Uzasadnienie
II SA/Łd 213/16
H.R. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Na dochód rodziny składa się emerytura (wraz z dodatkami) skarżącego w wysokości 2290,38 zł brutto oraz emerytura (wraz z dodatkiem) żony skarżącego w wysokości 1814,46 zł brutto. Skarżący mieszka w 35-metrowym mieszkaniu należącym do wnuka. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że jego sytuacja materialna nie pozwala mu na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazał na swoje bieżące wydatki: komorne – 400 zł, media – 250 zł, lekarstwa dla żony – 600 zł, lekarstwa dla niego – 300 zł, przejazdy (środkami transportu bądź taksówkami) – 500 zł. Oświadczył również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Z treści art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
W rozpoznawanej sprawie kwestią wymagającą rozważenia jest prawo skarżącego do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Biorąc zaś pod uwagę informacje przedstawione przez wnioskodawcę należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wykazane dochody nie pozwalają bowiem na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego doradcy. Tym niemniej, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, by uiszczenie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego żony.
W ocenie referendarza sądowego łączna deklarowana wysokość otrzymywanych świadczeń, tj. około 4000 zł brutto, w zestawieniu z deklarowanymi wydatkami na utrzymanie i leki, daje podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie uiścić koszty sądowe wymagane w postępowaniu sądowym. Warto bowiem zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania skarżący winien jedynie uiścić wpis od skargi w wysokości 100 zł. Inne koszty nie dość, że mogą wystąpić dopiero w przyszłości, to jeszcze konieczność ich poniesienia uzależniona jest od wyniku postępowania sądowego. Dopiero w przypadku oddalenia skargi skarżący będzie miał możliwość złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, co będzie wiązać się z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, a następnie ewentualnie złożyć skargę kasacyjną, od której wpis wynosiłby również 100 zł. Z przedstawionego wyliczenia wydatków wynika, że po opłaceniu miesięcznych rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz zakupem leków, rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota w zupełności wystarczająca na pokrycie przedstawionych kosztów sądowych.
Skoro zatem skarżący osiąga dochody w kwocie znacznie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, to uznać należy, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, skarżący może przeznaczyć pokrycie tych kosztów. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
lf