Uzasadnienie
II SA/Łd 1821/02
Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2002 r. wydanym w sprawie II SA/Łd 820/00 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], którą organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], pozbawiającą W. B. uprawnień kombatanckich.
Decyzja podjęta została na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. nr 142 z 1997r., poz. 950 ze zm.).
W toku postępowania ustalono, iż W. B. posiadał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu utrwalania władzy ludowej w związku z pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej w okresie od 5 kwietnia 1945r. do 31 października 1946r., kiedy to brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem.
Naczelny Sąd Administracyjny uchylając decyzję z dnia [...] stwierdził, iż organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny podnoszonego przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego zarzutu dotyczącego przymusowej pracy w kamieniołomach w S. koło K. w okresie od września 1941r. do kwietnia 1943r. Organ winien bowiem ustalić, czy w świetle przedstawionych przez skarżącego dokumentów bądź po dodatkowym uzupełnieniu materiału dowodowego W. B. nie spełnia ustawowych przesłanek do przysługiwania mu uprawnień kombatanckich wynikających z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.b wskazanej wyżej ustawy o kombatantach.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].
W uzasadnieniu podniósł, że po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego stwierdza, iż skarżący służbę w MO pełnił w Komendzie Wojewódzkiej MO w Ł, nie podlegał w tym czasie dowództwu wojskowemu i brak jest dokumentów potwierdzających jego udział w walkach z UPA lub Wehrwolfem. Tym samym skarżący nie spełnia przesłanek z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, pozwalających na zachowanie przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich.
Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że obóz w S., w którym skarżący przebywał w czasie wojny, był obozem pracy przymusowej Baudienstu.
Polska Służba Budowlana w Generalnym Gubernatorstwie podlegała resortowi budownictwa III Rzeszy, a nie władzom bezpieczeństwa. Obozy Baudienstu nie są wymienione w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. nr 106, poz. 1154).
W tej sytuacji organ uznał, że brak jest wiarygodnych dowodów, że obóz w którym skarżący przebywał, był obozem w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.b ustawy o kombatantach, a ponieważ jedyną podstawą przyznania W. B. uprawnień kombatanckich była działalność prowadzona podczas służby w organach w Milicji Obywatelskiej, w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy zachodzą podstawy do pozbawienia tych uprawnień.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. B. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...].
W uzasadnieniu stwierdził, iż w jego ocenie wystarczająco wyjaśnił, że warunki pracy w kamieniołomach w S. nie różniły się niczym od warunków w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, obozach zagłady i innych miejscach odosobnienia.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc, jak w treści zaskarżonej decyzji. Podniesiono ponadto, że z tytułu osadzenia w obozie Baudienstu przysługują uprawnienia z ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzednio zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, bez naruszenia obowiązujących przepisów, co w konsekwencji skutkuje oddaleniem skargi.
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371).
Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy - pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.
4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 – 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r.
Brzmienie tego przepisu jest kategoryczne, stanowi samodzielną podstawę prawną do wydania decyzji i w przypadku zaistnienia wskazanych w nim przesłanek, nie zależy od uznania administracyjnego, gdyż organ jest zobowiązany wydać rozstrzygnięcie o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Z akt administracyjnych wynika, iż skarżący jako funkcjonariusz Komendy Wojewódzkiej MO w Ł w okresie od 5 kwietnia 1945r. do 31 października 1946r. brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem, co potwierdzone jest zaświadczeniem Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Ł z dnia 17 lipca 1976r., stanowiącym podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich przez ZBoWiD.
Z załączonej do akt ZBoWiD-u deklaracji członkowskiej, jak i z życiorysu złożonego w okresie ubiegania się o uprawnienia kombatanckie w 1976r. wynika, że w trakcie służby w MO skarżący brał czynny udział w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej. Okoliczność ta była jedyną przesłanką do przyznania W. B. uprawnień kombatanckich w dniu 28 marca 1977r., a zatem stanowiła podstawę do pozbawienia tych uprawnień w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 wskazanej wyżej ustawy o kombatantach.
Prawidłowość zaskarżonej decyzji nie budzi już, zdaniem Sądu, w chwili obecnej żadnych wątpliwości.
Należy przy tym zwrócić uwagę na istotną okoliczność, jaką jest wejście w życie z dniem 14 października 2001r. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. nr 106, poz. 1154).
Zostało ono wydane na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. nr 142 z 1997r., poz. 950 ze zm.).
Zgodnie z udzielonym upoważnieniem, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu określa ono miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.b) i lit. c) oraz pkt 3 ustawy o kombatantach (...).
Stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy – jej przepisy dotyczące uprawnień kombatanckich stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach).
Należy więc stwierdzić, że unormowanie to nie dotyczy wszelkich rodzajów represji, gdyż ustawodawca w przepisie tym wprowadza pewne kategorie represji kwalifikowanych, podając ich stosowne definicje w punktach 1,2,3 i 4 art. 4 ustawy i tylko z tytułu takich represji przysługują uprawnienia przewidziane w ustawie o kombatantach (por. np. nie publikowane wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 listopada 1998r. sygn. II SA/Wr 1959/97, z dnia 8 września 1998r. sygn. II SA/Po 2002/97).
Jednocześnie wskazane wyżej rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. wyszczególnia miejsca odosobnienia, w których z tytułu osadzenia przysługują uprawnienia kombatanckie.
Obóz w kamieniołomach w S. k/ K. nie został ujęty w tymże akcie prawnym.
Nie kwestionując niewątpliwie bardzo trudnych warunków, w jakich przebywał skarżący w okresie wojny we wskazanym obozie, jak i faktu wykonywania od października 1942r. do czerwca 1943r. przymusowej pracy, Sąd stwierdza, że w świetle wskazanych wyżej unormowań brak jest podstaw do skutecznego ubiegania się o uprawnienia kombatanckie.
Zgodzić się natomiast należy ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, iż W. B. z tytułu osadzenia w obozie pracy w S. mogą przysługiwać uprawnienia z ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Należy przy tym zwrócić uwagę, iż w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02 (Dz.U. nr 110, poz. 1060) z dniem 27 czerwca 2003r. utracił moc art. 4 ust. 5 tej ustawy, ograniczający możliwość składania wniosków o świadczenie do dnia 31 grudnia 1999r.
Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i dlatego też Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).