Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie przyznania I. R. zasiłku rodzinnego na dziecko – N. R. w okresie od listopada 2017 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. R., która podkreśliła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Jest matką samotnie wychowującą dziecko, ojciec dziecka zmarł nagle w lutym 2017 r. Ponadto, opiekuje się również swoim chorym ojcem, który cierpi na Alzhaimera i Parkinsona. Mąż strony był jedynym żywicielem rodziny, a wnioskodawczyni nie mogła podjąć dodatkowej pracy ze względu na choroby córki. Odwołująca się podkreśliła, że posiada tylko rentę po zmarłym mężu i zabranie jej świadczeń uniemożliwi zarówno wnioskodawczyni, jak i jej córce dalszą egzystencję.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie m.in. art. 4, art. 5, art. 6, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j Dz.U z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Organ wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych jest spełnienie kryterium dochodów na osobę w rodzinie, które w myśl art. 5 ust 1 nie przekracza kwoty 674 zł. Organ ustalił na podstawie zgromadzonego materiału, że kwota dochodu w 2016 r. w rodzinie I. R. wynosiła - 25 496,27 zł (przedawnienie wierzytelności); kwota miesięczna rodziny wyniosła - 2 124,69 zł (25496,27 zł: 12 m-cy); kwota dochodu uzyskanego w 2017 r. - 957,28 zł (uzyskanie prawa do renty rodzinnej); ilość osób w rodzinie – 2; kwota miesięczna rodziny po uzyskaniu dochodu - 3 081,97 zł (2124,69 zł + 957,28 zł); kwota dochodu netto w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniosła - 1540,99 zł (3081497 zł: 2) i przekracza próg dochodowy 674,00 zł, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby córka odwołującej się miała orzeczony stopień niepełnosprawności (umiarkowany bądź znaczny).
Organ dodał, że kwota wnioskowanych przez odwołującą się świadczeń rodzinnych jest niższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, zatem nie została spełniona przesłanka art. 5 ust. 3 a ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło, że rozumie sytuację w jakiej znalazła się I. R., jednak nie może wydać decyzji z pominięciem obowiązujących przepisów prawa. Strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na następny okres zasiłkowy, a wniosek ten będzie przedmiotem kolejnych rozważań organu l instancji.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła I. R. W jej ocenie błędnie został wyliczony dochód przypadający na osobę w rodzinie. Do dochodu została bowiem doliczona kwota przedawnionych wierzytelności, podczas gdy faktycznie tych pieniędzy nigdy nie otrzymała. Skarżąca stwierdziła, że ponosi konsekwencje niefrasobliwości wierzycieli, którzy doprowadzili do przedawnienia swoich roszczeń w stosunku do niej. Dług nie został umorzony na jej wniosek, czy też z dobrej woli wierzycieli. Należność ta, w kwocie 25.496,27 zł przedawniła się i gdyby nie ta okoliczność, to organ przyznałby jej świadczenie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium przedawnienie wierzytelności stanowiło przychód I. R. w 2016 r. Umorzone lub przedawnione zobowiązania mają bowiem wpływ na sytuację podatkową dłużnika. Przedawnione zobowiązania stają się przychodem podlegającym opodatkowaniu już w momencie przedawnienia, ustalonym w oparciu o przepisy prawa cywilnego. Nie ma najmniejszego znaczenia dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, co podnosi w skardze do sądu strona, iż należność w kwocie 25.496,27 zł uległa przedawnieniu z powodu "niefrasobliwości wierzycieli, którzy doprowadzili do przedawnienia swoich roszczeń", zaś "dług nie został umorzony na mój wniosek".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała – wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Spór pomiędzy organami obu instancji a skarżącą sprowadza się do kwestii właściwego wyliczenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie skarżącej, a w konsekwencji zasadności wydania decyzji o odmowie przyznania jej wnioskowanego świadczenia rodzinnego. Organy zaliczyły bowiem do dochodów dwuosobowej rodziny skarżącej za 2016 r. wierzytelność w kwocie 25.496,27 zł wykazaną w formularzu PIT-8C.
Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że w zaistniałym sporze rację należy przyznać organom pomocy społecznej.
Kwestię przyznawania świadczeń rodzinnych, do których zalicza się m.in. zasiłek rodzinny, uregulowana została w u.ś.r. Zaznaczyć należy, że co do zasady, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.ś.r. (a zatem rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł (art. 5 ust. 1 u.ś.r. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna). W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł (art. 5 ust. 2 u.ś.r. w zw. z § 1 pkt 1 pkt 2 ww. rozporządzenia).
Kwestia ustalenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie, w tym metodyki jego wyliczenia, nie została pozostawiona uznaniu organu administracji rozpoznającemu wniosek strony. Ustawodawca w art. 3 pkt 1 u.ś.r. zawarł zamknięty katalog przychodów i dochodów, które podlegają zaliczeniu do dochodu rodziny. Brzmienie ww. regulacji, poprzez użycie sformułowania: "ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to...", nie pozostawia wątpliwości, że dokonane w tym przepisie wyliczenie ma charakter kompletny i zamknięty, a nie przykładowy lub otwarty. Za dochód w rozumieniu u.ś.r. należy zatem uważać m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze. zm., dalej u.p.d.o.f.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r.).
Wskazać również należy, że w świetle tej ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), zaś dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b (art. 3 pkt 2a u.ś.r.).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej został ustalony przez organy zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
Odwołać się w tym miejscu należy do przepisu art.10 ust.1 u.p.d.o.f., który określa katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zważyć przy tym należy, że omawiana u.p.d.o.f., poprzez wprowadzenie w pkt 9 w/w art.10 ust.1 pojęcia " innych źródeł" jako źródła przychodów podlegających opodatkowaniu, w przepisie art. 20 ust. 1 konkretyzuje pojęcie "innych źródeł przychodów", poprzez przykładowe wskazanie innych źródeł, używając określenia "w szczególności". I tak zgodnie z tym przepisem należą do nich m.in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i art. 17".
Wprawdzie pojęcie "nieodpłatne świadczenie" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.f., tym niemniej w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym, z tego to przede wszystkim względu, że obejmuje ono wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FSK 716/09, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2015r., sygn. akt II FSK 1138/13, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2016r., sygn. akt II FSK 2805/13, jak i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 -dostępne http://cbois.nsa.gov.pl).
Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie przyjęte zostało stanowisko, iż obok pieniędzy i wartości pieniężnych, ustawodawca w art. 11 w/w ustawy o podatku dochodowym (...), za przychody uważa również wartości otrzymanych świadczeń w naturze, "inne nieodpłatne świadczenia", podkreślając, że "przychodem są nie tylko aktywa zwiększające majątek podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów" (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., II FSK 1026/13). I tak tego rodzaju "nieodpłatnym świadczeniem" jest umorzenie wymagalnych należności ciążących na osobie fizycznej, wynikłych z zawartej przez nią umowy. Rezygnacja z tych świadczeń przez wierzyciela stanowi w istocie zwolnienie dłużnika z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) i oznacza uzyskanie po stronie dłużnika, podlegającego opodatkowaniu nieodpłatnego świadczenia wyrażającego się w zmniejszeniu określonych ciężarów majątkowych. Gdyby nie fakt umorzenia spornych należności, dłużnik byłby zobowiązany do ich uiszczenia, co powodowałoby uszczuplenie jego majątku (por. ww. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 i powoływane tam orzecznictwo).
Istotne jest przy tym, że wykazywaniu przychodów z innych źródeł służy formularz PIT-8C (§ 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 2014 r. w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - Dz. U. z 2014 r.,poz.1634).
Powyższe ustalenia pozwalają w ocenie Sądu w niniejszej sprawie na stwierdzenie, że kwota wierzytelności, wykazana w deklaracji PIT-8C, jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak jak przyjęły to organy rozstrzygające w przedmiotowej sprawie. Analogiczne stanowisko zaprezentował WSA w Łodzi w wyrokach z dnia 13.03.2018 r. sygn. akt: II SA/Łd 137/18, II SA/Łd 138/18 i II SA/Łd 139/18 (dostępne http://cbois.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie skarżącej, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia rodzinnego.
W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2016.1715 ze zm.)
M.K.