Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z dnia 30 września 1996 r.(...), na podstawie art. 134 w związku z art. 144 Kpa, stwierdziło że odwołanie Inspektora Terenowego Straży Ochrony Przyrody w Ł. od decyzji Burmistrza Gminy K. (...) z dnia 10 lipca 1996 r. w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia krzewów z powierzchni 5.763 m2 w kwocie 62.240,40 zł i odroczenia terminu zapłaty na okres dwóch lat jest niedopuszczalne.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że odwołanie Inspektora Terenowego Straży Ochrony Przyrody oparte zostało na zarzucie pominięcia wymierzenia kary za wycięcie 10 sztuk drzew. Jednocześnie odwołujący powołał się na art. 31 Kpa. Zdaniem organu odwoławczego prawo organizacji społecznej do wystąpienia z żądaniem dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby, może być uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i interesem społecznym. Z ustaleń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wynika, że Inspektor Terenowy Straży Ochrony Przyrody nie posiada bytu prawnego nie przedłożył bowiem na wezwanie Kolegium statutu tej organizacji. Z uwagi na to, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu na prawach strony zależy od łącznego spełnienia wskazanych wyżej przesłanek a Terenowy Inspektor Straży Ochrony Przyrody przesłanek tych nie spełnia to jego odwołanie jest niedopuszczalne bo wniosła je osoba nieuprawniona.
Inspektor Terenowy Straży Ochrony Przyrody w Ł. zaskarżył to postanowienie do sądu administracyjnego. W skardze powołał się na przepis art. 28 Kpa i podniósł, że ustawa o ochronie przyrody oraz rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1957 r. utrzymane w mocy wyraźnie określają prawa i obowiązki członków Straży Ochrony Przyrody. Jednym z tych obowiązków jest składanie zawiadomienia do organów powołanych do ścigania naruszeń ochrony przyrody o ujawnieniu takich naruszeń. Takie zawiadomienie Terenowy Inspektor złożył i wywołało ono skutek w postaci decyzji. Skoro zatem działanie Strażnika Ochrony Przyrody wywołało skutki prawne w postępowaniu administracyjnym i było jego ustawowym obowiązkiem i uprawnieniem to zgodnie z art. 28 Kpa. Strażnik jest stroną w postępowaniu administracyjnym i służą mu wszystkie jej prawa w tym prawo do składania odwołań.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę podtrzymało argumenty uzasadnienia postanowienia i wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Na wstępie należało rozważyć charakter prawny i podstawy prawne działania Straży Ochrony Przyrody. W literaturze wyrażany jest pogląd, że Straż Ochrony Przyrody upodabnia się do stowarzyszeń ale podobieństwo to nie jest wystarczające by można je było uznać za takie a nawet za organizację społeczną. Zalicza się ją do organów społecznych działających przy administracji państwowej i będących formą społecznego wsparcia jej poczynań /E. Smoktunowicz, Prawo zrzeszania się w Polsce, PWN, Warszawa 1992, str. 134-135/. Podstawę prawną tworzenia i działania Straży Ochrony Przyrody stanowi ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody /Dz.U. nr 114 poz. 492 ze zm./ oraz,w związku z przepisem art. 64 stanowiącym, że do czasu wydania przepisów wykonawczych do tej ustawy zachowują moc przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą, rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1957 r. w sprawie Straży Ochrony Przyrody/ Dz.U. nr 41 poz. 189 ze zm./.
Zasadnicza zmiana polega na tymże Straż Ochrony Przyrody była tworzona przez organy państwowe z ich inicjatywy lub na wniosek określonych organizacji społecznych a ustawa z 1991 r. stanowi, że Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa na wniosek organizacji społecznych może im powierzyć tworzenie Straży, tym samym - w nowym ujęciu prawnym - Straż Ochrony Przyrody stałaby się formą organizacyjną działania organizacji społecznych. Formą jednak szczególną z uwagi na ustawowo przyznane członkom Straży uprawnienia i obowiązki oraz uprawnienia Ministra właściwego do spraw ochrony środowiska.Do chwili rozpoznawania sprawy przez Sąd, przepisy wykonawcze do ustawy o ochronie przyrody mające określać jej organizację, zasady i tryb przyjmowania członków oraz nadać statut nie zostały wydane a Straż Ochrony Przyrody pozostaje formacją utworzoną na wniosek organizacji społecznych. Mają zatem zastosowanie, w zakresie w jakim nie są sprzeczne z ustawą, przepisy powołanego rozporządzenia z 1957 r. Ustawa o ochronie przyrody przyznaje członkom Straży Ochrony Przyrody szereg uprawnień, mających charakter czynności faktycznych o charakterze władczym: prawo pouczania i legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody, nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatów karnych za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody, odbierania za pokwitowaniem przedmiotów uzyskanych z naruszeniem przepisów o ochronie przyrody oraz narzędzi służących do uzyskania tych przedmiotów, występowania w roli oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciwko przepisom o ochronie przyrody.
Członek Straży Ochrony Przyrody przy wykonywaniu swoich obowiązków, korzysta z ochrony prawnej oraz podlega odpowiedzialności na zasadach określonych dla funkcjonariuszy publicznych.Funkcje powierzone członkom Straży mają zatem charakter funkcji zleconych administracji publicznej. Podobnie uprawnienia i status członka Straży określało rozporządzenie w sprawie Straży Ochrony Przyrody z 1957 r. i w tym zakresie jest ono niewątpliwie niesprzeczne z ustawą. Celem powołania Straży jest współdziałanie z organami administracji publicznej w zakresie ochrony przyrody a to współdziałanie może przybierać także inne formy poza wymienionymi, w tym formy niewładcze a także przyjmować postać innych czynności prawnych w tym wnoszenia środków prawnych. Do wniosku takiego prowadzi wykładnia celowościową przepisu art. 48 ust. 4 i 5 powołanej ustawy. Skoro członkom Straży przyznane są m.in. uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciwko przepisom o ochronie przyrody to nie można im odmawiać prawa wnoszenia odwołań w postępowaniach administracyjnych wszczętych z ich inicjatywy w sprawach związanych z naruszeniem przepisów o ochronie przyrody. Przepis art. 28 Kpa stanowi, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Interes prawny Terenowego Inspektora Straży Ochrony Przyrody wynika z ustawowo przyznanych mu kompetencji generalnie związanych ze współdziałaniem w sferze ochrony przyrody. Ich realizacja może następować także przez wnoszenie środków prawnych.
Z uwagi na powyższe, zaskarżone postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania Terenowego Inspektora Straży Ochrony Przyrody było sprzeczne z prawem i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji o kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 tejże ustawy.