Uzasadnienie
II SA/Łd 212/18
L.F. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia opłaty za korzystanie ze środowiska stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu.
Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe matką. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której osiąga dochód w wysokości ok. 40 000 zł miesięcznie. Posiada także gospodarstwo rolne o powierzchni 146 ha i las o powierzchni 4 ha (o deklarowanej wartości 450 000 zł) oraz maszyny rolnicze z osprzętem (deklarowana wartość to ok. 300 000 zł), a także grunty w użytkowaniu wieczystym, zabudowane budynkami fabrycznymi o powierzchni 10 104 m2, sady – 0,3874 ha i inne budynki – 2 826 m2, których wartość określił na 1 200 000 zł. Skarżący wykazał, że posiada trzy konta bankowe: związane z gospodarstwem rolnym – saldo 768,86 zł, prywatne – saldo 2500 zł i firmowe – saldo 235 982,83 zł. Posiada także samochód osobowy marki Mercedes z 2006 r. o wartości 20 000 zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego miesięczne koszty utrzymania to 20-25 tys. zł. Dodatkowo musi uiścić opłatę środowiskową za 2017 r. w kwocie 390 940 zł, ponadto planuje przeprowadzić remont obiektów, w których prowadzi działalność (koszt ok. 500 000 zł), a także zatrudnia 16 osób, co również wiąże się z wysokimi kosztami.
Z kolei matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 2018 zł, posiada także grunty rolne o powierzchni 128,0933 ha i 3,2633 ha lasów (deklarowana wartość to 400 000 zł) oraz dom mieszkalny (wartość 100 000 zł) i mieszkanie własnościowe (wartość 400 000 zł).
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom.
W niniejszej sprawie dochody oraz majątek skarżącego i jego matki uniemożliwiają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dochód skarżącego to ok. 40 000 zł, a deklarowane koszty utrzymania to maksymalnie 25 000 zł. Z kolei wartość posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego (wraz z majątkiem pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym matki) to 2 870 000 zł. Na wskazanych kontach skarżącego figuruje saldo ok. 250 000 zł. W ocenie referendarza sądowego wykazany dochód i składniki majątku są wystarczające do oceny, że skarżącego stać na uiszczenie w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania kosztem postępowania jest wpis od skargi (obliczony jako wpis stosunkowy od wartości przedmiotu zaskarżenia określonego na 3 445 208 zł – wynosi 34 452 zł). Skoro skarżący osiąga dochody w kwocie przewyższającej wpis sądowy, a także posiada majątek nieruchomy o znacznej wartości, to uznać należy, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może przeznaczyć pokrycie tych kosztów.
Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.
Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
lf