Uzasadnienie
II SA/Łd 180/15
R.K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania.
Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych informacji i dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której zadeklarowała średnio 3000 zł miesięcznego dochodu. Dodała jednak, że w 2014 r. przebywała 182 dni na zwolnieniu lekarskim, a w 2015 r. przebywa na zwolnieniu od dnia 16 lutego 2015 r. i otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości 1760 zł. Tym niemniej w 2014 r. osiągnęła, jak wynika z zeznania rocznego za 2014 r., przychód z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 116 142 zł, objęty 5,5% ryczałtem. Przychód w 2013 r. wyniósł 112 763 zł. Skarżąca mieszka w 54-metrowym mieszkaniu, posiada także udział 1/2 w 4,5-hektarowym gospodarstwie rolnym oraz taki sam udział we własności działki o powierzchni 1100 m2, oraz jest właścicielem działki o powierzchni 1757 m2.
Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego skarżąca otrzymuje co roku około 4800 zł z tytułu dopłat do produkcji rolnej. Wysokość swoich stałych miesięcznych wydatków określiła na kwotę około 2300 zł. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że z uwagi na chorobę nie może podjąć swojej działalności. Tym niemniej w dniu 8 kwietnia 2015 r. uiściła wpis od skargi w wysokości 100 zł, zaksięgowany pod poz. 1595.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom.
W ocenie referendarza sądowego dochód skarżącej z prowadzenia działalności gospodarczej (opodatkowany 5,5% ryczałtem przychód w 2014 r. wyniósł ponad 116 000 zł, mimo przebywania w tym roku na zwolnieniu lekarskim przez 182 dni, w czasie których skarżąca otrzymywała przecież zasiłek chorobowy) jest w zupełności wystarczający na uiszczenie kosztów sądowych. Tym bardziej, że skarżąca uiściła już wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł (należy zatem uznać, ze posiadała na to środki), a ewentualne i przyszłe inne koszty, o ile wystąpią, będą rozłożone w czasie, a ich wysokość (100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł) nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania.
Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Oceny takiej nie zmienia również fakt, że skarżąca od połowy lutego bieżącego roku przebywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera jedynie zasiłek chorobowy. Warto bowiem podkreślić, że skarżąca posiada także spory majątek nieruchomy: przynoszące pożytki gospodarstwo rolne (w udziale 1/2) i dwie działki (jedną w udziale 1/2).
Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W tym kontekście trudno skarżąca uznać za osobę ubogą.
Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
lf