Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił T. A. przyznania uprawnienia do w/w świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji poza teren II RP.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. A. zarzucił, że wydana decyzja jest bezduszna i niesprawiedliwa. Wskazał, że miejscowość Ż. była okupowana przez Niemców, a on jako osoba poszkodowana przez okupanta powinien otrzymać świadczenie przewidziane w przepisach ustawy.
Decyzją z dnia [...]. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że aby spełniony został warunek deportacji w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 2 lit. "a" cytowanej ustawy, niezbędne jest wywiezienie poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Oznacza to, iż zarówno praca przymusowa w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania osoby poszkodowanej, jak i jej wywiezienie do miejscowości choćby znacznie oddalonej od miejsca jej dotychczasowego zamieszkania, ale położonej w granicach Rzeczypospolitej sprzed 1 września 1939 r. - nie zostały już objęte zakresem działania powyższego przepisu.
Nie ma przy tym znaczenia czy miejscowość, w której wykonywana była praca przymusowa leżała na terenach Generalnej Guberni czy też terenach po 1 września 1939 r. wcielonych do III Rzeszy, jak również wiek osoby poszkodowanej w czasie podlegania represji. Organ powołał się na linię orzeczniczą sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 518/99 - niepubl.; wyrok NSA z dnia 29 lutego 2000 r., sygn. akt II SA/Ka 1091/98 - niepubl.; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 1999 r. V SA 1086/99 - Lex 49292; wyrok NSA z dnia 23 marca 1999 r., SA/Rz 154/98 - niepubl.; uchwała NSA z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 5/98). Z dokumentów przedstawionych przez stronę, zeznań przedstawionych przez stronę świadków oraz szczegółowej relacji strony z doznanych represji wynika, iż strona we wnioskowanym okresie pracowała w miejscowości Ż., a zatem na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego T.A. zarzucił, że decyzja jest niesłuszna i krzywdząca, bowiem wysiedlenie nie nastąpiło z jego własnej woli, ale przymusowo. Zaznaczył, że są osoby wysiedlone w czasie II wojny światowej na teren Generalnej Guberni, które otrzymały uprawnienia kombatanckie.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 2 ustawy), lub stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 3 ustawy). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca nie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak również przepisów procedury administracyjnej, które skutkować musiałoby ich uchyleniem. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy fakt wysiedlenia i wywiezienia przez okupanta niemieckiego do pracy przymusowej z rodzinnej miejscowości w inne miejsce, ale jednak pozostające w granicach II Rzeczypospolitej, może stanowić represję w rozumieniu przepisów ustawy.
Przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki cytowanego przepisu skutkować może przyznaniem uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami ustawy. Przesłanki te muszą zostać kumulatywnie, a zatem jednocześnie musi nastąpić:
- 1. wywiezienie do pracy przymusowej;
- 2. deportacja musi trwać co najmniej sześć miesięcy;
- 3. deportacja musi nastąpić na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;
- 4. wywiezienie do pracy przymusowej musi nastąpić z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r.
W przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący spełnia pierwsze trzy przesłanki wynikające z cytowanego przepisu. Nie ma jednak również wątpliwości, że skarżący deportowany był do miejscowości Ż., która znajdowała się w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. Słuszność ma zatem organ administracji, że brak spełnienia jednej z przesłanek otrzymania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji skutkować musi wydaniem decyzji odmownej.
Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2001 r., sygn. akt V SA 504/01 (LEX nr 84354), zgodnie z którym brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w niemieckim przedsiębiorstwie, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR świadczenia pieniężnego, jeśli osoba przymusowo zatrudniona nie była do pracy deportowana.
Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt V SA 564/01 (LEX nr 84361), gdzie stwierdzono, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.
Inną kwestią, która, w ocenie Sądu, wymaga wyjaśnienia jest kwestia podnoszona w skardze, dotycząca uprawnień kombatanckich. Zauważyć należy, że skarżący nie ubiegał się o uprawnienia kombatanckie, które można otrzymać na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371). Organ prawidłowo zakwalifikował wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Skarżący w wyraźnie i jednoznacznie sprecyzowanym wniosku określił swe żądanie. Również złożone przez stronę dodatkowe dokumenty nie dawały podstaw do uznania, że intencją strony było otrzymania uprawnień wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Nie ma jednak przeszkód, aby skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich.
Na koniec rozważań stwierdzić należy, że zarówno Sąd, jak również, jak wydaje się, organ administracji, nie negują ciężkich przeżyć skarżącego w okresie wojennym związanych z wyrwaniem z domu rodzinnego i zmuszaniem do ciężkiej, często tragicznej w skutkach pracy na rzecz okupanta. Jednakże, jak już wyżej wskazano, Sąd nie jest władny badać sprawy opierając się na kryteriach słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Sąd rozpoznający sprawę działa w granicach prawa, a granice te zakreślają między innymi przepisy ustawy. Mająca zastosowanie w tym przypadku ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), w sposób jednoznaczny określa przesłanki, których spełnienie daje możliwość otrzymania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Nie ma tu miejsca na swobodne uznanie organu administracji, ani wybiórcze traktowanie przepisów prawa.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy.