alimentacji. Przyjąć zatem należy, że w czasie orzekania skarżący nie uważał, jakoby alimenty były za wysokie.

Odwołujący wskazał także, że w okresie, kiedy pracował zarobkowo, osiągał dochody rzędu 1400 - 1600 zł miesięcznie, a alimenty na dwoje dzieci wynosiły 850 zł. Po pierwsze, mając na uwadze stanowiska, na których skarżący wykonywał prace oraz posiadane przez niego uprawnienia (np. spawacza), trudno jest dać wiarę twierdzeniom, że jego dochody wynosiły w istocie tyle, ile zadeklarował. Zwłaszcza w kontekście tego, iż praca w charakterze spawacza czy operatora walca i zagęszczarki już od wielu lat cieszy się dużym zainteresowaniem zarówno ze strony pracodawców, jak i pracowników, jak też są dobrze wynagradzane. Ponadto podkreślić należy, że istotą obowiązku alimentacyjnego jest konieczność podzielenia się z dziećmi swoim nawet najniższym dochodem i sytuacja, w której rodzic przeznacza ok. 50 - 60 % swojego wynagrodzenia na zapewnienie potrzeb bytowych dwojga swoich dzieci nie jest nadzwyczajna, zwłaszcza, że w grę wchodzi konieczność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dzieci, tj. zapewnienia mieszkania, wyżywienia, ubrania, leczenia czy edukacji. Nie można przyjąć za zasadne twierdzeń, że dawna sytuacja życiowa dłużnika nie ma znaczenia z punku widzenia niniejszego postępowania. Podczas ustalania aktualnego stanu majątkowego i zdrowotnego skarżącego istotne jest wskazanie przyczyn jego powstania. Ma to bowiem znaczenie przy dokonywaniu oceny, czy faktycznie niezależna od woli i działań dłużnika okoliczność sprawiła, że jego stan majątkowy drastycznie się pogorszył albo, że znacznie podupadł na zdrowiu. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane okoliczności, bazujące na analizie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniający umorzenie całości należności alimentacyjnych. Zważyć bowiem należy, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci ma charakter obligatoryjny i tylko w nadzwyczajnych okolicznościach można się od niego uchylić. Po wtóre, całościowe umorzenie należności alimentacyjnych spowodowałoby przerzucenie obowiązku alimentacyjnego skarżącego na państwo (a tym samym na wszystkich podatników), co nie powinno i nie może mieć miejsca w okolicznościach rozpatrywanej sprawy. Niezdolność skarżącego do pracy ma co prawda charakter całkowity, ale nie trwały, a do tego powstała już po zakończeniu wypłacania alimentów przez fundusz alimentacyjny, a trudna sytuacja majątkowa dłużnika nie jest wynikiem nagłego, nieprzewidzianego zdarzenia, niezależnego od jego woli, a jedynie stanowi konsekwencję wieloletnich zaniedbań skarżącego w tym zakresie. Działając zatem w warunkach uznania administracyjnego, Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i dokonał właściwych konstatacji, uzasadniając swoją decyzję w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do treści art. 30 ust. 2 ustawy Kolegium wskazało, że dłużnik może wystąpić także o umorzenie należności w części, np. w zakresie odsetek ustawowych, czy też wnosić o rozłożenie na raty zaległości alimentacyjnych, bądź też o odroczenie terminu płatności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. K. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź orzeczenie co do istoty, przyjmując, że materiał dowodowy umożliwia takie rozstrzygnięcie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 30 ustawy, poprzez przyjęcie za podstawę decyzji okoliczności faktycznych w postaci dawnej sytuacji bytowej skarżącego, dochodowej i rodzinnej, istniejącej przed wszczęciem niniejszego postępowania, a także okoliczności przyszłych i niepewnych w postaci ewentualnej poprawy jego stanu zdrowia oraz ewentualnego otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy, podczas gdy podstawą niniejszej decyzji, na gruncie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy uwzględnieniu ogólnych zasad postępowania, powinien być stan bieżący, aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika, tj. stan bezpośrednio poprzedzający wydanie decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu skargi jej autor powtórzył zasadniczo argumenty z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wyjaśniło, że strona wielokrotnie powołuje się na konieczność ustalenia podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych w oparciu o bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji umorzeniowej. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, obejmujący ustalenia w zakresie aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika (która została przez organ uznana za trudną), źródeł jego dochodów (korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej, brak zarobkowania), stanu jego zdrowia (czasowa niezdolność do pracy, stan po operacjach, zabiegach, schorzenia, na jakie cierpi) oraz sytuacji mieszkaniowej i rodzinnej (warunki mieszkaniowe, kontakty z bliskimi, wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego). Niemniej jednak, zarówno wniosek, jak i odwołanie od decyzji organu I instancji, zawierają opis sytuacji życiowej skarżącego, która wystąpiła na wiele lat przed zwróceniem się z podaniem o umorzenie należności alimentacyjnych. Skarżący wskazuje na przyczyny swojej niewypłacalności oraz obecnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Zatem, mając to na uwadze, należy zaakcentować, że na kształt bieżącej sytuacji życiowej dłużnika alimentacyjnego zasadniczy wpływ miały jego działania podejmowane w latach wcześniejszych - co sam przyznał. Nie można zatem stwierdzić, że w stosunku do osoby skarżącego zachodzi szczególna okoliczność, uniemożliwiająca wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a która jest wynikiem czynników niezależnych od zobowiązanego do alimentacji. Wręcz przeciwnie, skarżący miał możliwość przynajmniej częściowego zaspokojenia należności alimentacyjnych, aczkolwiek świadomie tego nie czynił. Przyznał bowiem, że posiadał stosowne uprawnienia zawodowe oraz, że osiągał wynagrodzenie rzędu 1400 - 1600 zł miesięcznie. Zaznaczenia wymaga także fakt, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, jakoby dłużnik kiedykolwiek usiłował choćby w minimalnym zakresie przezwyciężyć swoją trudną sytuację materialną i życiową. Skarżący wskazywał we wniosku, że usiłował szukać pracy po 28 listopada 2017 r., aczkolwiek bezskutecznie. Tymczasem, od dnia 28 listopada 2017 r. - jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - dłużnik miał orzeczoną niezdolność do pracy. Dziwi zatem fakt, że skarżący szukał pracy w czasie, kiedy nie był do niej zdolny, a nie usiłował znaleźć zatrudnienia wcześniej, w okresie poprzedzającym wystąpienie przedmiotowej niezdolności. Po wtóre, skarżący powołuje się na okoliczność choroby alkoholowej. Pomimo tego, że organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że dłużnik nie udowodnił zaistnienia tej okoliczności i nie przedstawił stosownych zaświadczeń, czy też dokumentacji medycznej, historii choroby itp., to na etapie wywiedzenia skargi do Sądu skarżący nadal przedmiotowej okoliczności nie wykazał, przy czym to właśnie w chorobie alkoholowej skarżący upatruje przyczyn niełożenia na rzecz swoich dzieci. Nawiązując do podnoszonej w skardze kwestii odmowy przyznania skarżącemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zauważyć wypada, że okolicznością przemawiającą za nieustaleniem wskazanego prawa i nieprzyznaniem świadczenia był brak okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawcy. Oznacza to, że skarżący nie pracował wystarczająco długo, aby wskazane świadczenie otrzymać. W ocenie Kolegium odmowa przyznania skarżącemu świadczenia rentowego pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zdaniem organu zaskarżona decyzja została wydana w zgodzie z art. 104 i art. 107 § 3 k.p.a., a zarzuty skargi stanowią wyłącznie polemikę ze stanowiskiem organu odwoławczego wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W związku z zarządzeniem sędziego z 13 kwietnia 2021 r., pismem procesowym z 26 kwietnia 2021 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie podtrzymał dotychczas prezentowane zarzuty i argumentację w sprawie. Pismem z 28 kwietnia 2021 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Postanowieniem z 24 marca 2021 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. odmawiającą M. K. umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych Ż. K. i D. K..

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym. Zgodnie z jego treścią organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1. 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2. 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3. 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (ust. 1).

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Przywołany wyżej przepis art. 30 ustawy normuje dwa niezależne tryby, w ramach których właściwy organ może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów.

W przypadku pierwszego trybu, uregulowanego w art. 30 ust. 1 ustawy, zastrzeżonego do właściwości organu właściwego dłużnika ustawodawca precyzyjnie określił przesłanki, na podstawie których organ może (choć nie jest do tego zobowiązany) umorzyć dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w określonej procentowo wysokości (30%, 50 %, 100 %). W tym wypadku warunkiem jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów przez okres minimum 3 lat.

Jeśli chodzi o drugi tryb z art. 30 ust. 2 ustawy, zastrzeżony do właściwości organu właściwego wierzyciela, to wyjaśnić trzeba, że wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest na uznaniu administracyjnym. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 p.p.s.a. Kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Wskazać w związku z tym trzeba, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2269/20, 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2861/19, 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3150/18, 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 346/19, 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 9/19, 14 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2149/18). Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela poglądy orzecznicze czyniąc je sowimi.

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni uzasadniona. Z uwagi na to, że Wójt Gminy Z. jest jednocześnie organem właściwym dłużnika jak i organem właściwym wierzyciela, organ prawidłowo zweryfikował w stanie faktycznym sprawy, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy.

Przede wszystkim trzeba mieć na uwadze, że stan zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami wynosi 124.464.14 zł (w okresie 01.10.2008 r. – 31.08.2017 r.) oraz z tytułu zaliczki alimentacyjnej -10.080,00 zł (w okresie 01.08.2005 r. – 30.09.2008 r.).

Jak trafnie oceniły organu obu instancji przesłanki zdefiniowane w art. 30 ust. 1 ustawy w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione. W przypadku skarżącego nie została spełniona podstawowa przesłanka, jaką jest skuteczność egzekucji chociażby w minimalnym okresie 3 lat.

W kontrolowanej sprawie brak jest również podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy ustaliły i udokumentowały prawidłowo sytuację dochodową, rodziną i zdrowotną wnioskodawcy. Dokonując aktualnej oceny tej sytuacji prawidłowo wywiodły, że co prawda obecnie skarżący jest osobą chorą, całkowicie niezdolną do pracy, o czym świadczy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 7 grudnia 2020 r., jednakże sytuacja ta ma charakter przejściowy, bowiem orzeczenie wydane zostało do 31 grudnia 2022 r. W przekonaniu Sądu jest więc szansa i rokowania, że skarżący w przyszłości będzie mógł podjąć zatrudnienie i spłacić o ile nie w całości, to choćby częściowo swój dług alimentacyjny, który dotychczas został w całości pokryty przez państwo, czyli ogół podatników. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia należności nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Dłużnik może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.

Sąd w całości podziela argumentację Kolegium zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji, czyniąc wywody organu swoimi. Zadaniem Sądu obecna sytuacja i stan zadłużenia skarżącego nie jest efektem okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc niezależnych od skarżącego, czy mówiąc inaczej takich, na które skarżący nie miał wpływu. Akta sprawy dowodzą, że skarżący przez wiele lat, przed wydaniem wspomnianego orzeczenia ZUS z 7 grudnia 2020 r. świadomie uchylał się od podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nie dążył do podniesienia swoich kwalifikacji na rynku pracy, nie starał się o obniżenie alimentów, które jak twierdzi były dla niego za wysokie, a przyczyn niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego upatruje w chorobie alkoholowej. Problem jednak w tym, że o ile alkoholizm jest chorobą, to wyjście z tej choroby uzależnione jest wyłącznie od poziomu determinacji samego zainteresowanego. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji medycznej świadczącej o podjęciu leczenia. Sytuacja skarżącego jest trudna, jednak nie jest na tyle wyjątkowa ażeby udzielić mu swoistej premii czy nagrody w postaci umorzenia całego długu alimentacyjnego.

A zatem w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo i zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego oraz okoliczności, które są źródłem tej sytuacji, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił przesłanki, które zadecydowały o odmowie umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Z tych względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, zobligowany był oddalić skargę.

O powyższym Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

B.A.