Uzasadnienie
II SA/Łd 1794/01
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek L. B., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] nr [...] o pozbawieniu L. B. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż L. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej za działalność prowadzoną podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZboWiD. Zgodnie z art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał ponadto, iż okoliczności podniesione przez L. B. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące działalności w Armii Ludowej nie mają wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego termin składania udokumentowanych wniosków o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 ustawy upłynął dnia 31 grudnia 1998 r.
W skardze do Sądu L. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kosztów postępowania na jego rzecz. W uzasadnieniu skargi L. B. podkreślił, iż bezspornym jest fakt, że otrzymał on uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W okresie od 21 listopada 1946 roku do 31 grudnia 1948 r. służył w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej. Poza służbą w ORMO, w okresie okupacji hitlerowskiej walczył na Kielecczyźnie w oddziałach Armii Ludowej. W jego ocenie niesłusznie Kierownik Urzędu nie wziął tej okoliczności pod uwagę, podnosząc, iż skarżący złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tego tytułu po dniu 31 grudnia 1998 r. tj. po dniu, w którym upłynął termin składania odpowiednich wniosków o uznanie uprawnień kombatanckich. Termin z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. narusza prawa obywateli, gdyż pozbawia ich możliwości ubiegania się o uzyskanie uprawnień kombatanckich.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu pisma Kierownik Urzędu wskazał, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie w b. ZBOWiD w 1987 r. z tytułu "udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej (ORMO)" na podstawie zaświadczenia WUSW w T. z dnia [...] nr [...] stwierdzającego, że wymieniony będąc członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej w okresie od 21 listopada 1946 do 31 grudnia 1948 r. brał udział w walkach z "reakcyjnym" podziemiem o utrwalanie władzy ludowej. Żadne zadania wykonywane w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej nie mogą być uznane za działalność kombatancką w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. ORMO bowiem nie była służbą zmilitaryzowaną, lecz zgodnie z uchwała Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1946 r. powołana została przez Ministra Bezpieczeństwa Publicznego do wzmożenia walki z bandytyzmem, rabunkami i innego rodzaju przestępstwami oraz wzmocnienia ochrony porządku publicznego.
Zatem w ocenie Kierownika Urzędu L. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Co do podnoszonego w skardze do Sądu faktu działalności skarżącego w Armii Ludowej podczas okupacji, Kierownik Urzędu stwierdził, iż ustawowy termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień z innych tytułów upłynął w dniu 31 grudnia 1998 r., zatem skarżący nie może uzyskać "uprawnień kombatanckich" z tego tytułu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.
4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W art. 1 ust. 2 pkt 6 tej samej ustawy uznano za działalność kombatancką uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. Nie można uznać jednak, iż Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej, w której pełnił służbę skarżący, podobnie zresztą jak sama Milicja Obywatelska, były zmilitaryzowaną służbą państwową, bowiem przeciwko takiej interpretacji przemawia utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z 11 stycznia 2002, III RN 177/00, OSNAPU 2002, nr 9, poz. 201 przyjęto, że Milicja Obywatelska była formacją służby bezpieczeństwa publicznego. W wyroku zaś z 14 marca 2002 r., III RN 14/01, uznano, że Milicja Obywatelska była prawnopubliczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego, podlegającą kierownikowi tego resortu, z zadaniami dotyczącymi ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego. Charakter służby nie podporządkowanej Ministrowi Obrony Narodowej i jakkolwiek charakteryzowała ją dyspozycyjność, posiadanie broni palnej, to te czynniki nie wystarczają, aby uznać ją za zmilitaryzowaną służbę państwową. Taką służbą nie był też udział skarżącego w szeregach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej, która była organizacją społeczną zrzeszającą pełnoletnich obywateli na zasadzie dobrowolności. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2000 r., V SA 3052/99 jednoznacznie przyjęto, iż ORMO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. W tej sytuacji skarżącemu nie przysługują obecnie uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w ORMO.
Jednak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powołał się na swą działalność w Armii Ludowej w czasie okupacji. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w toku postępowania w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich organ administracji nie ma obowiązku badania czy istnieją przesłanki do przyznania uprawnień z innych tytułów. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wniosek wskazujący na zachowanie uprawnień kombatanckich z innych tytułów powinien być rozpoznany w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich - uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2002 r., OPS 13/01, ONSA 2002, nr 3, poz. 100. Obowiązkiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Postępowanie administracyjne musi, bowiem toczyć się z zachowaniem wymogów postępowania wyjaśniającego określonych w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Dodać należy, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r., SK 4/02, OTK-A 2003, nr 4, poz. 31 stwierdził niezgodność z art. 2 i 32 Konstytucji przepisu art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów winien ustalić, czy skarżącemu nie przysługują ewentualnie uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w Armii Ludowej.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.