Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 22 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 19/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga T.K. (dalej także: skarżąca), reprezentowanej przez radcę prawnego M.M., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu (dalej także: Kolegium, organ II instancji) z dnia 26 października 2022 r., nr: SKO. 4141.405.22, utrzymującą w mocy decyzję, działającego z upoważnienia Burmistrza Warty, Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Warcie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia 12 lipca 2022 r., znak: OPS.ŚP.5241.279.2022.DP, działający z upoważnienia Burmistrza Warty, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Warcie (dalej także: organ I instancji), odmówił T.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną córką K.K.

Organ I instancji, powołując się na treść orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 16 marca 2020 r., znak: ZON.521.0.15293.123.2020, zaliczającego stan zdrowia K.K. do znacznego stopnia niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 listopada 2010 r., tj. od 37 roku życia badanej, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia), uznał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej także: ustawa). W decyzji organ I instancji wskazał również, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie przysługuje z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem T.K. ma ustalone prawo do renty rodzinnej. W dalszej części uzasadnienia organ - nie kwestionując faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką i niesienia jej pomocy w codziennym funkcjonowaniu – wskazał, że zakres tej opieki nie pozwala uznać, że skarżąca jest zobowiązana do nieustannej obecności przy córce, zwłaszcza w kontekście tego, że K.K. jest uczestnikiem Powiatowego Środowiskowego Domu Samopomocy w P., z którego usług korzysta od dnia 31 grudnia 2009 r. Od stycznia 2022 r. K.K. przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w dniach od poniedziałku do piątku, a Dom świadczy usługi transportowe z miejsca zamieszkania do Ośrodka i z powrotem.

Córka skarżącej jest odbierana z miejsca zamieszkania około godz. 10.15, natomiast powrót do domu następuje około godz. 16.15. W ocenie organu I instancji zakres pomocy świadczonej przez T.K. na rzecz córki nie odbiega od przyjętej zwyczajowo pomocy i opieki nad niepełnosprawną osobą (córka nie wymaga specjalistycznych zabiegów medycznych), tym bardziej, że K.K. wiele godzin spędza poza domem, co pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem wnioskodawczyni, iż sprawuje opiekę nad córką całodobowo.

Od decyzji organu I instancji odwołanie złożyła T.K., reprezentowana przez radcę prawnego M.M. (pełnomocnik skarżącej). W odwołaniu od decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi

I instancji:

1. 1) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP,
2. 2) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,
3. 3) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że przepis ten stosuje się do wszystkich osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, podczas gdy powyższy przepis znajduje zastosowanie jedynie w przypadku ustalonego prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego,
4. 4) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. czy pobierana przez skarżącą renta rodzinna została jej przyznana w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie T.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania w szczególności pełnomocnik skarżącej podniósł, że przebywanie K.K. przez kilka godzin dziennie poza domem i to w miejscu gdzie jest zapewniona opieka, z zastrzeżeniem pełnej gotowości odbioru osoby niepełnosprawnej przez skarżącą, w każdym czasie, nie pozbawia waloru opieki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ I instancji nie wziął pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi.

Odnosząc się do kwestii pobierania przez skarżącą renty rodzinnej pełnomocnik skarżącej zacytował treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że zastosowanie przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga stwierdzenia nie tylko okoliczności, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale także, że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zbieg praw do świadczeń oznacza natomiast sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe, w okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie było podstaw do uznania, że została wyczerpana dyspozycja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 a ustawy, gdyż renta rodzinna przyznana skarżącej po zmarłym mężu nie została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym.

Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium ustaliło, co wynika z uzasadnienia do decyzji, że T.K. zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z dorosłą córką K.K., która jest bezdzietną panną. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 16 marca 2020 r., znak: ZON.521.O.15293.123.2020, stan zdrowia K.K. zakwalifikowano do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium stwierdziło także, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 listopada 2010 r., a niepełnosprawność K.K. istnieje od urodzenia. Kolegium ustaliło ponadto, że K.K. ma 49 lat, jest osobą niewidomą, cierpi na dziecięce porażenie mózgu i epilepsję, ma problemy z poruszaniem się, korzysta z wózka inwalidzkiego, wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

K.K. ukończyła szkołę dla osób niewidomych w Laskach, posługuje się pismem Braille'a, od poniedziałku do piątku w godz. 10.15-16.15 przebywa poza domem uczestnicząc w zajęciach Powiatowego Środowiskowego Domu Samopomocy w P., przy czym transport z miejsca zamieszkania do Ośrodka i z powrotem świadczy ww. Dom. Matka K.K. (skarżąca) ma 76 lat, jest uprawniona do renty rodzinnej, która nie została jej przyznania w zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Kolegium ustaliło, że z oświadczenia złożonego we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wynika, że z dniem 30 maja 2022 r. skarżąca zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, które w tym dniu wydzierżawiła synowi K.K. (powyższe ustalenia wynikają z wywiadu środowiskowego z dnia 21 czerwca 2022 r. i z dnia 23 sierpnia 2022 r., oświadczenia K.K. z dnia 21 czerwca 2022 r. i z dnia 23 sierpnia 2022 r., umowy dzierżawy z dnia 30 maja 2022 r., zaświadczenia Powiatowego Środowiskowego Domu Samopomocy w P.z dnia 27 czerwca 2022 r.).

Kolegium, podzielając większość zarzutów podnoszonych w odwołaniu, stwierdziło, że decyzja organu I instancji częściowo oparta była na niewłaściwej interpretacji obowiązujących przepisów prawa.

W ocenie Kolegium, w świetle jednolitego w tym zakresie orzecznictwa, nie budzi już obecnie wątpliwości kwestia przyznawania spornego świadczenia w przypadku opieki nad osobami, u których niepełnosprawność powstała po ukończeniu wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy. Tym samym organ II instancji uznał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, przypominając, że Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zatem w stanie faktycznym sprawy, fakt, że niepełnosprawność wymagającej opieki osoby nie powstała w czasie określonym w art. 17 ust. 1b ustawy nie stanowi przeszkody do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy, z przyczyn wskazanych w odwołaniu, Kolegium zakwestionowało także wystąpienie w badanej sprawie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Wprawdzie skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, jednak świadczenie to nie zostało jej przyznane w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Kolegium zauważyło, że na okoliczność tę skarżąca złożyła do akt sprawy oświadczenie z dnia 6 września 2022 r.

Następnie Kolegium stwierdziło, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej nad córką w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że skarżąca, jako matka K.K., należy do kręgu osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Córka skarżącej legitymuje się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy. Zdaniem organu II instancji należy jednak odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, gdyż fakt posiadania wskazanego orzeczenia przez K.K. nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez jej matkę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym córka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad córką zostanie przez organ uznany za wykluczający rzeczywistą możliwość zatrudnienia.

Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać, zdaniem Kolegium, możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.

Następnie Kolegium podniosło, w uzasadnieniu do decyzji, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności analiza czynności wykonywanych w ramach sprawowanej przez skarżącą nad córką opieki, prowadzi do wniosku, że zakres i charakter tej opieki nie wyklucza jednoczesnej pracy w gospodarstwie rolnym. Z akt sprawy wynika, że T.K. pomaga córce w poruszaniu się, w ubieraniu, w utrzymaniu higieny osobistej, w nocy wstaje z córką do toalety, ponadto sprząta, pierze, robi zakupy, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, towarzyszy córce w wizytach w placówkach służby zdrowia, załatwia sprawy urzędowe. Kolegium podkreśliło, że córka skarżącej uczestniczy w zajęciach Środowiskowego Domu Samopomocy i w związku z tym od poniedziałku do piątku przez 6 godzin dziennie przebywa poza domem.

W ocenie Kolegium, wskazane czynności opiekuńczo - pielęgnacyjne, z uwagi na swój zakres czasowy i przedmiotowy, nie mają charakteru całodobowego, bowiem przez około 6 godzin dziennie od poniedziałku do piątku K.K. przebywa w ww. placówce, gdzie podejmuje proponowane aktywności i ma zapewnioną kompleksową opiekę bez udziału skarżącej. Kolegium nie zakwestionowało faktu, że skarżąca jest osobiście zaangażowana w opiekę nad córką, niemniej jednak czynności podejmowane w ramach tej opieki nie wymagają zajmowania się córką całodobowo. Zdaniem Kolegium, nie może budzić wątpliwości, że tylko opieka świadczona stale i osobiście wyklucza możliwość podjęcia zarobkowania.

Dodatkowo Kolegium zaakcentowało, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym sprzątanie, pranie, robienie zakupów, gotowanie, palenie w piecu, opłacanie rachunków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, nie należą do nadzwyczajnych i wymagających rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowią bowiem czynności dnia codziennego wykonywane także przez osoby pracujące.

W przedstawionym stanie faktycznym Kolegium nie miało wątpliwości co do tego, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad córką, jednak uznało, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad córką. K.K. nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw, a opieka nad nią nie ma charakteru szczególnego, wymagającego znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, a zatem nie uniemożliwia skarżącej pracy w gospodarstwie rolnym, choćby w ograniczonym zakresie w czasie przebywania córki w środowiskowym domu samopomocy. Kolegium, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, wyjaśniło, że rolnik, przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

W powołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi II instancji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

1. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad córką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;
2. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

Wskazując na powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej ponowił swoją argumentację, podniesioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wskazując, że skarżąca nie ma możliwości w żadnym stopniu łączyć pracy w gospodarstwie rolnym z opieką nad córką - tym samym nie znajduje zastosowania w realiach przedmiotowej sprawy twierdzenie organu, że rolnik jest dysponentem własnej pracy to znaczy, że może ją zorganizować tak, żeby godzić tę pracę z opieką nad osobą niepełnosprawną. Pełnomocnik skarżącej stwierdził w skardze, że sam organ wymienia szeroki zakres opieki nad K.K., pomijając jednak, że ta opieka dotyczy osoby niepełnosprawnej, tym samym należy ją rozpatrywać w szerszym wymiarze niż w przypadku osób zdrowych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej także: k.p.a.) lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;

1. 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy;
2. 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
3. 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania;
4. 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym, że skarżąca w skardze wniosła o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a organ II instancji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 26 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję, działającego z upoważnienia Burmistrza Warty, Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Warcie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.

z 2022 r. poz. 615 ze zm.) (dalej także: u.ś.r.).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca należy do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, K.K., której stan zdrowa, Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia 16 marca 2020 r., znak: ZON.521.O.15293.123.2020, zakwalifikowano do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W powyższym orzeczeniu stwierdzono także, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 listopada 2010 r., a niepełnosprawność badanej istnieje od urodzenia.

Sąd podziela stanowisko organu II instancji o błędnym stanowisku organu I instancji, co do zaistnienia, w odniesieniu do skarżącej, podstawy do odmowy przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w pełni aprobuje pogląd organu II instancji, że powstanie niepełnosprawności córki skarżącej, w innym okresie niż wskazany w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), w którym to orzeczeniu Trybunał dokonał kontroli pod względem zgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W ocenie Sądu w powyższym zakresie organ II instancji prawidłowo wytknął organowi I instancji, że okoliczność powstania niepełnosprawności w okresie późniejszym niż okresy opisane w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (do momentu ukończenia 18-tego roku życia, względnie do 25 roku życia) nie stanowi sama w sobie przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Łd 834/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Sąd podziela także stanowisko organu II instancji o braku, w odniesieniu do skarżącej, przesłanki negatywnej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., co błędnie stwierdził organ I instancji, ponieważ renta rodzinna nie została przyznana skarżącej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.

W niniejszej sprawie spór prawny na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. sprowadza się do tego, czy występuje związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej nad córką, w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Rozważając tak zarysowany spór prawny, Sąd zauważa, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje między innymi matce z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, świadczenie to przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z aktywnością zawodową (prowadzeniem gospodarstwa rolnego), stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2022 r. "Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania." (wyrok NSA z dnia 4 października 2022 r., I OSK 2337/21, LEX nr 3436684, CBOSA) (por. także: wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., I OSK 695/17, CBOSA).

Przy czym opieka ta musi być stała lub długoterminowa, co oznacza że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207, CBOSA). Należy podkreślić, że w każdej sprawie, której przedmiotem jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). Zdaniem Sądu, Kolegium dokonało takiej oceny i ocena ta jest prawidłowa.

W niniejszej sprawie Kolegium ustaliło, że skarżąca z dniem 30 maja 2022 r. zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, które w tym dniu wydzierżawiła synowi K.K. Kolegium ustaliło także, że skarżąca, sprawując opiekę nad niepełnosprawną córką, pomaga jej w poruszaniu się, w ubieraniu, w utrzymaniu higieny osobistej, w nocy wstaje z córką do toalety, ponadto sprząta, pierze, robi zakupy, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, towarzyszy córce w wizytach w placówkach służby zdrowia, załatwia sprawy urzędowe. Córka skarżącej uczestniczy w zajęciach Środowiskowego Domu Samopomocy (dalej: ŚDS) i w związku z tym od poniedziałku do piątku przez 6 godzin dziennie przebywa poza domem, przy czym transport z miejsca zamieszkania do ŚDS i z powrotem zapewnia ŚDS.

Powyższe ustalenia Kolegium, w ocenie Sądu wskazują, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną córką, K.K., nie wyklucza pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym, chociażby nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, skarżąca bowiem od poniedziałku do piątku przez 6 godzin dziennie nie zajmuje się córką, ponieważ ta uczestniczy w zajęciach ŚDS i w trakcie tych zajęć pozostaje pod opieką pracowników ŚDS. Ponadto, jak słusznie podkreśliło Kolegium, K.K. nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw, a opieka nad nią nie ma charakteru szczególnego, wymagającego znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, a zatem nie uniemożliwia skarżącej pracy w gospodarstwie rolnym, choćby w ograniczonym zakresie w czasie przebywania córki w ŚDS.

Sąd zauważa, że zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad córką nie wyklucza jednoczesnej pracy w gospodarstwie rolnym. Sąd aprobuje także stanowisko Kolegium, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym sprzątanie, pranie, robienie zakupów, gotowanie, palenie w piecu, opłacanie rachunków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, nie należą do nadzwyczajnych i wymagających rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowią bowiem czynności dnia codziennego wykonywane także przez osoby pracujące.

W ocenie Sądu, mając na uwadze poczynione ustalenia co do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną córką, która to opieka nie wymaga stałego zaangażowania i poświęcenia się wyłącznie lub też w przeważającej mierze niepełnosprawnej córce, Kolegium słusznie uznało, że zakres tej opieki przeczy istnieniu związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej nad córką w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21, CBOSA). Z powyższych względów wyrażony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (a nie jak błędnie wskazano w skardze art. 17 ust. 1 pkt 4) nie może się ostać.

Końcowo Sąd zwraca także uwagę, że brak ww. związku przyczynowo-skutkowego potwierdza także wywiad środowiskowy z dnia 23 sierpnia 2022 r., z którego wynika, że skarżąca od lat nie uprawia ziemi, ponieważ nie ma odpowiednich maszyn ani siły z racji wieku (76 lat).

Jak wynika z powyższego, zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się także innych wad skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami ogólnymi k.p.a., a w szczególności art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., a ponadto zgodnie z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. k.ż.